Opinberir starfsmenn. Embęttismašur. Tķmabundin setning. Auglżsing į lausu starfi.
(Mįl nr. 5519/2008)

Ķ frétt į heimasķšu forsętisrįšuneytisins 31. október 2008 var greint frį žvķ aš forsętisrįšherra hefši sett X sem skrifstofustjóra į nżrri efnahags- og alžjóšafjįrmįlaskrifstofu rįšuneytisins frį 1. nóvember 2008 til 31. įgśst 2009. Umbošsmašur tók til athugunar aš eigin frumkvęši hvort umrętt embętti hefši veriš auglżst laust til umsóknar og beindi fyrirspurn til forsętisrįšuneytisins. Svör forsętisrįšuneytisins voru m.a. žau aš tślka yrši heimildir stjórnvalda į grundvelli laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins, og eftir atvikum einnig laga nr. 73/1969, um Stjórnarrįš Ķslands, aš vissu marki ķ ljósi žess alvarlega įstands sem uppi hefši veriš ķ žjóšfélaginu. Rįšuneytiš taldi einnig aš naušsynlegt hefši veriš aš bregšast į skjótan hįtt viš vaxandi verkefnum ķ hagstjórninni įsamt žvķ aš byggja trśveršugleika ķ samskiptum, innanlands og į alžjóšavettvangi.

Ķ įliti sķnu taldi umbošsmašur aš leggja yrši til grundvallar aš umrętt embętti skrifstofustjóra hefši veriš nżtt og laust embętti ķ skilningi 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996. Žar meš hefši embęttiš falliš undir almenna auglżsingaskyldu sömu lagagreinar. Umbošsmašur fjallaši žvķ nęst um heimildir til aš vķkja frį auglżsingaskyldu lausra embętta. Aš frįtöldum framlengingum į skipunartķma eša flutningi embęttismanns śr einu embętti ķ annaš vęri eina undantekning laga nr. 70/1996 frį auglżsingaskyldu lausra embętta sś heimild aš setja mann ķ embętti įn auglżsingar ķ forföllum skipašs embęttismanns. Meš vķsan til forsögu įkvęšisins og lögskżringargagna taldi umbošsmašur aš tślka yrši žessa undanžįgu žröngt. Einnig yršu undantekningar frį meginreglunni um auglżsingaskyldu aš byggjast į skżrum įkvęšum ķ lögum. Žvķ taldi umbošsmašur ekki unnt aš lķta svo į aš forsętisrįšherra hefši veriš heimilt aš setja X ķ umrętt embętti į grundvelli žeirra ólögfestu sjónarmiša sem vķsaš var til ķ skżringum rįšuneytisins.

Meš vķsan til dęma af öšrum rįšstöfunum rķkisvaldsins ķ tilefni af ašstęšum ķ efnahagslķfinu gat umbošsmašur ekki fallist į röksemdir rįšuneytisins um aš rétt hefši veriš af žeim sökum aš vķkja frį auglżsingaskyldu til aš flżta žvķ aš embęttiš hęfi störf. Um žaš vķsaši umbošsmašur einnig til žess aš rįšuneytiš hefši aš lögum haft żmsar heimildir sem gįtu stušlaš aš žvķ sama markmiši.

Umbošsmašur minnti aš lokum į tilgang reglna um auglżsingaskyldu lausra embętta og starfa hjį rķkinu. Hann undirstrikaši mikilvęgi žess aš gęta žess sérstaklega aš fylgja žeim reglum viš nśverandi ašstęšur ķ efnahags- og atvinnumįlum, meš vķsan til verulegra fjįrhagslegra og félagslegra hagsmuna sem fylgdu rįšningum ķ slķk störf.

Nišurstaša umbošsmanns var aš forsętisrįšuneytinu hefši boriš aš auglżsa hiš nżja embętti skrifstofustjóra ķ samręmi viš meginreglu 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996 um auglżsingaskyldu. Žvķ taldi umbošsmašur aš óheimilt hefši veriš aš setja X ķ embęttiš įn undangenginnar auglżsingar. Umbošsmašur beindi žeim tilmęlum til rįšuneytisins aš žaš leitaši leiša til aš bęta śr žessum annmarka į įkvöršun žess, eftir atvikum meš auglżsingu embęttisins, og aš žaš tęki framvegis miš af žeim sjónarmišum sem įlitiš hefši aš geyma viš rįšstafanir ķ starfsmannamįlum rįšuneytisins.

I. Tildrög athugunar.

Ķ frétt sem birt var į heimasķšu forsętisrįšuneytisins 31. október 2008 var greint frį žvķ aš X, hagfręšingur, hefši žann dag veriš settur skrifstofustjóri į nżrri efnahags- og alžjóšafjįrmįlaskrifstofu rįšuneytisins frį 1. nóvember 2008 til 31. įgśst 2009.

Frétt žessi vakti athygli mķna sérstaklega af tveimur įstęšum. Žar kom fyrst til aš ég hef aš undanförnu unniš aš athugun į framkvęmd allra rįšuneyta į reglum um auglżsingar į lausum störfum en athugun žessi hófst į įrinu 2006 aš eigin frumkvęši. Viš žį athugun hef ég veitt žvķ athygli aš nokkuš hefur veriš um aš einstaklingar hafi veriš rįšnir til starfa ķ rįšuneytin sem almennir starfsmenn įn auglżsingar og žaš sagt gert tķmabundiš. Žarna hefur žį mešal annars veriš um aš ręša starfsmenn sem fengiš hafa starfsheitin rįšgjafar eša upplżsingafulltrśar. Dęmi finnast einnig um aš starfmenn meš önnur starfsheiti hafi upphaflega veriš rįšnir tķmabundiš ķ rįšuneytin įn auglżsingar og ég hef veitt žvķ athygli aš žeir eru žar enn viš störf žótt sį rįšningartķmi sem reglur leyfa ķ žeim tilvikum sé lišinn. Ég tek fram aš stefnt er aš žvķ aš nišurstöšur žessarar athugunar og žar meš nįnari umfjöllun um žį flokka tilvika žar sem helst hefur boriš į žvķ aš umręddum reglum hafi ekki veriš fylgt liggi fyrir ķ byrjun nęsta įrs. Ķ žeirri frétt sem lżst var hér aš framan var hins vegar ekki um aš ręša rįšningu į almennum starfsmanni ķ rįšuneyti heldur setningu ķ nżtt starf skrifstofustjóra og žar meš embęttismanns. Annaš sem vakti athygli mķna var aš forsętisrįšuneytiš teldi sér heimilt aš setja einstakling ķ embętti til 10 mįnaša įn auglżsingar og žaš į starfssviši žar sem ętla veršur aš kostur geti veriš į fjölmörgum umsękjendum į sama tķma og störfum hefur fękkaš į vinnumarkaši og žį mešal annars į fjįrmįlamarkaši.

Ég įkvaš žvķ aš taka žaš til athugunar aš eigin frumkvęši, sbr. heimild ķ 5. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, hvort fullnęgjandi lagaheimild stęši til umręddrar setningar ķ embęttiš įn auglżsingar. Ég hafši žį lķka ķ huga aš ég tel aš žaš sé enn brżnna viš žęr ašstęšur sem nś eru uppi hér į landi ķ efnahags- og atvinnumįlum aš žess sé gętt af hįlfu stjórnvalda aš fylgja reglum um auglżsingar į lausum störfum hjį rķkinu. Ekki einasta kemur žar til aš stjórnvöldum ber aš fylgja įkvęšum laga heldur er sérstaklega mikilvęgt aš jafnręšis sé gętt žegar kemur aš rįšstöfun į takmörkušum fjölda sérhęfšra starfa hjį hinu opinbera. Aš baki reglum um auglżsingar į lausum störfum hjį rķkinu bśa einmitt annars vegar sjónarmiš um jafnręši borgaranna viš aš koma til greina ķ störf hjį rķkinu og hins vegar aš rķkiš eigi į hverjum tķma kost į aš velja śr hópi hęfra umsękjenda. Ég minni į aš umbošsmanni Alžingis er meš lögum fengiš žaš hlutverk aš gęta žess aš jafnręši sé ķ heišri haft ķ stjórnsżslunni, sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 85/1997.

Ég lauk mįli žessu meš įliti, dags. 29. desember 2008.

II. Samskipti umbošsmanns og stjórnvalda.

Ķ bréfi sem ég ritaši forsętisrįšherra, dags. 3. nóvember 2008, rakti ég tildrög athugunar minnar. Tók ég žar fram aš ég skildi fréttina sem birt hefši veriš į heimasķšu rįšuneytisins 31. október 2008 į žann veg aš stofnaš hafi veriš til nżrrar skrifstofu innan rįšuneytisins og žar meš aš um nżtt starf innan rįšuneytisins vęri aš ręša. Af žvķ tilefni óskaši ég eftir žvķ aš rįšuneytiš veitti mér upplżsingar um hvenęr og hvar umrętt starf hefši veriš auglżst laust til umsóknar. Hefši starfiš ekki veriš auglżst óskaši ég eftir aš rįšuneytiš skżrši, sbr. 9. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, į hvaša lagagrundvelli žaš hafi veriš gert og žį meš hlišsjón af įkvęši 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldu starfsmanna rķkisins. Jafnframt óskaši ég žess aš forsętisrįšuneytiš sendi mér svar viš bréfinu eigi sķšar en 20. nóvember 2008 įsamt gögnum um umrędda rįšningu, ž.m.t. afrit af setningarbréfi og rįšningarsamningi hefši hann veriš geršur.

Svarbréf forsętisrįšuneytisins barst mér 20. nóvember 2008 en žar sagši mešal annars svo:

„Ķ kjölfar hamfaranna į alžjóšlegum fjįrmagnsmarkaši, hruns ķslensku bankanna ķ byrjun október 2008 og setningar laga nr. 125/2008 um heimild til fjįrveitingar śr rķkissjóši vegna sérstakra ašstęšna į fjįrmįlamarkaši o.fl., žurftu mörg rįšuneyti, ž.m.t. forsętisrįšuneytiš, aš takast į viš nż og aukin verkefni sem kallaš hafa į skjóta śrlausn. Hvaš forsętisrįšuneytiš varšar fólust žau mešal annars ķ samręmingu ašgerša stjórnvalda og undirbśningi umfangsmikillar efnahagsįętlunar ķ samstarfi viš Alžjóšagjaldeyrissjóšinn (IMF). Fyrstu vikurnar reiddi rįšuneytiš sig einkum į verktaka og ašra tķmabundiš rįšna rįšgjafa til aš męta hinum óvęntu ašstęšum. Eftir žvķ sem mynd tók aš komast į efnahagsįętlun ķ samstarfi viš IMF varš ljóst aš til žess aš hrinda henni ķ framkvęmd žyrfti aš minnsta kosti tvo nżja hagfręšimenntaša starfsmenn. Įšur sinnti auk rįšuneytisstjóra einn fastrįšinn hagfręšimenntašur starfsmašur stjórnsżslu og rįšgjöf į sviši efnahagsmįla. Var įkvešiš aš setja į fót nżja efnahags- og alžjóšafjįrmįlaskrifstofu frį 1. nóvember sl. žar sem munu starfa auk skrifstofustjóra tveir sérfręšingar. [X] var settur tķmabundiš sem skrifstofustjóri frį 1. nóvember sl. og veršur žaš hans hlutverk mešal annars aš móta starf nżju skrifstofunnar. Žaš er mat rįšuneytisins aš naušsynlegt hafi veriš aš bregšast į skjótan hįtt viš vaxandi verkefnum ķ hagstjórninni įsamt žvķ aš tryggja trśveršugleika ķ samskiptum, innanlands sem og į alžjóšavettvangi. Einnig žyrfti aš skapa meiri festu ķ stjórnsżslu rįšuneytisins į žessu sviši. Ekki žótti fęrt aš auglżsa hiš nżja embętti vegna žess hve brżnt var aš skrifstofan hęfi störf įn tafar. Jafnframt žótti mikilvęgt aš sį sem fyrir skrifstofunni fęri, vęri embęttismašur meš ótvķrętt umboš rįšherra, m.a. vegna trśveršugleika ķ alžjóšlegum samskiptum. Er žį vakin athygli į žvķ aš til stóš aš Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn tęki umsókn Ķslands um fyrirgreišslu til afgreišslu fyrr en raun bar vitni.

Aš mati forsętisrįšuneytisins veršur aš vissu marki aš tślka heimildir stjórnvalda į grundvelli l. nr. 70/1996, og eftir atvikum einnig laga um Stjórnarrįš Ķslands nr. 73/1969, ķ ljósi žess alvarlega įstands sem uppi hefur veriš ķ žjóšfélaginu. Mį vķsa til žess aš ķ nefndarįliti meirihluta višskiptanefndar um frumvarp til laga nr. 125/2008 er talaš um aš žar séu neyšarrįšstafanir į ferš. Hinni nżju skrifstofu er komiš į fót į grundvelli 7. gr. l. nr. 73/1969 um Stjórnarrįš Ķslands og [X] er settur tķmabundiš ķ embętti skrifstofustjóra į grundvelli 1. mgr. 13. gr. laga nr. 73/1969. Viš žį įkvöršun aš setja [X] tķmabundiš ķ embętti skrifstofustjóra įn auglżsingar žrįtt fyrir įkvęši l. gr. 7. gr. stml. studdist rįšuneytiš viš žau grunnrök sem bśa aš baki 1. mįlsl. 24. gr. stml. aš heimilt žurfi aš vera viš vissar ašstęšur aš setja menn ķ embętti įn tafar.

[X] var settur til tķu mįnaša, en meginregla 24. gr. stml. heimilar setningu ķ allt aš 12 mįnuši. Ekki žótti rįšlegt aš hafa setningartķmann skemmri vegna óvissu um hversu lengi bankakreppan muni vara. Žį žótti rétt aš hafa hęfilegt svigrśm til aš móta embęttiš žannig aš hęgt vęri aš śtfęra til fulls ķ auglżsingu hęfiskröfur til skrifstofustjórans og verkefnasviš. Skrifstofustjóraembęttiš veršur žvķ auglżst voriš 2009 į grundvelli 1. [m]gr. 7. gr. stml. meš žaš fyrir augum aš skipaš verši ķ žaš frį og meš 1. september 2009.“

III. Įlit umbošsmanns Alžingis.

1. Lagaįkvęši um skyldu til aš auglżsa laus embętti og sjónarmiš aš baki žeim.

Įkvęši 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins, meš sķšari breytingum, męla ķ senn fyrir um skyldu til aš auglżsa laus embętti og įkvešnar undantekningar frį žeirri skyldu. Įkvęšiš er svohljóšandi:

„Laust embętti skal auglżsa ķ Lögbirtingablaši og skal umsóknarfrestur ekki vera skemmri en tvęr vikur frį śtgįfudegi blašsins. Žó er heimilt aš skipa mann eša setja ķ embętti skv. 2. mgr. 23. gr. eša setja ķ forföllum skv. 1. mįlsl. 24. gr. eša flytja hann til ķ embętti skv. 36. gr. įn žess aš embęttiš sé auglżst laust til umsóknar.“

Samkvęmt 22. gr. sömu laga eru einungis žeir starfsmenn sem žar eru upp taldir embęttismenn ķ skilningi 1. mgr. 7. gr. laganna og eru skrifstofustjórar ķ Stjórnarrįši žar į mešal, sbr. 2. tölul. 22. gr. Af žeim sökum er ótvķrętt aš įkvęši 1. mgr. 7. gr. gilti almennt um rįšstöfun embęttis skrifstofustjóra efnahags- og alžjóšamįlaskrifstofu en samkvęmt žvķ įkvęši er ekki unnt aš skipa einstakling ķ laust embętti ķ žjónustu rķkisins įn undangenginnar auglżsingar nema žęr lögmęltu undantekningar sem kvešiš er į um ķ įkvęšinu eigi viš.

Regluna um aš laus embętti skuli auglżst til umsóknar mį rekja allt aftur til setningar laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins, en ķ 5. gr. žeirra laga var kvešiš į um aš „lausa stöšu“ skyldi auglżsa ķ Lögbirtingablaši. Byggšist reglan annars vegar į jafnręšissjónarmišum um aš veita bęri öllum žeim sem įhuga kynnu aš hafa, tękifęri til aš sękja um opinbera stöšu. Meš opinberri auglżsingu vęri įhugasömum ašilum žannig almennt veittir jafnir möguleikar į aš leggja inn umsókn, uppfylltu žeir į annaš borš žau almennu hęfisskilyrši sem giltu um stöšuna. Hins vegar bjó aš baki reglunni žaš sjónarmiš aš meš slķku fyrirkomulagi vęri betur en ella stušlaš aš žvķ aš rķkiš ętti kost į sem flestum fęrum og hęfum umsękjendum žegar rįšiš vęri ķ starf, sbr. athugasemdir viš įkvęši 5. gr. ķ frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 38/1954. (Alžt. 1953, A-deild, bls. 421.)

Žegar lög nr. 70/1996 voru sett var skyldan til auglżsingar įréttuš sérstaklega ķ athugasemdum viš 7. gr. frumvarps žess er varš aš lögunum. Veršur ekki annaš séš en aš viš setningu laganna hafi įfram veriš byggt į žeim sjónarmišum sem lįgu upphaflega aš baki skyldu rķkistofnanna til aš auglżsa laus embętti en ķ athugasemdunum var ķ žvķ sambandi vķsaš til įlits umbošsmanns frį 2. febrśar 1996 ķ mįli nr. 1320/1994 (SUA 1996:344) vegna frumkvęšisathugunar sem laut aš framkvęmd žįgildandi įkvęšis um auglżsingaskyldu ķ fyrri lögum. (Alžt. 1995-1996, A-deild, bls. 3146-47.)

2. Lagalegur grundvöllur fyrir stofnun embęttis skrifstofustjóra forsętisrįšuneytisins.

Ķ skżringum forsętisrįšuneytisins til mķn kemur fram aš embętti skrifstofustjórans hafi veriš stofnaš į grundvelli 7. gr. laga nr. 73/1969, um Stjórnarrįš Ķslands, meš sķšari breytingum, en žar segir aš rįšherra kveši į um skiptingu rįšuneytis ķ skrifstofur og starfsdeildir eftir verkefnum. Samkvęmt 11. gr. sömu laga er skrifstofustjórum fališ aš stżra hverri skrifstofu rįšuneytis undir umsjón rįšuneytisstjóra.

Ekki veršur annaš rįšiš af žessum skżringum rįšuneytisins og žeim lagagrundvelli sem žaš vķsar til en aš rįšherra hafi įkvešiš aš stofna til nżrrar skrifstofu efnahags- og alžjóšafjįrmįla į grundvelli heimildar sinnar ķ 7. gr. laga nr. 73/1969, sem ętlaš var aš sinna nżjum og auknum verkefnum rįšuneytisins ķ tengslum viš framkvęmd nżrrar efnahagsįętlunar ķ samstarfi viš Alžjóšagjaldeyrissjóšinn.

Žegar haft er ķ huga hvaša almenni lagalegi grundvöllur er fyrir embęttum skrifstofustjóra, sbr. žaš lögmęlta fyrirkomulag 11. gr. laga nr. 73/1969 aš skrifstofustjórar skuli stżra hverri skrifstofu rįšuneytis, veršur aš mķnu įliti aš leggja til grundvallar aš forsętisrįšherra hafi meš stofnun hinnar nżju skrifstofu žar meš stofnaš til nżs embęttis, sem telja veršur aš hafi veriš laust ķ skilningi 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996, enda veršur ekki séš aš nokkur einstaklingur hafi haft lögmętt tilkall til aš gegna žvķ. Embętti skrifstofustjórans féll žvķ undir žį almennu auglżsingaskyldu embętta sem kvešiš er į um ķ 1. mgr. 7. gr. laganna.

3. Heimildir til aš vķkja frį auglżsingaskyldu lausra embętta.

Ljóst er af skżringum forsętisrįšuneytisins til mķn aš rįšuneytiš telur aš įkvöršun žess um setningu skrifstofustjórans helgist aš einhverju marki af žeim sérstöku ašstęšum sem uppi eru ķ ķslensku efnahagslķfi. Ķ bréfi rįšuneytisins kemur til dęmis fram aš žaš telji aš tślka verši heimildir stjórnvalda į grundvelli laga nr. 70/1996, og eftir atvikum einnig laga nr. 73/1969, aš vissu marki ķ ljósi žess alvarlega įstands sem uppi hefur veriš ķ žjóšfélaginu. Vķsar rįšuneytiš ķ žvķ sambandi til laga nr. 125/2008, um heimild til fjįrveitingar śr rķkissjóši vegna sérstakra ašstęšna į fjįrmįlamarkaši o.fl., og žeirra sjónarmiša sem fram koma ķ įliti meirihluta višskiptanefndar Alžingis um aš žar séu neyšarrįšstafanir į ferš. Žį kemur fram aš viš žį įkvöršun aš setja X tķmabundiš ķ embętti skrifstofustjóra įn auglżsingar hafi rįšuneytiš „žrįtt fyrir įkvęši l. [m]gr. 7. gr. laga nr. 70/1996“ stušst „viš žau grunnrök sem bśa aš baki 1. mįlsl. 24. gr. [laganna] aš heimilt žurfi aš vera viš vissar ašstęšur aš setja menn ķ embętti įn tafar.“

Ķ ljósi tilvķsunar rįšuneytisins til įkvęša laga nr. 125/2008 er rétt aš taka fram aš ekki er ķ žeim lögum vikiš į neinn hįtt frį žeim almennu reglum sem Alžingi hefur sett um skipun opinberra skrifstofustjóra ķ Stjórnarrįšinu og fram koma ķ įkvęšum laga nr. 70/1996 og laga nr. 73/1969. Įkvęši laga nr. 125/2008 geta žvķ aš óbreyttum sķšarnefndu lögunum ekki vikiš til hlišar almennum reglum um auglżsingu embętta skrifstofustjóra.

Aš žvķ er lżtur aš žeim sjónarmišum sem fram koma ķ svörum rįšuneytisins til mķn um aš žau grundvallarrök sem bśa aš baki įkvęši 1. mįlsl. 24. gr. laga nr. 70/1996 réttlęti frįvik frį auglżsingaskyldu žį nį žau undantekningartilvik samkvęmt oršalagi sķnu einungis til žeirra tilvika žar sem stjórnvald setur mann til aš gegna embętti um stundarsakir vegna žess aš sį sem skipašur hefur veriš ķ žaš fellur frį eša er fjarverandi um lengri tķma vegna veikinda eša af öšrum įstęšum. Žaš leišir af žeirri tilvķsun sem fram kemur ķ 1. mgr. 7. gr. laganna til 1. mįlsl. 24. gr. aš heimilt er aš setja einstakling ķ embętti įn auglżsingar ef sį sem gegnir embęttinu fyrir er forfallašur.

Aš frįtöldum žeim tilvikum žar sem veriš er aš endurnżja skipunartķma žess embęttismanns sem žegar gegnir embętti eša flytja embęttismann śr einu embętti ķ annaš žį er heimildin til aš setja mann ķ forföllum skipašs embęttismanns įn auglżsingar eina heimildin sem lög nr. 70/1996 hafa aš geyma frį meginreglu 1. mgr. 7. gr. um auglżsingu lausra embętta. Žį veršur ekki séš aš ķ öšrum lögum sé aš finna įkvęši sem heimili frįvik frį žessari almennu skyldu ķ tilviki skrifstofustjóra.

Įkvęši 1. mgr. 7. gr. hefur samkvęmt framangreindu aš geyma įkvešna afmörkun į žeim tilvikum žar sem heimilt er aš vķkja frį hinni almennu reglu um auglżsingaskyldu. Ég vek athygli į žvķ aš af forsögu įkvęšisins og žeim breytingum sem sķšast voru geršar į žvķ į Alžingi mį jafnframt rįša aš žaš hafi veriš afstaša löggjafans aš undantekningar frį skyldunni til auglżsingar skyldu afmarkašar žröngt og byggjast į skżrum įkvęšum ķ lögum. Žetta kemur mešal annars fram ķ žeim mismun sem er į įkvęšum 1. mgr. 7. gr. um auglżsingar į lausum embęttum og įkvęšum 2. mgr. sömu lagagreinar um auglżsingar į öšrum störfum hjį rķkinu.

Umrędd afstaša Alžingis birtist mešal annars ķ žeim breytingum sem efnahags- og višskiptanefnd Alžingis lagši til aš geršar yršu į įkvęši 7. gr. meš 8. gr. ķ žvķ frumvarpi sem sķšar varš aš lögum nr. 150/1996, um breytingar į sérįkvęšum ķ nokkrum lögum er varša réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins. Lagši nefndin til breytingarnar žegar frumvarpiš var til mešferšar hjį nefndinni aš lokinni fyrstu umręšu žess en af greinargerš nefndarinnar fyrir breytingartillögunni veršur rįšiš aš meš henni var sérstaklega veriš aš tryggja aš sś undanžįguheimild frį auglżsingaskyldu sem fram kęmi ķ 1. mgr. 7. gr. nęši ekki til reynsluskipunar. (Alžt. 1996-1997, A-deild, bls. 2615.) Ķ ręšu framsögumanns efnahags- og višskiptanefndar sagši jafnframt aš žessar breytingatillögur vęru fyrst og fremst tęknilegs ešlis. Žar sagši ennfremur:

„Ķ a-liš brtt. er gert rįš fyrir žvķ aš taka žurfi fram aš žegar menn eru settir ķ embętti įn auglżsingar sé žaš einungis vegna žess aš sį sem er ķ embęttinu fyrir geti ekki gegnt žvķ og žess vegna geti menn ekki veriš settir ķ embętti įn auglżsingar įn žess aš um forföll sé aš ręša.“ (Alžt. 1996-1997, B-deild, d. 2893.)

Samkvęmt framansögšu hefur Alžingi meš skżrum hętti įkvešiš aš afmarka undanžįgur frį auglżsingaskyldu žröngt meš žvķ aš binda žęr alfariš viš žęr ašstęšur žar sem sį sem gegnir embęttinu fyrir hefur forfallast, skipun žess sem gegnir embętti fyrir er framlengd eša annar embęttismašur fluttur ķ starfiš. Ég tel žvķ ekki unnt aš lķta svo į forsętisrįšherra hafi veriš heimilt aš setja X ķ embętti skrifstofustjóra į grundvelli žeirra sjónarmiša, og žį ólögfestra, sem žaš vķsar til ķ bréfi sķnu til mķn. Žaš er žvķ nišurstaša mķn aš forsętisrįšuneytinu hafi boriš aš auglżsa embęttiš ķ samręmi viš 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996, įšur en žaš setti ķ embęttiš. Af žeirri įstęšu tel ég jafnframt aš óheimilt hafi veriš aš rįša ķ embęttiš, žótt tķmabundiš vęri til 10 mįnaša įn undangenginnar auglżsingar žar sem öllum žeim sem įhuga höfšu į aš sękja um embęttiš hefši veriš gefinn kostur į aš leggja fram umsókn.

Vegna tilvķsunar rįšuneytisins til žeirra „grunnraka“ sem bśa aš baki 1. mįlsl. 24. gr. laga nr. 70/1996 um aš heimilt žurfi aš vera viš vissar ašstęšur aš setja menn ķ embętti įn tafar, og žį įn žess aš um sé aš ręša forföll žess sem gegnir embęttinu, og annarra sjónarmiša sem rįšuneytiš vķkur aš žį tel ég rétt aš vekja athygli rįšuneytisins į žvķ aš lög nr. 70/1996 gera ekki rįš fyrir žeirri skipan mįla žegar um embęttismenn er aš ręša. Žvķ er hins vegar öšruvķsi hįttaš meš störf almennra starfsmanna rķkisins eins og ég vķk sķšar aš. Rįšuneytiš vķsar ķ skżringum sķnum til žess aš naušsyn hafi veriš į žvķ mišaš viš žęr ašstęšur sem uppi voru ķ efnahagslķfi landsins vegna hruns ķslensku bankanna, vaxandi verkefna rįšuneytisins viš hagstjórnina og framkvęmd efnahagsįętlunar ķ samstarfi viš Alžjóšagjaldeyrissjóšinn aš brżnt vęri aš hin nżja skrifstofa rįšuneytisins hęfi störf įn tafar og mikilvęgt hafi žótt aš sį sem fęri fyrir skrifstofunni vęri embęttismašur. Ég tel įstęšu til aš benda į aš mešal žeirra mįla sem Alžingi hefur fjallaš um ķ kjölfar hruns bankanna eru frumvarp til laga um stofnun embęttis sérstaks saksóknara til aš rannsaka grun um refsiverša hįttsemi ķ ašdraganda, tengslum viš og kjölfar atburša er leiddu til setningar laga nr. 125/2008, um heimild til fjįrveitingar śr rķkissjóši vegna sérstakra ašstęšna į fjįrmįlamarkaši o.fl. Frumvarpiš var samžykkt sem lög frį Alžingi nr. 135/2008. Žótt vafalaust hafi mįtt fęra fram sjónarmiš um naušsyn žess aš sem fyrst yrši skipaš ķ umrętt embętti og žaš gęti žvķ hafiš störf veršur ekki annaš séš en žar hafi veriš fylgt žeim reglum um auglżsingar į lausum embęttum hjį rķkinu sem lżst hefur veriš hér aš framan.

Žaš er lķka įstęša til aš benda į aš umrętt įkvęši 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996 um auglżsingar į lausum embęttum įskilur žaš eitt aš umsóknarfrestur megi ekki vera skemmri en tvęr vikur. Sį frestur į žvķ almennt ekki aš standa žvķ ķ vegi aš hęgt sé aš manna nż embętti innan rķkisins į stuttum tķma. Mešan umsóknarfresturinn er aš lķša og unniš er aš śrvinnslu umsókna eru stjórnendum rįšuneytis żmsar leišir fęrar aš lögum til aš gera rįšstafanir til brįšabirgša til aš koma starfsemi nżrrar skrifstofu innan žess į laggirnar. Samkvęmt 10. gr. laga nr. 73/1969, um Stjórnarrįš Ķslands, stżrir rįšuneytisstjóri rįšuneyti undir yfirstjórn rįšherra. Sé ekki til aš dreifa skrifstofustjóra į einstökum skrifstofum rįšuneytisins hvort sem žaš er vegna forfalla eša mešan ekki hefur veriš skipaš eša sett ķ embętti kemur žaš žvķ ķ hlut rįšuneytisstjóra aš stżra skrifstofum rįšuneytisins eins og annarri starfsemi žess.

Sé ašstašan sś aš tafarlaust žurfi aš fį starfsmenn til aš sinna verkefnum į nżrri skrifstofu innan rįšuneytisins gera reglur um ašra starfsmenn rķkisins en embęttismenn rįš fyrir aš heimilt sé aš rįša ķ slķk störf ķ stuttan tķma įn auglżsingar. Žannig er samkvęmt 1. tölul. 2. gr. reglna fjįrmįlarįšherra nr. 464/1996, um auglżsingar į lausum störfum meš sķšari breytingum, sem settar eru meš heimild ķ 2. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996, heimilt aš rįša tafarlaust įn auglżsingar ķ störf sem ašeins eiga aš standa ķ tvo mįnuši eša skemur. Ķ samręmi viš framangreint fę ég ekki annaš séš en forsętisrįšuneytinu hafi aš lögum veriš tiltęk śrręši til aš sinna stjórnun og starfsemi hinnar nżju efnahags- og alžjóšafjįrmįlaskrifstofu rįšuneytisins mešan embętti skrifstofustjóra hennar vęri auglżst lögum samkvęmt.

Ég minni ķ žessu sambandi į aš reglum um auglżsingaskyldu lausra embętta og starfa hjį rķkinu er almennt ętlaš aš stušla aš žvķ aš žeir einstaklingar sem rįšnir eru ķ žjónustu rķkisins bśi yfir sem mestri hęfni, meš žvķ aš rķkinu gefist kostur į aš velja śr sem flestum hęfum umsękjendum um hverja stöšu. Sömu reglum er einnig ętlaš aš tryggja jafnręši til aš sękja um opinber embętti. Ég ķtreka ķ žvķ sambandi žau sjónarmiš sem ég lżsti ķ kafla I. hér aš framan um mikilvęgi žess aš reglur um auglżsingar į lausum störfum hjį rķkinu séu virtar viš žęr ašstęšur sem nś eru uppi ķ efnahags- og atvinnumįlum hér į landi. Fyrir liggur aš breytingar hafa žegar oršiš į atvinnuhögum fjölmargra landsmanna og lķkur eru į žvķ aš einstaklingum sem ekki hafa fasta atvinnu fjölgi į nęstunni. Žetta į viš fólk sem starfaš hefur į hinum żmsu svišum og žį mešal annars aš fjįrmįlastarfsemi bęši hér į landi og erlendis og žar meš t.d. višfangsefnum sem kann aš reyna į ķ embętti skrifstofustjóra nżrrar efnahags- og alžjóšafjįrmįlaskrifstofu forsętisrįšuneytisins. Auglżsingar į lausum störfum hjį rķkinu, og žį einnig embęttum, eru lišur ķ žvķ aš jafnręši sé į milli žeirra sem vilja koma til greina viš rįšstöfun į žeim.

Žótt athugun mķn ķ žessu mįli hafi beinst aš tķmabundinni setningu ķ embętti skrifstofustjóra ķ forsętisrįšuneytinu og žaš sé nišurstaša mķn aš žar hafi ekki veriš fylgt reglum um auglżsingar af hįlfu rįšuneytisins, tel ég įstęšu til aš koma žvķ almennt į framfęri viš stjórnvöld aš viš žęr ašstęšur sem nś eru uppi hér į landi sé žess sérstaklega gętt aš fylgja reglum um auglżsingar į lausum embęttum og störfum hjį rķkinu. Gagnvart öšrum opinberum ašilum žar sem bein įkvęši laga kveša ekki į um auglżsingar į lausum störfum minni ég į aš rįšning ķ störf hjį hinu opinbera kann aš hafa, og ekki sķst žegar erfišleikar eru ķ atvinnumįlum, verulega fjįrhagslega og félagslega žżšingu fyrir žį sem rįšnir eru. Žaš er lišur ķ jafnręši borgaranna samkvęmt jafnręšisreglum stjórnsżsluréttarins aš žeir sem vilja koma til greina viš rįšstöfun į mikilvęgum gęšum og réttindum af hįlfu hins opinbera fįi fyrirfram vitneskju um aš slķk rįšstöfun sé fyrirhuguš. Auglżsingar į lausum störfum og embęttum eru lišur ķ žvķ.

IV. Nišurstaša.

Žaš er nišurstaša mķn aš forsętisrįšherra hafi boriš skylda aš lögum til aš auglżsa embętti skrifstofustjóra nżrrar efnahags- og alžjóšafjįrmįlaskrifstofu hjį rįšuneytinu, sbr. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins. Žvķ var óheimilt aš setja X til 10 mįnaša ķ embęttiš įn undangenginnar auglżsingar. Ég tek žaš fram aš mišaš viš dómaframkvęmd eru ekki lķkur į aš umrędd setning ķ embęttiš yrši metin ógild gagnvart žeim sem settur var en ég tel engu aš sķšur tilefni til žess aš beina žeim tilmęlum til forsętisrįšuneytisins aš žaš leiti leiša til aš bęta śr žessum annmarka sem var į įkvöršun um setningu skrifstofustjórans, og žį eftir atvikum meš žvķ aš auglżsa embęttiš. Įstęša žessa er hvernig žarna var vikiš frį lagareglum og žaš fordęmi sem vinnubrögš af žessu tagi geta oršiš öšrum stjórnvöldum standi žessi įkvöršun óbreytt. Žaš eru jafnframt tilmęli mķn til rįšuneytisins aš žaš taki framvegis miš af žeim sjónarmišum sem rakin eru ķ įlitinu viš setningu ķ embętti į vegum rįšuneytisins.

Meš tilliti til žeirra ašstęšna sem nś eru uppi ķ efnahags- og atvinnumįlum hér į landi og žar sem fyrir liggur aš breytingar hafa žegar oršiš į atvinnuhögum fjölmargra landsmanna, og lķkur eru į žvķ aš einstaklingum sem ekki hafa fasta atvinnu fjölgi į nęstunni, tel ég įstęšu til aš koma žvķ almennt į framfęri viš stjórnvöld aš žess sé sérstaklega gętt aš fylgja reglum um auglżsingar į lausum embęttum og störfum hjį rķkinu. Gagnvart öšrum opinberum ašilum žar sem bein įkvęši laga kveša ekki į um auglżsingar į lausum störfum minni ég į aš rįšning ķ störf hjį hinu opinbera kann aš hafa, og ekki sķst žegar erfišleikar eru ķ atvinnumįlum, verulega fjįrhagslega og félagslega žżšingu fyrir žį sem rįšnir eru. Žaš er lišur ķ jafnręši borgaranna samkvęmt jafnręšisreglum stjórnsżsluréttarins aš žeir sem vilja koma til greina viš rįšstöfun į mikilvęgum gęšum og réttindum af hįlfu hins opinbera fįi fyrirfram vitneskju um aš slķk rįšstöfun sé fyrirhuguš. Auglżsingar į lausum störfum og embęttum eru lišur ķ žvķ.