Nįmslįn og nįmsstyrkir. Lögmętisregla. Skyldubundiš mat. Meinbugir į stjórnvaldsfyrirmęlum.
(Mįl nr. 5321/2008)

Ķ framhaldi af kvörtun sem umbošsmanni barst yfir śrskurši mįlskotsnefndar Lįnasjóšs ķslenskra nįmsmanna (LĶN), žar sem nefndin stašfesti śrskurš stjórnar lįnasjóšsins um aš įętla lįnžega stofn til endurgreišslu nįmslįna, sbr. įlit umbošsmanns ķ mįli nr. 4997/2007, vakti žaš athygli umbošsmanns aš sérstakt įkvęši var um įętlun tekna lįnžega ķ 2. mgr. greinar 7.3 ķ śthlutunarreglum lįnasjóšsins fyrir įriš 2006-2007. Umbošsmašur hafši ķ įliti sķnu ķ mįli nr. 4997/2007 bent į aš LĶN hefši heimild samkvęmt 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992, um Lįnasjóš ķslenskra nįmsmanna, til aš įętla lįnžega stofn til įrlegrar tekjutengdrar endurgreišslu nįmslįna žegar hann bęri ekki ótakmarkaša skattskyldu į Ķslandi og hefši ekki oršiš viš óskum lįnasjóšsins um aš lįta af hendi upplżsingar um tekjur sķnar. Ķ įkvęši 7.3 ķ śthlutunarreglunum var hins vegar kvešiš į um aš „įkvaršašur tekjustofn lįnžega vegna gjalddaga į įrinu 2007 [skyldi] samsvara tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar lįnžega viš sjóšinn, žó aldrei lęgri fjįrhęš en 8,0 m.kr“. Samsvarandi įkvęši var einnig aš finna 2. mgr. greinar 7.3 ķ śthlutunarreglna lįnasjóšsins 2007-2008.

Žau fyrirmęli įkvęšisins um aš įkvaršašur tekjustofn skyldi samsvara tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar lįnžega og aldrei lęgri fjįrhęš en 8 milljónum króna uršu umbošsmanni tilefni til žess aš taka žetta atriši ķ śthlutunarreglum LĶN til athugunar aš eigin frumkvęši, sbr. 5. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis. Beindist athugun umbošsmanns sérstaklega aš žvķ hvernig umrętt įkvęši śthlutunarreglna LĶN samręmdist įkvęši 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992, svo og žeim grundvallarreglum stjórnsżslulaga nr. 37/1993 aš stjórnvöld skuli sjį til žess aš mįl sé nęgilega upplżst įšur en žau taka įkvöršun ķ žvķ, sbr. 10. gr. laganna, og aš ekki sé fariš strangar ķ sakirnar en naušsyn beri til žegar žau taka ķžyngjandi įkvöršun, eins og męlt er fyrir um ķ 12. gr. laganna. Umbošsmašur taldi žaš leiša žessum įkvęšum stjórnsżslulaga aš LĶN vęri skylt viš beitingu žeirrar įętlunarheimildar sem sjóšnum vęri fengin ķ 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 aš leggja sjįlfstętt mat į hagi og ašstęšur lįnžega meš žaš fyrir augum aš tekjur hans yršu įętlašar sem nęst raunverulegum tekjum hans. Taldi umbošsmašur aš enda žótt svigrśm LĶN til aš įętla mönnum tekjur réšist aš żmsu leyti af žeim upplżsingum sem sjóšnum vęri unnt aš afla į grundvelli žeirra heimilda sem honum vęru fengnar ķ lögum nr. 21/1992 og samsvarandi skyldu lįnžega til aš lįta upplżsingar um tekjur sķnar af hendi žį gętu fortakslaus fyrirmęli į borš viš žau sem vęri aš finna ķ 2. mgr. greinar 7.3 ķ śthlutunarreglum LĶN 2006-2007 ekki samręmst žeim kröfum til beitingar įętlunarheimildar 3. mgr. 10. gr. sem leiddu af įkvęšum 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga. Tók umbošsmašur ķ žvķ sambandi fram aš eins og oršalagi 2. mgr. gr. 7.3 ķ śthlutunarreglunum vęri hįttaš žį fengi hann ekki betur séš en aš žar vęri beinlķnis gengiš śt frį žvķ aš lįnasjóšurinn įętlaši lįnžegum aldrei lęgri tekjur en 8 milljónir žegar žeir hefšu ekki veitt umbešnar upplżsingar um tekjur sķnar. Taldi umbošsmašur žetta įkvęši śthlutunarreglnanna ekki vera ķ samręmi viš lög og beindi hann žeim tilmęlum til menntamįlarįšherra aš įkvęši 2. mgr. greinar 7.3 yrši endurskošaš og sś endurskošun tęki žį miš af žeim sjónarmišum sem lżst vęri ķ įliti umbošsmanns.

I. Tildrög athugunar.

Ķ tilefni af kvörtun sem mér barst yfir śrskurši mįlskotsnefndar Lįnasjóšs ķslenskra nįmsmanna (LĶN), žar sem nefndin stašfesti śrskurš stjórnar lįnasjóšsins um aš įętla lįnžega stofn til endurgreišslu nįmslįna, sbr. įlit mitt frį 22. aprķl 2008 ķ mįli nr. 4997/2007, vakti žaš athygli mķna aš sérstakt įkvęši var um įętlun tekna lįnžega ķ śthlutunarreglum lįnasjóšsins fyrir įriš 2006-2007. Eins og fjallaš er um ķ fyrrnefndu įliti mķnu ķ mįli nr. 4997/2007 og nįnar er vikiš aš ķ nišurlagi kafla III. 3 hér į eftir hefur lįnasjóšurinn heimild samkvęmt 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 til aš įętla lįnžega tekjustofn žegar hann ber ekki ótakmarkaša skattskyldu į Ķslandi og hefur ekki oršiš viš óskum lįnasjóšsins um aš lįta af hendi upplżsingar um tekjur sķnar. Ķ lokamįlsliš 2. mgr. greinar 7.3. ķ śthlutunarreglum lįnasjóšsins 2006-2007 er sķšan fjallaš um įętlun tekjustofns lįnžega. Ķ framhaldi af žvķ aš lżst hefur veriš žeim ašstęšum hvenęr lįnasjóšurinn geti įętlaš tekjustofn lįnžega viš įkvöršun įrlegrar tekjutengdrar endurgreišslu nįmslįna hans segir ķ įkvęšinu aš „įkvaršašur tekjustofn lįnžega vegna gjalddaga į įrinu 2007 [skuli] samsvara tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar lįnžega viš sjóšinn, žó aldrei lęgri fjįrhęš en 8,0 m.kr.“. Samsvarandi įkvęši er aš finna ķ lokamįlsliš 2. mgr. greinar 7.3. ķ śthlutunarreglum lįnasjóšsins 2007-2008.

Žau fyrirmęli įkvęšisins um aš įkvaršašur tekjustofn skuli samsvara tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar lįnžega og aldrei lęgri fjįrhęš en 8 milljónum króna hafa oršiš mér tilefni til žess aš taka žetta atriši ķ śthlutunarreglum LĶN til athugunar aš eigin frumkvęši, sbr. 5. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis. Hefur sś athugun mķn beinst sérstaklega aš žvķ hvernig umrętt įkvęši śthlutunarreglna LĶN samręmist įkvęši 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992, um Lįnasjóš ķslenskra nįmsmanna, svo og žeim grundvallarreglum stjórnsżslulaga nr. 37/1993 aš stjórnvöld skuli sjį til žess aš mįl sé nęgilega upplżst įšur en žau taka įkvöršun ķ žvķ, sbr. 10. gr. laganna, og aš žau skuli ekki fara strangar ķ sakirnar en naušsyn ber til žegar žau taka ķžyngjandi įkvöršun, eins og męlt er fyrir um ķ 12. gr. laganna. Hef ég žį einkum haft ķ huga hvort umrętt įkvęši śthlutunarreglnanna hafi ķ reynd afnumiš žaš mat sem gera veršur kröfu um aš stjórnvöld leggi į ašstęšur og hagi lįnžega ķ ljósi oršalags 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. um lįnasjóšinn og fyrrnefndra įkvęša stjórnsżslulaga.

Ég lauk mįli žessu meš įliti, dags. 22. aprķl 2008.

II. Samskipti umbošsmanns og stjórnvalda.

Ķ bréfi sem ég ritaši menntamįlarįšherra 4. jśnķ 2007 rakti ég įkvęši 2. mgr. greinar 7.3. ķ śthlutunarreglum LĶN um aš įkvaršašur tekjustofn vegna gjalddaga į įrinu 2006 skuli samsvara tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar lįnžega viš sjóšinn en žó aldrei lęgri fjįrhęš en 8,0 m.kr. Benti ég jafnframt į aš umręddar śthlutunarreglur hefšu veriš settar af stjórn lįnasjóšsins en samkvęmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 21/1992 setti sjóšstjórn LĶN reglur um önnur atriši en greindi ķ lögunum og reglugerš samkvęmt 1. mgr. 16. gr. laganna. Žar segši enn fremur aš reglurnar skyldu samžykktar af rįšherra og birtar ķ Stjórnartķšindum en menntamįlarįšherra hefši undirritaš śthlutunarreglur LĶN 2006-2007 19. maķ 2006 og birt ķ Stjórnartķšindum.

Meš vķsan til eftirlitshlutverks menntamįlarįšherra viš stašfestingu umręddra reglna óskaši ég žess, sbr. 7. og 9. gr. laga nr. 85/1997, aš mér yršu veittar upplżsingar um hvaša sjónarmiš byggju aš baki žeirri višmišun sem fram kęmi ķ 2. mgr. greinar 7.3. ķ śthlutunarreglunum, um hvernig skyldi įkvarša tekjur į lįnžega og žį sérstaklega hvernig hśn samręmdist mešalhófsreglu stjórnsżsluréttarins.

Svarbréf menntamįlarįšuneytisins barst mér 5. jślķ 2007 en žar sagši svo:

„Eins og umbošsmašur vitnar til ķ bréfi sķnu setur stjórn Lįnasjóšs ķslenskra nįmsmanna reglur um önnur atriši en greinir ķ lögum nr. 21/1992 um sjóšinn, sbr. 2. mgr. 16. gr. laganna og samžykkir rįšherra reglurnar og birtir ķ Stjórnartķšindum. Į framangreindum grunni eru śthlutunarreglur sjóšsins settar. Ķ tilefni af bréfi umbošsmanns leitaši rįšuneytiš til stjórnar sjóšsins eftir upplżsingum og umsögn um žau atriši sem umbošsmašur leitaši til rįšuneytisins meš.“

Bréfi menntamįlarįšuneytisins til mķn fylgdi umsögn stjórnar LĶN, dags. 7. jśnķ 2007, en ķ bréfinu kemur m.a. eftirfarandi fram:

„Samkvęmt lögum um LĶN gildir almennt aš afborganir nįmslįna skulu vera įkvešiš hlutfall af tekjum greišenda. Til aš įkvarša įrlega afborgun žarf LĶN žvķ upplżsingar um tekjurnar. Til hagręšis, bęši fyrir greišendur og sjóšinn, leitar LĶN eftir upplżsingunum beint frį ķslenskum skattyfirvöldum. Berist LĶN į hinn bóginn ekki umbešnar upplżsingar eša žęr teljast ósennilegar eru tekjur greišenda įętlašar.

Greišandi į rétt į aš sękja um endurśtreikning afborgunar ķ allt aš 60 daga ef afborgun er byggš į įętlušum tekjum hans. Hann skal žį leggja fyrir stjórn sjóšsins bestu fįanlegar upplżsingar um tekjurnar og endurśtreikningur framkvęmdur žegar žęr hafa veriš stašfestar. Komi žį ķ ljós aš tekjurnar hafa veriš of hįtt įętlašar og greišandi žvķ innt af hendi of hįa greišslu skal honum endurgreidd hin ofgreidda fjįrhęš meš almennum vöxtum óverštryggšra bankalįna.

Meš hlišsjón af framansögšu mį ljóst vera aš megintilgangur įętlunarinnar er aš fį upplżsingar um raunverulegar eša sennilegar tekjur greišenda nįmslįna. Jafnframt er leitast viš aš įkvarša reglur um hana žannig aš žęr hvorki ógni innheimtuįrangri né hafi ķ för meš sér kostnašarsamar innheimtuašgeršir fyrir sjóšinn. Žaš reynir žvķ ekki į mešalhófsreglu stjórnsżslulaga ķ žessu sambandi.

Įkvęši um tekjuįętlunina ķ śthlutunarreglum sjóšsins er skżrt og hefur ekki komiš til įgreinings um framkvęmd žess. Sambęrileg mįl fį sambęrilega afgreišslu og įkvęšiš samręmist vel jafnręšisreglu stjórnsżslulaga. Į mešalhófsreglu stjórnsżslulaga reynir fyrst žegar greišandi hefur sinnt žeirri skyldu sinni aš koma tekjuupplżsingum til LĶN og sjóšurinn žarf aš taka afstöšu til žess hvort tekjur hans teljast sennilegar, sbr. 10. gr. laga um sjóšinn, eša hvort fullreynt sé aš greišandi hafi lagt fram bestu fįanlegu upplżsingar um tekjurnar, sbr. 11. gr. laga um sjóšinn. Ešli mįls samkvęmt veršur žį aš skoša hvert mįl fyrir sig.“

III. Įlit umbošsmanns Alžingis.

1.

Eins og rakiš er hér aš framan fylgdi umsögn stjórnar LĶN svarbréfi menntamįlarįšuneytisins til mķn vegna žessarar athugunar og er ķ žvķ sambandi vķsaš til įkvęšis 2. mgr. 16. gr. laga nr. 21/1992, um Lįnasjóš ķslenskra nįmsmanna, um aš stjórn LĶN setji reglur um önnur atriši er greinir ķ lögunum. Er žar rakiš aš samkvęmt įkvęši 2. mgr. 16. gr. laganna samžykki rįšherra reglurnar og birti ķ Stjórnartķšindum og aš śthlutunarreglur sjóšsins séu settar į žessum grunni.

Af framangreindum skżringum rįšuneytisins til mķn veršur hvorki séš aš rįšuneytiš hafi tekiš neina sjįlfstęša afstöšu til efnis śthlutunarreglna LĶN né žeirra sjónarmiša sem rakin eru ķ umsögn stjórnar LĶN til rįšuneytisins. Žį hefur rįšuneytiš heldur ekki gert neina fyrirvara viš žau višhorf sem žar eru rakin. Meš vķsan til skżringa rįšuneytisins svo og aš menntamįlarįšherra hefur žegar samkvęmt 2. mgr. 16. gr. laganna stašfest umręddar reglur lįnasjóšsins, sbr. auglżsingu nr. 443/2006, sem birt var ķ B-deild Stjórnartķšinda 19. maķ 2006, veršur aš leggja til grundvallar aš rįšuneytiš hafi žar meš fallist į žau višhorf sem lżst er ķ umsögn sjóšsins til rįšuneytisins og geng ég žvķ śt frį žvķ ķ umfjöllun minni hér į eftir. Ég tel ķ žvķ sambandi rétt aš minna į aš ķ stjórnsżslurétti er žaš almennt višurkennt sjónarmiš aš įkvęši sem męla fyrir um samžykki eša stašfestingu stjórnvalds į įkvöršunum, reglum eša įętlunum annars ašila, feli ķ sér skyldu fyrir viškomandi stjórnvald til endurskošunar eša eftirlits meš lögmęti hlutašeigandi gernings, sbr. įlit umbošsmanns Alžingis frį 17. nóvember 1994 ķ mįli nr. 818/1993 (SUA 1994, bls. 104) og 13. mars 1995 ķ mįli nr. 1041/1994 (SUA 1995, bls. 407).

Grein 7.3. ķ śthlutunarreglum LĶN 2006-2007 felur ķ sér fortakslaus įkvęši um aš įkvaršašur tekjustofn lįnžega vegna gjalddaga į įrinu 2007 skuli samsvara tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar lįnžega viš sjóšinn, žó aldrei lęgri fjįrhęš en 8 milljón króna. Athugun mķn į žessum įkvęšum hefur einkum beinst aš žvķ hvort žau séu ķ samręmi viš žęr kröfur sem gera veršur til beitingar lögbundinnar heimildar sjóšsins til aš įętla tekjur lįnžega, meš tilliti til žeirra takmarkana sem žeirri beitingu eru sett meš 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993. Mun ég žvķ hér fyrst gera almennt grein fyrir inntaki heimildarinnar, meš tilliti til fyrrnefndra įkvęša stjórnsżslulaga.

2.

Ljóst er aš įkvöršun lįnasjóšsins um aš įętla tekjur lįnžega hefur samkvęmt 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 žau įhrif aš sś fjįrhęš sem sjóšurinn įętlar meš žessum hętti myndar žį stofn til śtreiknings įrlegrar tekjutengdrar endurgreišslu nįmslįna. Tekjutengda greišslan er önnur af tveimur endurgreišslum nįmslįns sem lįnžega ber įrlega aš standa skil į til sjóšsins į grundvelli laga nr. 21/1992. Samkvęmt 1. mgr. 8. gr. laganna er endurgreišslan annars vegar fólgin ķ fastri greišslu óhįšri tekjum, sem innheimt er į fyrri hluta įrsins, og hins vegar višbótargreišslu sem innheimt er į sķšari hluta įrsins og er hįš tekjum fyrra įrs. Fjįrhęš višbótargreišslunnar mišast samkvęmt 3. mgr. 8. gr. laganna viš „įkvešinn hundrašshluta af tekjustofni įrsins į undan endurgreišsluįri, sbr. 10. gr.“ og er sį hundrašshluti 3,75% viš afborganir af skuldabréfinu. Frį višbótargreišslunni samkvęmt žessari mįlsgrein dregst žó sś fastagreišsla sem męlt er fyrir um ķ 2. mgr. 8. gr.

Ótvķrętt er aš įkvaršanir um endurgreišslu nįmslįna sem Lįnasjóšur ķslenskra nįmsmanna tekur į grundvelli žeirra sérstöku lagaheimilda sem honum eru fengnar ķ lögum nr. 21/1992 falla undir įkvaršanir um rétt eša skyldu ķ skilningi 1. mgr. 2. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993. Mįlsmešferšarreglur stjórnsżslulaganna gilda žvķ alla jafna um žessar įkvaršanir Lįnasjóšs ķslenskra nįmsmanna, aš svo miklu leyti sem lög nr. 21/1992 męla ekki fyrir um strangari mįlsmešferšarreglur, sbr. 2. mgr. 2. gr. stjórnsżslulaga, eša löggjafinn hefur ekki meš įkvęšum yngri laga skżrlega įkvešiš aš vikiš skuli frį lįgmarksreglum stjórnsżslulaga, sbr. įlit umbošsmanns Alžingis frį 13. febrśar 1998 ķ mįli nr. 1820/1996 og 31. desember 2003 ķ mįli nr. 3712/2003.

Ég hef įšur ķ störfum mķnum fjallaš um heimildir stjórnvalda til aš beita lögbundnum įętlunarheimildum į borš viš žį sem um ręšir ķ 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr., sjį hér til hlišsjónar įlit mitt frį 13. jślķ 2007 ķ mįli nr. 4617/2005. Eins og žar kemur fram eru žessar heimildir aš mörgu leyti sérstaks ešlis enda fela žęr ķ sér aš stjórnvaldi er meš žeim veitt vald til aš taka einhliša įkvöršun um hvaša forsendur verša lagšar til grundvallar viš śrlausn mįls vegna žess aš sį einstaklingur sem įkvöršun beinist aš hefur ekki fullnęgt lagaskyldu um lįta af hendi žęr upplżsingar sem naušsynlegar eru til aš taka efnislega rétta įkvöršun ķ mįli hans.

Heimild sś sem lįnasjóšnum er falin ķ 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 felur aš žessu leyti ķ sér aš sjóšnum er fengiš vald til aš įętla hvaša tekjur lįnžegi hafi haft į tilteknu įri žar sem hann hefur annaš hvort ekki lagt fram upplżsingar um tekjur sķnar eša žį aš sjóšurinn telur upplżsingarnar ķ senn ótrśveršugar og ekki unnt aš sannreyna žęr. Eins og fram kemur ķ įliti mķnu ķ mįli nr. 4997/2007, dags. 22. aprķl 2008, eru beitingu įętlunarheimildar 3. mgr. 10. gr. laganna enn fremur settar įkvešnar efnislegar skoršur meš tilliti til žess hvort lįnžegi sé skattskyldur hér į landi.

Ljóst er aš jįta veršur lįnasjóšnum įkvešiš svigrśm til mats viš įętlun į tekjum lįnžega viš žęr ašstęšur sem hér er lżst enda byggist heimild 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. mešal annars į žeirri forsendu aš fullnęgjandi upplżsingar skorti til aš lįnasjóšurinn geti tekiš efnislega rétta įkvöršun um įrlega, tekjutengda endurgreišslu nįmslįna. Ég legg hins vegar įherslu į aš svigrśm lįnasjóšsins til beitingar ķžyngjandi śrręšis į borš viš žaš sem fólgiš er ķ heimild 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 takmarkast af lögmętisreglu stjórnsżsluréttarins svo og įkvęšum 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga. Af žessum lagareglum leišir aš lįnasjóšurinn veršur aš beita 3. mįls. 3. mgr. 10. gr. af varfęrni og gęta žess aš ganga ekki lengra en naušsynlegt er, sjį hér til hlišsjónar dóm Hęstaréttar frį 1. febrśar 2007 ķ mįli nr. 395/2006 og fyrrnefnt įlit mitt ķ mįli nr. 4617/2005.

Žaš leišir af žeim takmörkunum sem įkvęši 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga setja fyrir beitingu įętlunarheimilda į borš viš žį sem um ręšir ķ 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. aš stjórnvöld verša óhįš öšru aš leitast viš aš komast sem nęst žvķ sem er efnislega rétt meš įkvöršun sem tekin er į grundvelli slķkrar heimildar. Af žvķ leišir aš stjórnvaldi sem tekur įkvöršun um įętlun ber skylda til aš leggja sjįlfstętt mat į žaš mįl sem žaš hefur til mešferšar hverju sinni śt frį žeim atvikum og ašstęšum sem žar eru upplżst og hefur slķk skylda veriš talin eiga viš hvort sem mat stjórnvalds lżtur aš sönnun, veršmętamati eša öšrum matskenndum reglum. (Sjį hér til hlišsjónar Pįl Hreinsson: Skyldubundiš mat stjórnvalda. Tķmarit lögfręšinga, 3. hefti 2006, bls. 268.)

Ķ ljósi žessa fę ég ekki séš aš žaš sjónarmiš sem lżst er ķ umsögn lįnasjóšsins til menntamįlarįšuneytisins, og rįšuneytiš hefur tekiš undir ķ skżringum sķnum til mķn, um aš „megintilgangur įętlunarinnar [sé] aš fį upplżsingar um raunverulegar eša sennilegar tekjur greišenda nįmslįna“ sé byggt į mįlefnalegum grundvelli. Žį fę ég heldur ekki séš aš žaš višhorf sem stjórnvöld hafa lżst til greinar 7.3. ķ śthlutunarreglum sjóšsins um aš leitast sé viš aš įkvarša reglur um įętlun žannig aš žęr „hvorki ógni innheimtuįrangri né hafi ķ för meš sér kostnašarsamar innheimtuašgeršir fyrir sjóšinn og žvķ reyni „ekki į mešalhófsreglu stjórnsżslulaga ķ žessu sambandi“ sé ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem gilda um beitingu įętlunarheimildar 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 śt frį žeim lįgmarkskröfum sem geršar eru til beitingar slķkra valdheimilda ķ 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga.

Ķ žessu sambandi tel ég rétt aš benda į, aš žrįtt fyrir aš lįnžegi hafi ekki skilaš fullnęgjandi upplżsingum um tekjur sķnar til lįnasjóšsins samkvęmt įkvęši 2. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992, eru žęr upplżsingar ekki óhjįkvęmilega eini grundvöllur žess aš unnt sé aš sannreyna hverjar hafi veriš tekjur lįnžega į umręddu tekjuįri. Žrįtt fyrir vanrękslu lįnžega į aš sinna formlegri upplżsingaskyldu sinni gagnvart lįnasjóšnum samkvęmt lögum nr. 21/1992 kunna žannig aš liggja fyrir upplżsingar, t.d. hjį skattyfirvöldum, um tekjur hans į umręddu tekjuįri sem lįnžegi og/eša ašrir ašilar hafa veitt į grundvelli annarra reglna um upplżsingaskyldu til skattyfirvalda aš žessu leyti, sbr. t.d. 3. mgr. 89. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Ekki veršur um žaš deilt aš slķkar upplżsingar eru lįnasjóšnum ašgengilegar ķ meginatrišum en samkvęmt 4. mgr. 14. gr. laga nr. 21/1992 er skattstjórum skylt aš lįta lįnasjóšnum ķ té upplżsingar sem naušsynlegar eru viš framkvęmd laganna. Žį ber aš hafa ķ huga aš žau lįn sem žarna eru til endurgreišslu hefur viškomandi tekiš til aš afla sér tiltekinnar menntunar. Almennar og tiltękar upplżsingar um tekjur žeirra sem lokiš hafa hlišstęšu nįmi kunna žvķ aš geta veriš til stušnings viš žaš mat sem hér žarf aš fara fram.

Samkvęmt žvķ sem aš framan er rakiš ręšur žaš ekki śrslitum žegar lįnasjóšurinn tekur įkvöršun um įętlun tekjustofns samkvęmt 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 hvort lįnžegi hafi lįtiš sjóšnum ķ té upplżsingar samkvęmt beišni į grundvelli 2. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laganna, heldur hvort lįnasjóšurinn geti engu aš sķšur, śt frį mati į atvikum ķ mįli lįnžega og žeim upplżsingum sem liggja fyrir um tekjur hans, komist aš nišurstöšu sem liggur sem nęst žeim tekjum sem hann raunverulega hefur haft, sjį hér til hlišsjónar dóm Hęstaréttar frį 1966 sem birtur er į bls. 907 ķ dómasafni Hęstaréttar žaš įr.

3.

Alžingi hefur meš setningu įkvęšis 2. mgr. 16. gr. laga nr. 21/1992, um Lįnasjóš ķslenskra nįmsmanna, veitt stjórnvöldum heimild til aš setja almenn stjórnvaldsfyrirmęli žar sem žau atriši sem fjallaš er um ķ lögunum eru śtfęrš nįnar. Efni almennra stjórnvaldsfyrirmęla sem sett eru į žessum grundvelli verša hins vegar aš byggjast į mįlefnalegum sjónarmišum. Žau verša einnig aš vera ķ ešlilegu samręmi viš žau lagaįkvęši ķ lögum nr. 21/1992 sem fjalla um sömu atriši og žęr lįgmarkskröfur sem leiša af įkvęšum stjórnsżslulaga nr. 37/1993. Žannig mega įkvęši stjórnvaldsfyrirmęla ekki ķ žessu sambandi afnema eša žrengja óhęfilega žaš mat sem lög nr. 21/1992 og įkvęši stjórnsżslulaga gera kröfu um aš stjórnvöld framkvęmi meš tilliti til atvika ķ hverju mįli fyrir sig og markmiša aš baki lögunum.

Ég hef hér aš framan gert grein fyrir žvķ aš žaš leiši af įkvęšum 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga aš LĶN sé skylt viš beitingu žeirrar įętlunarheimildar sem sjóšnum er fengin ķ 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 aš leggja sjįlfstętt mat į hagi og ašstęšur lįnžega meš žaš fyrir augum aš tekjur hans verši įętlašar sem nęst raunverulegum tekjum hans. Ljóst er aš svigrśm LĶN til aš įętla mönnum tekjur ręšst aš żmsu leyti af žeim upplżsingum sem sjóšnum er unnt aš afla į grundvelli žeirra heimilda sem honum eru fengnar ķ lögum nr. 21/1992 og samsvarandi skyldu lįnžega til aš lįta upplżsingar um tekjur sķnar af hendi. Ég tel žannig ekki śtilokaš aš sjóšurinn hafi ķ žessu sambandi aukiš svigrśm žegar alls engum upplżsingum er fyrir aš fara um tekjur lįnžega sem 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 nęr til og hann hefur ķ engu sinnt įskorunum um aš sinna upplżsingaskyldu sinni gagnvart sjóšnum. Hvaš sem žessu svigrśmi lķšur žį er žaš įlit mitt aš fortakslaus fyrirmęli į borš viš žau sem er aš finna ķ 2. mgr. greinar 7.3. ķ śthlutunarreglum lįnasjóšsins 2006-2007 um aš įkvaršašur tekjustofn lįnžega vegna gjalddaga į įrinu skuli samsvara tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar lįnžega viš sjóšinn, žó aldrei lęgri fjįrhęš en 8,0 m.kr., geti ekki samręmst žeim kröfum til beitingar įętlunarheimildar 3. mgr. 10. gr. sem leiša af įkvęšum 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga. Ég tek fram aš eins og oršalagi 2. mgr. gr. 7.3. ķ śthlutunarreglunum er hįttaš žį fę ég ekki betur séš en aš žar sé beinlķnis gengiš śt frį žvķ aš lįnasjóšurinn įętli lįnžegum aldrei lęgri tekjur en 8 milljónir žegar žeir hafa ekki veitt umbešnar upplżsingar um tekjur sķnar.

Ég tek fram aš ég tel ekki śtilokaš aš unnt sé aš setja almennar reglur til višmišunar viš beitingu įętlana į grundvelli 2. mgr. 16. gr. laga nr. 21/1992 ķ žvķ skyni aš gęta įkvešins samręmis og žar meš jafnręšis ķ beitingu įętlana. Meš hlišsjón af žvķ markmiši sem įętlunarheimild 3. mgr. 10. gr. byggist į, ž.e. aš tekjustofn lįnžega sé réttilega įkvaršašur, žį verša slķk višmiš aš eiga sér mįlefnalegan grundvöll žannig aš žau endurspegli eftir atvikum žęr tekjur sem lįnžegar ķ sambęrilegri stöšu hafa, bęši hvaš varšar menntun og starf. Aš mķnum dómi yrši hins vegar aš telja afar varhugavert aš setja almennt višmiš um aš tekjur lįnžega skuli ekki įętlašar lęgri en samsvarar 8 milljónum króna, enda fę ég ekki séš, mišaš viš žau gögn sem ég hef įtt kost į aš kynna mér, aš sś upphęš svari t.d. til mešaltals įrslauna hįskólamenntašra manna hér į landi. Ég vek hér lķka athygli į žeim tekjumismun sem gert er rįš fyrir ķ žeim reglum sem fjįrmįlarįšherra setur įrlega viš upphaf tekjuįrs um reiknaš endurgjald aš fengnum tillögum rķkisskattstjóra samkvęmt 3. mįlsliš 1. mgr. 58. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt meš sķšari breytingum..

Eins og įšur er rakiš hef ég ķ įliti mķnu ķ mįli nr. 4997/2007 enn fremur lżst žeirri afstöšu aš beitingu įętlunarheimildar 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 séu settar įkvešnar efnislegar skoršur meš tilliti til žess hvort lįnžegi sé skattskyldur hér į landi eša ekki. Ég tel ķ sjįlfu sér ekki tilefni til aš rekja nišurstöšur žess įlits sérstaklega hér. Ég tel hins vegar rétt aš koma žeirri įbendingu į framfęri viš rįšuneytiš aš telji žaš į annaš borš tilefni til aš setja almenn stjórnvaldsfyrirmęli um beitingu įętlunarheimildar 3. mgr. 10. gr. aš žaš taki žį miš af žeirri afmörkun heimildarinnar sem lżst er ķ fyrrgreindu įliti mķnu. Ķ mķnum huga vęri slķkt tvķmęlalaust ķ betra samręmi viš vandaša stjórnsżsluhętti, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 85/1997.

Meš vķsan til framangreinds og žess hvernig įkvęši lokamįlslišar 2. mgr. greinar 7.3 ķ śthlutunarreglum lįnasjóšsins fyrir 2006-2007 er oršaš, sbr. nś samsvarandi įkvęši ķ reglum sjóšsins 2007-2008, tel ég aš sś regla sem žar er sett fram um lįgmark įkvaršašs tekjustofns sé ekki ķ samręmi viš žį skyldu lįnasjóšsins sem leidd veršur af 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga aš leggja einstaklingsbundiš mat į mögulegar tekjur lįnžega.

IV. Nišurstaša.

Meš hlišsjón af žeim sjónarmišum sem leidd verša af 3. mįlsl. 3. mgr. 10. gr. laga nr. 21/1992 svo og 10. og 12. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 tel ég aš įkvęši 2. mgr. 7.3. ķ śthlutunarreglum lįnasjóšsins 2006-2007, sbr. nś samsvarandi įkvęši ķ śthlutunarreglum 2007-2008, um aš lagt skuli til grundvallar aš tekjustofn lįnžega samsvari tvöföldum eftirstöšvum heildarskuldar hans viš sjóšinn, žó aldrei lęgri fjįrhęš en 8 milljónum króna, sé ekki ķ samręmi viš lög. Eru žaš tilmęli mķn til menntamįlarįšherra aš įkvęši 2. mgr. greinar 7.3. verši endurskošaš og sś endurskošun taki žį miš af žeim sjónarmišum sem lżst er ķ žessu įliti.