Skip. Skrįning skipa. Žinglżst eignarheimild.
(Mįl nr. 4176/2004)

A ehf. kvartaši yfir śrskurši samgöngurįšuneytisins žar sem stašfest var įkvöršun Siglingastofnunar Ķslands um aš hafna beišni félagsins um skrį skipiš X sem eign C ehf. ķ ašalskipaskrį. Byggši rįšuneytiš nišurstöšu sķna į žvķ aš įkvęši 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985, um skrįningu skipa, bęri aš skżra žannig aš gerš vęri krafa um aš žinglżst afsal lęgi fyrir til aš umskrįning skips ķ ašalskipaskrį gęti fariš fram. Beindist athugun umbošsmanns aš žvķ hvort žessi afstaša sem slķk vęri ķ samręmi viš lög.

Umbošsmašur rakti lögskżringargögn aš baki umręddu įkvęši 1. mgr. 12. gr. laga um skrįningu skipa og dró žį įlyktun aš meš įkvęšinu og žeirri kröfu sem žar er gerš um žinglżsta eignarheimild hafi veriš stefnt aš žvķ aš gęta fulls samręmis į milli žess hver vęri skrįšur eigandi skips ķ ašalskipaskrį og žess hver hefši yfir aš rįša žinglżstri eignarheimild aš lögum. Taldi umbošsmašur aš af oršalagi įkvęšisins og lögskżringargögnum yrši rįšiš aš skrįning skips af hįlfu Siglingastofnunar ķ ašalskipaskrį skyldi byggš į žvķ aš nżr eigandi hefši fengiš eignarheimild sinni žinglżst.

Umbošsmašur benti į aš samkvęmt 1. mgr. 40. gr. žinglżsingarlaga nr. 39/1978 skuli stofnun og vernd eignarréttar og eignarhafta į skrįsettum skipum af žeirri stęrš sem X vęri lśta reglum um fasteignir eftir žvķ sem viš veršur komiš. Rakti hann jafnframt višeigandi įkvęši žinglżsingarlaga og benti į aš af dómum Hęstaréttar hefši veriš dregin sś įlyktun aš kaupandi, sem žinglżst hefur kaupsamningi, öšlist žar meš hina formlegu eignarheimild ķ skilningi laganna. Umbošsmašur benti į aš viš setningu žinglżsingarlaga hefši veriš gengiš śt frį žvķ aš yfirfęrsla eignarréttar réšist ekki af heiti skjalanna heldur yrši aš byggja į efni žeirra. Žannig yrši kaupsamningi žinglżst sem eignarheimild ef hann er einungis bundinn skilyršum um uppgjör og greišslu kaupveršs innan tiltekins frest, sbr. 21. gr. laganna. Meš vķsan til 1. mgr. 40. gr. žinglżsingarlaga taldi umbošsmašur ekki rök standa til žess aš nišurstaša um gildi kaupsamnings um skip ętti aš vera önnur en sś sem talin vęri gilda um fasteignir. Ķ samręmi viš žetta var žaš nišurstaša umbošsmanns aš Siglingastofnun, og eftir atvikum samgöngurįšuneytinu, bęri viš śrlausn į žvķ hvort umskrį beri skip į grundvelli fyrirliggjandi eignarheimildar aš taka miš af žvķ hvort um vęri aš ręša žinglżsta eignarheimild ķ skilningi žinglżsingarlaga. Var žaš og nišurstaša umbošsmanns aš sś afstaša samgöngurįšuneytisins og Siglingastofnunar aš skżra beri įkvęši 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 į žį leiš aš afsal verši aš hafa veriš gefiš śt įšur en umskrįning geti įtt sér staš hafi ekki veriš byggš į réttum lagagrundvelli og aš śrskuršur samgöngurįšuneytisins ķ mįlinu hefši žvķ ekki veriš ķ samręmi viš lög.

Umbošsmašur beindi tilmęlum til samgöngurįšuneytisins um aš taka mįl A ehf. til endurskošunar, kęmi fram ósk žess efnis frį fyrirsvarsmönnum félagsins, og aš taka viš žį endurskošun miš af žeim sjónarmišum sem rakin vęru ķ įlitinu. Žį voru žaš jafnframt tilmęli umbošsmanns aš tekiš yrši tillit til žeirra sjónarmiša viš framkvęmd į skrįningu eigendaskipta į skipum ķ ašalskipaskrį framvegis.

I.

Hinn 5. įgśst 2004 leitaši B, hérašsdómslögmašur, til mķn fyrir hönd A ehf. og kvartaši yfir śrskurši samgöngurįšuneytisins žar sem stašfest var sś įkvöršun Siglingastofnunar Ķslands aš hafna umsókn félagsins um aš skrį skipiš X sem eign C ehf. ķ ašalskipaskrį ķslenskra skipa. Er kvörtunin einkum byggš į žvķ aš tślkun samgöngurįšuneytisins og Siglingastofnunar į hugtakinu eignarheimild ķ 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985, um skrįningu skipa, sé efnislega röng. Nįnar tiltekiš er žvķ haldiš fram aš samkvęmt almennum reglum eignarréttar teljist kaupsamningshafi eigandi veršmętis, ž.e. eignayfirfęrslan eigi sér staš viš kaupsamning. Žvķ sé sś afstaša samgöngurįšuneytisins aš įskiliš sé samkvęmt 12. gr. laga nr. 115/1985 aš umskrįning eigi sér ekki staš fyrr en afsal hefur veriš gefiš śt ólögmęt.

Ég lauk mįli žessu meš įliti, dags. 30. desember 2004.

II.

Mįlavextir eru žeir aš meš kaupsamningi, dags. 7. desember 2001, seldi A ehf. śtgeršinni C ehf. skipiš X og var kaupsamningi žessum žinglżst 13. desember 2001 hjį sżslumanninum ķ Y. Ķ framhaldi af žvķ sendi C ehf. Siglingastofnun beišni, dags. 14. janśar 2002, um umskrįningu skipsins ķ ašalskipaskrį en žar var A ehf. tilgreindur sem eigandi skipsins. Kemur fram ķ kvörtuninni aš af hįlfu A ehf. hafi jafnframt veriš send yfirlżsing til Siglingastofnunar 11. janśar 2002 žess efnis aš C ehf. vęri nś „śtgeršarašili skipsins en afsal hafi ekki veriš gefiš śt“.

Samkvęmt gögnum mįlsins liggur fyrir aš ekki voru geršar breytingar į eigendaskrįningu skipsins ķ ašalskipaskrį ķ tilefni af žessari tilkynningu. Hinn 13. įgśst 2002 skuldajafnaši sżslumašurinn į Z inneign A ehf. vegna viršisaukaskatts viš ógreidd skipagjöld X fyrir įriš 2002. Žessari skuldajöfnun mótmęlti félagiš og krafšist endurgreišslu meš bréfi, dags. 20. febrśar 2003, til fjįrmįlarįšuneytisins. Ķ śrlausn fjįrmįlarįšuneytisins, dags. 11. jślķ 2003, er komist aš žeirri nišurstöšu „aš rétt hafi veriš stašiš aš innheimtu skipagjaldsins og aš innheimtumanni hafi veriš heimilt aš beita skuldajöfnuši ķ umręddu tilviki“. Žį taldi fjįrmįlarįšuneytiš aš įkvöršun Siglingastofnunar um įlagningu gjaldsins vęri ekki kęranleg til rįšuneytisins og žvķ gęti žaš ekki tekiš afstöšu til žess hvort žaš hefši veriš réttilega lagt į.

Ķ framhaldi af žessu krafist lögmašur A ehf. žess meš bréfi til Siglingastofnunar ķ jślķ 2003 aš eigandaskrįning skipsins ķ ašalskipaskrį yrši leišrétt ķ samręmi viš žinglżstan kaupsamning. Var krafa žessi ķtrekuš meš bréfi, dags. 1. desember 2003. Ķ svarbréfi Siglingastofnunar, dags. 26. febrśar 2004, var kröfu félagsins hafnaš meš svofelldum oršum:

„Siglingastofnun hefur žaš hlutverk samkvęmt 4. gr. laga nr. 115/1985, um skrįningu skipa aš halda ašalskipaskrį yfir öll skip sem skrįš eru samkvęmt lögunum.

Tólfta grein laganna fjallar um eigendaskipti į skipum. Samkvęmt henni skrįir Siglingastofnun nżjan eiganda ķ skipaskrį žegar stofnunin hefur fengiš žinglżsta eignarheimild og skrįningarbeišni. Siglingastofnun hefur ķ fjölda įra notaš afsöl og einungis afsöl sem eignarheimild ķ žessu samhengi, enda er afsal einhliša skrifleg yfirlżsing žess efnis aš eignarrétti sé afsalaš frį śtgefanda skjalsins til annars ašila. Kaupsamningur er hins vegar gerningur žar sem stefnt er aš žvķ aš yfirfęra eignarrétt frį seljanda til kaupanda gegn greišslu.

Siglingastofnun getur ekki fallist į erindiš og umskrįš skipiš [X] ķ skipaskrį fyrr en fullnęgjandi eignarheimild berst, ž.e. afsal.“

Žessa nišurstöšu kęrši lögmašur A ehf. til samgöngurįšuneytisins meš bréfi, dags. 3. mars 2004. Meš śrskurši samgöngurįšuneytisins, dags. 24. maķ 2004, var įkvöršun Siglingastofnunar um synjun į umskrįningu skipsins stašfest. Ķ śrskurši rįšuneytisins segir m.a.:

„Įlitaefniš sem hér um ręšir er hvaš sé višhlķtandi eignarheimild ķ skilningi 12. gr. laga nr. 115/1985 um skrįningu skipa svo umskrįning geti oršiš į ašalskipaskrį.

Kęrandi tiltók ķ mįlsįstęšum sķnum aš lķta mętti til śrskuršar samgöngurįšuneytisins frį 11. október 2000 viš lausn į įlitaefni žvķ sem hér um ręšir.

Rįšuneytiš getur ekki fallist į žį skošun kęranda. Ķ žeim śrskurši var višhlķtandi eignarheimild samkvęmt 6. gr. l. 115/1985 fyrir hendi. Įgreiningurinn snerist aftur į móti um žaš hver vęri réttur eigandi aš bįt sem seldur hafši veriš tveimur kaupendum. Nišurstaša mįlsins var sś aš hin almenna regla kauparéttarins um aš sį sem keypti fyrr var talinn réttur handhafi eignarheimildar samkvęmt lögum nr. 115/1985. Śrskuršurinn hefur ekki fordęmisgildi ķ mįli žessu, žar sem įgreiningsefniš er allt annaš.

Siglingastofnun Ķslands er fališ samkvęmt 4. gr. laga nr. 115/1985 aš halda ašalskipaskrį yfir öll skip sem skrįningarskyld eru į Ķslandi. Ķ 12. gr. sömu laga er kvešiš į um meš hvaša hętti skrį skuli eigendaskipti aš skipi: „Žegar nżr eigandi aš skrįšu skipi eša skipshluta lętur žinglżsa eignarheimild sinni skal hann ķ višurvist žinglżsingarstjóra birta beišni um skrįningu į višeigandi eyšublaši, sbr. 17. gr. Žinglżsingarstjóri skal innan žriggja virkra daga senda Siglingastofnun skrįningarbeišnina įsamt endurriti af hinni žinglesnu eignarheimild.“ Žaš er óumdeilt ķ mįli žessu aš kęrandi žinglżsti kaupsamningi um skipiš [X] hjį sżslumanninum ķ [Y] og fyllt var śt višeigandi beišni til Siglingastofnunar um umskrįningu skipsins į ašalskipaskrį. Kęrša hafnaši beišninni um umskrįningu skipsins meš žeim rökum, aš meš eignarheimild ķ 12. gr. l. nr. 115/1985, sé įtt viš śtgefiš afsal fyrir skipi en hvorki žinglżstan kaupsamning né ašra eignarheimild.

Allt frį śtgįfu tilskipunar žann 25. jśnķ 1869 žegar opinber skipaskrįning hófst hér į landi, hefur löggjafinn gefiš nįkvęm fyrirmęli um žaš hvernig stašiš skuli aš umskrįningu viš eigendaskipti skipa. Ķ tilskipunum sem fjöllušu um žetta efni og sķšar ķ lögum er įvallt vitnaš til višeigandi eignarheimilda. Žar er hins vegar ekki aš finna bein lagafyrirmęli um hvaš sé višhlķtandi eignarheimild um, hvenęr eigendaskipti skuli talin hafa oršiš aš skipi svo umskrį megi žaš į ašalskipaskrį.

Ķ 40. gr. laga nr. 39/1978 um žinglżsingar, er kvešiš į um aš stofnun og vernd eignarréttar og eignarhafta į skrįsettu skipi, sem er 5 rśmlestir eša stęrra, eša hluta slķks skips, skuli lśta reglum um fasteignir, eftir žvķ sem viš veršur komiš. Ķ 2. kafla laga um fasteignakaup nr. 40/2002 er fjallaš um afhendingu o.fl. Ķ 2. mgr. 11. gr. laganna segir aš žegar kaupandi hefur efnt skyldur sķnar samkvęmt kaupsamningi eigi hann rétt į afsali śr hendi seljanda. Ķ įkvęšinu er žannig geršur greinarmunur į kaupsamningi og afsali aš lögum. Ķ greinargerš meš nefndu įkvęši segir: „Afsal hefur vķštęk réttarįhrif ķ fasteignakaupum og eru reglur um żmis žeirra ķ frumvarpinu. Śtgįfa og afhending afsals felur ķ sér efndir į žeirri skyldu seljanda aš yfirfęra endanlega, ž.e. óskilyrt, beinan eignarrétt aš fasteign til kaupanda, sem hann hefur įšur fengiš meš fyrirvara ķ kaupsamningi. Kaupandi sem žinglżst hefur kaupsamningi hefur hina formlegu eignarheimild aš viškomandi fasteign ķ skilningi 1. mgr. 25. gr. žinglżsingalaga, nr. 39/1978. Hann getur žó ekki stofnaš til vķštękari réttinda yfir fasteign en hann hefur öšlast meš kaupsamningi. Eftir aš hann hefur fengiš afsal śr hendi seljanda fer hann meš allar heimildir yfir eigninni sem ekki vķkja fyrir betri rétti annarra, t.d. vešhafa. Eignarréttur seljanda fellur žį endanlega nišur. Afsališ er aš jafnaši einhliša yfirlżsing seljanda um aš kaupandi hafi stašiš aš fullu viš skyldur sķnar samkvęmt kaupsamningi og sé žvķ hinn rétti eigandi eignarinnar. Afsališ er žvķ ķ ešli sķnu lokakvittun frį seljanda. Enga naušsyn ber til aš kaupandi undirriti afsal nema hann axli einhverjar skuldbindingar meš žvķ, t.d. yfirtaki vešskuldir. Afhending į afsali og sś yfirlżsing sem ķ žvķ felst hefur einnig žau mikilvęgu réttarįhrif aš seljandi getur eftir žaš ekki rift kaupum, nema hann įskilji sér žaš sérstaklega, sbr. 4. mgr. 51. gr. frumvarpsins.“ Af žessu veršur rįšiš aš mikilvęg réttindi og skyldur lögum samkvęmt eru bundin śtgįfu afsals.

Ķ 13. og 17. gr. laganna um fasteignakaup eru aš finna įkvęši sem gefa vķsbendingar um meš hvaša hętti eigendaskipti verša aš fasteign lögum samkvęmt, ef ekki er samiš um žau atriši sérstaklega. Ķ 13. gr. žeirra laga er skżrt kvešiš į um, aš skipting aršs og kostnašar viš eigendaskipti aš fasteign skuli vera viš afhendingu og ķ 17. gr. laganna segir aš žegar kaupandi hefur greitt kaupveršiš eša hluta žess öšlast hann vešrétt ķ fasteign til tryggingar kröfu um endurgreišslu žess sem hann hefur innt af hendi. Ķ greinargerš meš 13. gr. er hnykkt į žvķ aš afhending eignar rįši žvķ aš rétturinn og skyldan fęrist til kaupanda. Ķ greinargeršinni meš 17. gr. segir aš tilgangurinn meš įkvęšinu sé aš skrį lagareglu um efni sem nokkur réttaróvissa hafi rķkt um. Tekiš er fram aš ķ greininni sé notaš oršiš „vešréttur“ til aš įrétta, aš um sé aš ręša tryggingarréttindi sem leggja mį aš jöfnu viš samningsveš. Mišaš er viš aš tryggingarrétturinn nįi til kröfu kaupanda um endurgreišslu „žess sem hann hefur innt af hendi“. Undir žetta sjónarmiš tekur Žorgeir Örlygsson ķ bók sinni ŽINGLŻSINGAR, śtg. ķ Reykjavķk 1993 į bls. 102 - 103 žar sem fjallaš er um dóm Hęstaréttar frį 1988 į bls. 1475 en žar segir: „Af dómi žessum veršur į hinn bóginn ekki dregin sś įlyktun, aš kaupandi geti į sama tķmabili, ž.e. frį žinglżsingu kaupsamnings og fram aš śtgįfu afsals, selt eša vešsett umrędda eign įn samžykkis seljanda.“, ž.e. kaupandi hefur ekki ótakmarkaša eignarheimild yfir hinni keyptu eign žrįtt fyrir aš fyrir liggi kaupsamningur sem hefur veriš žinglżst.

Af žvķ sem aš framan er rakiš mį sjį, aš ekki er aš finna bein fyrirmęli ķ ķslenskum rétti um žaš hvenęr nįkvęmlega eignarréttindi/eignarheimild aš skipi fęrast frį seljanda til kaupanda.

Veršur žvķ aš lķta til allra sjónarmiša sem til greina koma ķ žessu sambandi žegar skoriš er śr um hvaš muni vera gild eignarheimild ķ skilningi 12. gr. laga 115/1985. Af settum rétti er žaš fyrst og fremst 40. gr. laga nr. 39/1978 um žinglżsingar sem kvešur į um, aš um stofnun og vernd eignarréttar skipa 5 rśmlestir og stęrri, skuli gilda reglur um fasteignir, eftir žvķ sem viš veršur komiš.

Viš rannsókn į višfangsefninu er rétt aš lķta til žess hvaša hagsmuna er veriš aš gęta meš opinberri skipaskrį og hver er tilgangur hennar. Ķ žvķ sambandi er rétt aš rifja upp umfjöllun ķ greinargerš meš frumvarpi sem varš aš lögum nr. 53/1970 sem eru fyrirrennari laga nr. 115/1985. Žar segir aš naušsynlegt sé aš halda opinbera skrį yfir skip af tvenns konar ašalįstęšum. Žęr eru:

I. Til gęslu opinberra hagsmuna. Žar er fyrst og fremst vķsaš til žess aš įkvešiš sé meš öruggri vissu hvaša skip skuli teljast ķslensk og hafi rétt og skyldu til aš sigla undir ķslenskum fįna.

II. Til gęslu einstaklingsréttinda. Er žar įtt viš naušsyn žess fyrir višskiptalķfiš og til verndar eignarréttarins aš enginn vafi leiki į žvķ hver sé eigandi skips.

Skip er farartęki sem siglir um heimsins höf. Mjög mikilvęgt er aš ekki leiki vafi į um žjóšerni skips. Skip skrįš į ķslenska skipaskrį bera ekki einungis skyldur og njóta réttinda samkvęmt ķslenskum landsrétti heldur bera žau skyldur og njóta réttinda samkvęmt żmsum alžjóšasamningum um lög, reglur og réttindi į höfunum.

Um gęslu einstaklingsréttinda ķ višskiptum į milli manna gilda nokkuš önnur sjónarmiš. Telja veršur aš lög um žinglżsingar verndi rétt kaupanda og seljanda nęgilega vel ķ žeim efnum. Įvallt mį žinglżsa samningum og vešréttindum. Žar meš eru hinir višskiptalegu hagsmunir tryggšir. Į žaš m.a. viš óuppgerša skatta sem voru tilefni kęru žessarar. Ķ ķslenskum rétti eru fjöldamörg śrręši fyrir kaupendur og seljendur, fasteigna og lausafjįr, til aš knżja fram efndir ķ višskiptum įn afskipta opinberra ašila.

Žaš er skošun rįšuneytisins aš önnur og fleiri sjónarmiš komi til žegar um įkvöršun žjóšernis skips sé aš ręša. Mį ķ žvķ sambandi lķta til žess aš įkvešnar reglur eru um žaš hvernig erlendir rķkisborgarar öšlast ķslenskan rķkisborgararétt. Sömu sjónarmiš gilda um žjóšerni skipa. Žaš er mat rįšuneytisins aš um mikla hagsmuni sé aš ręša, bęši innanlands og utan, og aš ekki megi leika minnsti vafi į žvķ hver sé eigandi og umrįšamašur skips sem skrįš er į ķslenska ašalskipaskrį. Eins og rakiš er fyrr ķ śrskuršinum öšlast kaupandi eignar skilyršislausan og fortakslausan eigna- og umrįšarétt viš śtgįfu afsals en ekki viš undirritun kaupsamnings. Žegar litiš er til žess aš geršur er greinarmunur į kaupsamningi og afsali, žykir rétt, žegar litiš er til žeirra opinberu hagsmuna sem verndašir eru meš opinberri skipaskrį, aš stašfesta žį tślkun kęršu aš miša skuli viš śtgįfu afsals fyrir skipi, til aš umskrįning fari fram.

Žaš er nišurstaša rįšuneytisins aš skilningur kęršu į oršinu eignarheimild ķ skilningi 12. gr. laga 115/1985, sé réttur.“

III.

Ég ritaši samgöngurįšherra bréf, dags. 19. įgśst 2004, og óskaši eftir žvķ aš rįšuneytiš léti mér ķ té gögn mįlsins og jafnframt aš žaš lżsti višhorfi sķnu til kvörtunarinnar. Svarbréf rįšuneytisins barst mér 23. september 2004. Um afstöšu sķna til kvörtunarinnar vķsar rįšuneytiš til „uppkvešins śrskuršar žar sem nišurstašan er rökstudd“. Meš bréfi, dags. 24. september 2004, sendi ég lögmanni A ehf. svarbréf rįšuneytisins til upplżsingar.

IV.

1.

Eins og fram kemur ķ śrskurši samgöngurįšuneytisins frį 24. maķ 2004 seldi A ehf. bįtinn X til C ehf. meš kaupsamningi, dags. 6. desember 2001, og var kaupsamningnum žinglżst 13. desember 2001 hjį sżslumanninum ķ Y. Hinn 13. janśar 2002 sendi kaupandi Siglingastofnun beišni um umskrįningu į višeigandi eyšublaši, sbr. 17. gr. laga nr. 115/1985, um skrįningu skipa. Ķ jślķ 2003 hafnaši Siglingastofnun umskrįningu skipsins ķ ašalskipaskrį į nafn C ehf. į žeim grundvelli einum aš afsal hefši ekki veriš gefiš śt en žaš vęri įskiliš samkvęmt 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985. Samgöngurįšuneytiš stašfesti žį afstöšu Siglingastofnunar ķ ofangreindum śrskurši. Athugun mķn hefur beinst aš žvķ hvort žessi afstaša sem slķk sé ķ samręmi viš lög. Ķ žessu įliti tek ég žvķ ekki afstöšu til žess hvernig beišnir um umskrįningu skipsins voru settar fram ķ upphafi eša framgangs mįlsins aš öšru leyti af hįlfu sżslumanns eša Siglingastofnunar.

2.

Um skrįningu skipa gilda lög nr. 115/1985. Žegar eigendaskipti verša aš žegar skrįšu skipi eša skipshluta skal nżr eigandi óska eftir umskrįningu skipsins ķ ašalskipaskrį, sbr. įkvęši 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985, en žar segir:

„Žegar nżr eigandi aš skrįšu skipi eša skipshluta lętur žinglżsa eignarheimild sinni skal hann ķ višurvist žinglżsingarstjóra birta beišni um skrįningu į višeigandi eyšublaši, sbr. 17. gr. Žinglżsingarstjóri skal innan žriggja virkra daga senda Siglingastofnun skrįningarbeišnina įsamt endurriti af hinni žinglesnu eignarheimild.“

Įkvęši žetta var upphaflega lögfest meš lögum um skrįningu skipa nr. 53/1970. Um skrįningu eigenda skipa ķ ašalskipaskrį og um skrįningu viš eigendaskipti sagši m.a. svo ķ athugasemdum sem fylgdu frumvarpi til laganna frį 1970:

„Žó aš nśverandi tengsl milli skipaskrįningar og žinglżsingar hverfi śr sögunni, ef frv. žetta veršur aš lögum, verša žó įfram nokkur sameiginleg atriši, sem bęši ber aš skrį į ašalskipaskrį og ķ žinglżsingabękur. Svo er um eiganda eša eigendur skipa, heimilisfang skips, nafn žess og fleiri auškenni. Er žį naušsynlegt, aš fullt samręmi haldist um žessi atriši milli skrįnna. Af žeim sökum hafa veriš sett ķ frv. eftirgreind įkvęši, sem eiga aš koma ķ veg fyrir ósamręmi.

[...]

Ef sķšar verša eigendaskipti aš skrįšu skipi, gilda samkvęmt 12. gr. frv. ašrar reglur en um frumskrįningu. Žį verša eigendaskiptin ekki skrįš į ašalskipaskrį, fyrr en eignarheimild hins nżja eiganda hefur veriš žinglesin. Ef žinglestur vęri ekki geršur aš skilyrši fyrir umskrįningu, en žaš eitt lįtiš nęgja, aš ašili kęmi meš óžinglesna eignarheimild, mundi um óįkvešinn tķma verša ósamręmi milli ašalskipaskrįrinnar og žinglżsingabóka um eignarheimild aš skipinu, en žaš gęti valdiš misskilningi og ef til vill réttarspjöllum.“ (Alžt. 1969, A-deild, bls. 235-236.)

Af tilvitnušum lögskżringargögnum veršur dregin sś įlyktun um tilgang nśgildandi 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 aš meš įkvęšinu hafi veriš stefnt aš žvķ aš gęta fulls samręmis į milli žess hver er skrįšur eigandi skips ķ ašalskipaskrį og žess hver hefur yfir aš rįša žinglżstri eignarheimild aš lögum. Er sérstaklega įréttaš aš „ósamręmi milli ašalskipaskrįrinnar og žinglżsingabóka um eignarheimild aš skipinu [...] gęti valdiš misskilningi og ef til vill réttarspjöllum“. Af oršalagi 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 og framangreindum lögskżringargögnum veršur rįšiš aš skrįning skips af hįlfu Siglingastofnunar ķ ašalskipaskrį skal byggš žvķ aš nżr eigandi hafi fengiš eignarheimild sinni žinglżst.

Ķ žinglżsingarlögum nr. 39/1978 er ekki aš finna sérstök efnisįkvęši sem sérstaklega lśta aš žinglżsingu skrįsettra skipa sem eru 5 rśmlestir og stęrri eins og X en samkvęmt 1. mgr. 40. gr. laganna skal stofnun og vernd eignarréttar og eignarhafta į skrįsettum skipum af žessu tagi, eša hluta slķks skips, lśta reglunum um fasteignir eftir žvķ sem viš veršur komiš. Hefur žessari reglu lengi veriš fylgt ķ ķslenskum lögum, sbr. t.d. 5. gr. laga nr. 56/1914 og 4. gr. laga nr. 30/1928. Ég skil śrskurš samgöngurįšuneytisins svo aš žvķ sé ķ sjįlfu sér ekki andmęlt aš śrlausn um žaš hvaš sé „žinglżst eignarheimild“ ķ merkingu 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 rįšist af reglum um fasteignir eftir žvķ sem viš į, sbr. ofangreinda 1. mgr. 40. gr. laga nr. 39/1978. Žaš sé hins vegar afstaša rįšuneytisins aš meta beri žaš sjįlfstętt hvort eignarheimild sem framvķsaš er įsamt skrįningarbeišni sé nęgjanleg til aš breyting į eignarhaldi skips sé skrįš ķ ašalskipaskrį og ķ žvķ efni verši aš gera kröfu um aš afsali hafi veriš žinglżst.

Um žaš hver hafi žinglżsta eignarheimild aš fasteign segir ķ upphafsmįlsl. 1. mgr. 25. gr. žinglżsingarlaga aš „žinglżsta eignarheimild [hafi] sį, er žinglżsingarbók nefnir eiganda į hverjum tķma“. Įkvęši 21. gr. laganna er svohljóšandi:

„Afsali veršur ekki žinglżst sem eignarheimild, ef žaš er hįš öšrum skilyršum um yfirfęrslu eignarréttar en uppgjöri og greišslu kaupveršs innan tiltekins frests.“

Ķ athugasemdum viš žessa grein ķ frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 39/1978 segir m.a. svo:

„Samkv. žessu įkvęši veršur afsali ekki žinglżst sem eignarheimild, nema žaš sé óskilyrt. Žó er afsal gild eignarheimild, ef žaš er bundiš žvķ skilyrši einu, aš kaupverš verši greitt innan tiltekins frests. Ef fleiri skilyrši eru ķ afsali, svo sem um vęntanlegt samžykki yfirvalda um eigendaskipti eša samžykki žrišja manns, svo sem forkaupsréttarhafa, eša skilyrši lśta t.d. aš žvķ, aš afsalsgjafi njóti ašhlynningar hjį afsalshafa, žį er afsališ ekki fullgild eignarheimild. Er mjög mikilvęgt aš skapa hreinar lķnur ķ žessum efnum. Aš sjįlfsögšu er įkvęši 21. gr. ekki žvķ til fyrirstöšu, aš afsal, sem svo er fariš sem hér er gert rįš fyrir, sé žinglżsingartękt, t.d. svo aš žvķ verši žinglżst sem kvöš į eign.“ (Alžt. 1977—1978, A-deild, bls. 1396.)

Žaš er rétt aš hafa hér ķ huga aš allt fram yfir setningu žinglżsingarlaganna įriš 1978 var žaš ekki tķškaš ķ sama męli og sķšar varš aš žinglżsa kaupsamningum um fasteignir og skip. Žannig sagši ķ Formįlabók eftir Björn Ž. Gušmundsson, sem kom śt ķ Reykjavķk 1975, bls. 91: „Venja er aš žinglżsa einungis afsalsbréfum aš fasteignum.“ Į nęstu sķšu var hins vegar bent į aš til fullkomins öryggis meš tilliti til tryggingar į rétti kaupanda gagnvart grandlausum višsemjendum skuldheimtumönnum hins fyrri eiganda, seljanda, svo og til žess aš veita hinum nżja eiganda formlega heimild aš fasteigninni ętti aš žinglżsa kaupsamningnum sjįlfum. Į žessum tķma var jafnframt į žvķ byggt aš žótt kaupsamningur vęri žinglesinn veitti hann kaupanda ekki eignarrétt aš hinu selda; seljandi vęri eigandi žar til hann hefši gefiš śt afsalsbréf, sjį Žorgeir Örlygsson, Žinglżsingar, Reykjavķk 1993, bls. 102.

Į gildi og inntak réttinda samkvęmt žinglżstum kaupsamningi um fasteign hefur reynt ķ nokkrum dómum Hęstaréttar į įrunum eftir 1988, sbr. einkum Hrd. 1988, bls. 1475, Hrd. 1992, bls 1425 og Hrd. frį 16. maķ 2001 ķ mįli nr. 149/2001. Af žessum dómum hefur veriš dregin sś įlyktun aš kaupandi, sem žinglżst hefur kaupsamningi, öšlist žar meš hina formlegu eignarheimild aš fasteigninni ķ skilningi 1. mgr. 25. gr. žinglżsingarlaga, sjį Žorgeir Örlygsson: Žinglżsing kaupsamnings ķ fasteignakaupum, Tķmarit lögfręšinga, 1. hefti 1989, bls. 23, og Višar Mįr Matthķasson: Fasteignakaup, Reykjavķk 1997, bls. 65. Rétt er hér einnig aš benda į aš af įšur tilvitnašri 21. gr. žinglżsingarlaga og lögskżringargögnum veršur rįšiš aš viš setningu laganna hafi veriš gengiš śt frį žvķ aš umrędd yfirfęrsla eignarréttar réšist ekki bara af heiti skjalanna heldur yrši aš byggja į efni žeirra. Af žessu leišir aš kaupsamningur, sem einungis er bundinn skilyršum um „uppgjör og greišslu kaupveršs innan tiltekins frest“ veršur žinglżst sem eignarheimild ķ skilningi 1. mgr. 25. gr. žinglżsingarlaga. Ég minni į aš samkvęmt 40. gr. žinglżsingarlaga skal stofnun og vernd eignarréttar og eignarhafta į skrįsettu skipi, sem er 5 rśmlestir eša stęrra, lśta reglunum um fasteignir, eftir žvķ sem viš žį. Ég fę žvķ ekki séš aš rök standi til žess aš nišurstaša um gildi kaupsamnings um skip eigi samkvęmt žinglżsingarreglum aš vera önnur en sś sem nś er talin gilda um kaupsamninga um fasteignir.

Samkvęmt śrskurši samgöngurįšuneytisins er žaš afstaša žess aš hvaš sem lķši nišurstöšu um hvort hugtakiš „žinglżst eignarheimild“ ķ 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 hafi sömu merkingu og hugtakiš hefur samkvęmt žinglżsingarlögum nr. 39/1978 eigi Siglingastofnun sjįlfstętt mat um hvort tiltekin eignarskilrķki séu fullnęgjandi til žess aš breyting verši gerš į skrįningu eiganda skips ķ ašalskipaskrį. Ķ žessu sambandi er ķ śrskurši samgöngurįšuneytisins teflt fram żmsum rökum til stušnings žeirri lögskżringu aš afsal sé įskiliš įšur en heimilt sé aš umskrį skip ķ ašalskipaskrį viš eigendaskipti.

Ķ śrskurši rįšuneytisins er hins vegar ekki vikiš aš žeim sjónarmišum sem fram komu ķ athugasemdum meš frumvarpi žvķ sem varš aš lögum nr. 53/1970 og teknar voru upp hér aš framan um naušsyn samręmis milli skrįningar eiganda ķ ašalskipaskrį og žinglżsingabókum. Ég tel lķka rétt aš rifja upp aš ķ athugasemdunum var einnig į žaš bent aš viš sķšari eigendaskipti aš skrįšu skipi yršu eigendaskiptin ekki skrįš ķ ašalskipaskrį „fyrr en eignarheimild hins nżja eiganda [hefši] veriš žinglesin”.

Aš framan er rakiš oršalag 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 og žau sjónarmiš um samręmi į milli ašalskipaskrįr og žinglżsingabóka sem liggja efnisreglum žess til grundvallar. Aš žvķ virtu er žaš nišurstaša mķn aš skżra verši umrętt įkvęši žannig aš śrlausn žess hvort nżr eigandi hafi fullnęgjandi eignarheimild, žannig aš skilyrši skrįningar ķ skipaskrį séu til stašar, rįšist af žvķ hvort um sé aš ręša eignarheimild ķ skilningi žinglżsingarlaga nr. 39/1978 sem hafi veriš žinglżst samkvęmt žeim lögum. Af žessu tilefni tek ég fram aš žegar löggjafinn hefur męlt fyrir um aš fleiri en eitt stjórnvald skuli gegna hlutverki viš töku įkvaršana ķ stjórnsżslu leišir žaš af ašgreiningarreglum stjórnsżsluréttar aš hvert žeirra getur ašeins fjallaš um žaš réttaratriši sem žvķ er sérstaklega fališ meš lögum. Samkvęmt 1. gr. žinglżsingarlaga, sbr. 2. gr. laga nr. 85/1989, eru sżslumenn žinglżsingarstjórar hver ķ sķnu umdęmi og mį bera śrlausnir žeirra um žinglżsingu samkvęmt lögunum undir hérašsdómara ķ lögsagnarumdęmi žinglżsingarstjóra, sbr. upphafsmįlsl. 1. mgr. 3. gr. Samkvęmt žinglżsingarlögum er žannig tilteknu stjórnvaldi, sżslumanni ķ viškomandi umdęmi, fališ aš leggja mat į hvort eignarskilrķki séu tęk til žinglżsingar og hvort žau fullnęgi t.d. kröfum IV. kafla laganna um žinglżsingu skjala er varšar fasteignir. Ég minni į aš samkvęmt 1. mgr. 12. gr. skal žinglżsingarstjóri innan žriggja virkra daga senda Siglingastofnun skrįningarbeišnina įsamt endurriti af hinni žinglesnu eignarheimild. Žessi ašstaša aš lögum kann hins vegar aš leiša til žess aš telji Siglingastofnun žį žinglesnu eignarheimild sem send er meš beišninni ekki bera nęgjanlega meš sér aš hśn feli ķ sér yfirfęrslu eignarréttar aš viškomandi skipi sé stofnuninni rétt aš óska eftir vottorši frį žinglżsingarstjóra žar um.

Auk žess sem įšur greinir um naušsyn samręmis į skrįningu eigenda milli ašalskipaskrįr og žinglżsingabóka veršur hér einnig aš lķta til žeirra hagsmuna sem eru fólgnir ķ žvķ aš skip sé hvaš eignarašild varšar réttilega skrįš ķ ašalskipaskrį, sbr. lög nr. 115/1985. Samkvęmt 2. mgr. 12. gr. laganna er nżjum eiganda t.d. óheimilt aš lįta lögskrį skipshöfn į skipiš ķ sķnu nafni fyrr en skrįningarbeišni, sbr. 1. mgr. sömu greinar, hefur borist Siglingastofnun, skipiš veriš skrįš ķ ašalskipaskrį og naušsynleg skjöl gefin śt žvķ til handa enda skulu žau sżnd lögskrįningarmanni. Žį ber aš geta žess aš samkvęmt 3. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 ber fyrri eigandi įbyrgš į skošunargjöldum vegna skipsins, žegar eigendaskipti verša, uns umskrįning hefur fariš fram. Žį segir ķ 1. mgr. 28. gr. laga nr. 47/2003, um eftirlit meš skipum, aš eigandi skips skuli greiša įrlega ķ rķkissjóš sérstakt gjald, skipagjald, af hverju skipi sem skrįš er į ašalskipaskrį. Žį mį ljóst vera aš skrįning rétts eiganda skips į hverjum tķma skiptir mįli t.d. viš framkvęmd į reglum 1. mgr. 1. gr. laga nr. 115/1985, um skrįningu skipa. Hins vegar er ekki ljóst hvaša žżšingu skrįningu ķ ašalskipaskrį er t.d. ętlaš aš hafa viš framkvęmd įkvęša 11. gr. a. ķ lögum um stjórn fiskveiša nr. 38/1990 žar sem fjallaš er um hįmarksaflahlutdeild fiskiskipa ķ eigu einstakra ašila, en ķ 15. gr. laganna, eins og žeim var breytt meš lögum nr. 85/2002, er kvešiš į um sérstakar tilkynningar til Fiskistofu viš eigendaskipti į fiskiskipi. Ég nefni žetta hér meš tilliti til žess aš ešlilegt er aš stjórnvöld hugi aš žvķ aš ešlilegt samręmi sé milli skrįninga į eigendum skipa ķ opinberum skrįm.

Eins og įšur sagši eru ķ śrskurši samgöngurįšuneytisins fęrš fram įkvešin sjónarmiš til stušnings žeirri nišurstöšu sem rįšuneytiš komst aš um aš byggja bęri breytingu į skrįningu eiganda ķ ašalskipaskrį į žinglżstu afsali. Ég fę ekki séš aš žau sjónarmiš sem žar eru sett fram, mešal annars um įkvöršun žjóšernis skips og aš lķta megi til žess hvernig erlendir rķkisborgarar öšlast ķslenskan rķkisborgararétt, geti haft žaš vęgi sem į er byggt ķ śrskuršinum mišaš viš efni lagareglna um breytingar į skrįningu eiganda skips ķ ašalskipaskrį.

Meš vķsan til žessa og aš virtu oršalagi 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 og lögskżringargögnum er žaš nišurstaša mķn aš Siglingastofnun, og eftir atvikum samgöngurįšuneytiš, beri viš śrlausn žess hvort umskrį beri skip į grundvelli fyrirliggjandi eignarheimildar aš taka miš af žvķ hvort um sé aš ręša žinglżsta eignarheimild ķ skilningi žinglżsingarlaga. Žaš er žvķ nišurstaša mķn aš sś afstaša samgöngurįšuneytisins og Siglingastofnunar aš skżra beri įkvęši 1. mgr. 12. gr. laga nr. 115/1985 į žį leiš aš afsal verši aš hafa veriš gefiš śt įšur en umskrįning geti įtt sér staš sé ekki byggš į réttum lagagrundvelli. Śrskuršur rįšuneytisins ķ žessu mįli var žvķ ekki ķ samręmi viš lög.

V.

Nišurstaša.

Samkvęmt žvķ sem aš framan er rakiš er žaš nišurstaša mķn aš śrskuršur samgöngurįšuneytisins frį 24. maķ 2004 ķ tilefni af stjórnsżslukęru A ehf. hafi ekki veriš ķ samręmi viš lög. Beini ég tilmęlum til samgöngurįšuneytisins um aš taka mįl félagsins til endurskošunar, komi fram ósk žess efnis frį fyrirsvarsmönnum žess, og taki viš žį endurskošun miš af žeim sjónarmišum sem rakin hafa veriš ķ įliti žessu. Žį eru žaš jafnframt tilmęli mķn aš taka verši tillit til žeirra sjónarmiša sem ég hef rakiš ķ įliti žessu viš framkvęmd į skrįningu eigendaskipta į skipum ķ ašalskipaskrį framvegis.