Skattar og gjöld. Skoðunar- og eftirlitsgjald loftfara. Lagastoð gjaldskrár.
(Mál nr. 792/1993)

Máli lokið með áliti, dags. 6 janúar 1994.

A og B kvörtuðu yfir því að skoðunar- og eftirlitsgjald loftfara hefði hækkað án þess að skoðun eða eftirlit af hálfu flugmálastjórnar hefði aukist, og að gjaldtakan miðaði við mesta "flugtaksmassa" hvers loftfars og væri því líkust þungaskatti. Töldu A og B að um skattheimtu væri að ræða fremur en álögð gjöld vegna þjónustu.

Samgönguráðuneytið vísaði til 152. gr. laga nr. 34/1964 um loftferðir sem lagaheimildar fyrir gjaldskrá fyrir þjónustu loftferðaeftirlits flugmálastjórnar. Um ákvörðun fjárhæðar árlegs skoðunar- og eftirlitsgjalds loftfara var það m.a. tekið fram í bréfi samgönguráðuneytisins til umboðsmanns að við gerð gjaldskráa loftferðaeftirlitsins hefði verið miðað við að markmiðum fjárlaga hverju sinni um sértekjur yrði náð. Í svörum flugmálastjórnar, vegna máls þessa, kom fram að tekið hefði verið mið af gjaldskrám nágrannalandanna, en að sérstök könnun á kostnaði vegna þessa þáttar í þjónustu loftferðaeftirlitsins hefði ekki farið fram.

Umboðsmaður vísaði til meginsjónarmiða um álagningu skatta og gjalda og tók fram að um "þjónustugjöld" hins opinbera gildi sú meginregla við ákvörðun gjaldanna að þau séu ekki hærri en nemur þeim kostnaði sem almennt stafar af því að veita þá þjónustu sem í hlut á. Að öðrum kosti væri um að ræða almenna tekjuöflun ríkisins sem byggja yrði á fullnægjandi skattlagningarheimild sbr. 40. og 77. gr. stjórnarskárinnar. Niðurstaða umboðsmanns var að ákvæði 152. gr. loftferðalaga yrðu ekki skilin á annan veg en þann að um væri að ræða heimild til gjaldtöku vegna þess kostnaðar sem flugmálastjórn hefði af því að sinna lögboðnum skyldum og þjónustu, svo sem leyfisveitingum, skoðun og eftirliti. Gjaldskrá, sett samkvæmt lögunum, yrði að byggjast á sjónarmiðum um töku þjónustugjalda, en ekki sjónarmiðum um almenna tekjuöflun í ríkissjóð. Þá kom ennfremur fram að gjöld af flugvélum í atvinnuflugi hefðu verið ákveðin lægri en af öðrum vélum til að koma í veg fyrir hækkun far- og farmgjalda. Taldi umboðsmaður gjaldtöku vegna skoðunar og eftirlits samkvæmt gjaldskránni ekki reista á lögmætum sjónarmiðum.

Umboðsmaður beindi þeim tilmælum til samgönguráðuneytisins að það endurskoðaði ákvæði gjaldskrárinnar um þessi gjöld og tæki tillit til framangreindra sjónarmiða við þá endurskoðun, en að öðrum kosti yrði fullnægjandi skattlagningarheimildar aflað.