|
|
Śtlendingar. Brottvķsun og endurkomubann. Andmęlaréttur. Leišbeiningarskylda stjórnvalda. Višbrögš ęšra stjórnvalds viš annmarka į mįlsmešferš lęgra setts stjórnvalds. Sérstök tilmęli umbošsmanns Alžingis um endurupptöku mįls. Stjórnarskrį. Mannréttindasįttmįli Evrópu.
(Mįl nr. 5261/2008)
A og B, ķslensk eiginkona hans, bśsett ķ Venesśela, leitušu til umbošsmanns Alžingis og kvörtušu yfir śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins žar sem stašfest var įkvöršun Śtlendingastofnunar um aš vķsa A śr landi en ķ śrskurši rįšuneytisins var jafnframt kvešiš į um aš A yrši bönnuš endurkoma til Ķslands ķ sjö įr. A var fluttur śr landi įšur en dómsmįlarįšuneytiš kvaš upp śrskurš sinn.
Ķ kvörtun mįlsins var einkum gerš athugasemd viš aš A hefši veriš afhent bréf Śtlendingastofnunar į ensku į mešan hann afplįnaši refsdóm ķ fangelsi hér į landi, žar sem honum var kynnt aš fyrirhugaš vęri aš vķsa honum śr landi og įkvarša endurkomubann. A hefši ekki skiliš bréfiš auk žess sem honum hafi veriš veittur žriggja daga frestur til aš skila greinargerš.
Ķ śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins var komist aš žeirri nišurstöšu aš nęgilega hefši veriš gętt aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun.
Umbošsmašur Alžingis įkvaš ķ samręmi viš kvörtun mįlsins og afstöšu rįšuneytisins ķ śrskurši sķnum ķ mįli A aš afmarka athugun sķna viš žaš hvort sś afstaša rįšuneytisins, aš nęgilega hefši veriš gętt aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun, hefši veriš ķ samręmi viš lög auk žess sem athugunin beindist aš nokkru marki aš gagnaöflun rįšuneytisins ķ kjölfar beišni A um endurupptöku.
Ķ įlitinu rakti umbošsmašur višeigandi įkvęši laga nr. 96/2002, um śtlendinga, og vķsaši til ummęla ķ lögskżringargögnum. Benti umbošsmašur į aš sś ótvķręša skylda hefši hvķlt į Śtlendingastofnun samkvęmt 1. og 2. mgr. 24. gr. laganna aš gefa A kost į aš tjį sig um fyrirhugaša įkvöršun um brottvķsun og endurkomubann. Ķ žeirri skyldu hefši falist aš gefa hefši oršiš A raunhęfan kost į aš fjalla um og koma aš sjónarmišum sķnum um žau atriši sem aš lögum hefšu žżšingu viš töku įkvöršunar um brottvķsun og endurkomubann og veita honum hęfilegan tķma til žess. Śtlendingastofnun hefši boriš aš sjį til žess, eftir fremsta megni, aš A ętti kost į aš koma sjónarmišum sķnum į framfęri į tungumįli sem hann gat tjįš sig į svo aš višunandi vęri. Ķ žessu sambandi rakti umbošsmašur samspil 24. gr. laga nr. 96/2002 og meginreglu 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 um andmęlarétt. Žį tók umbošsmašur fram aš į grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 96/2002 hefši stjórnvöldum boriš aš sjį til žess žegar ķ upphafi mįlsins aš A yrši leišbeint um rétt hans til aš leita į eigin kostnaš ašstošar lögmanns eša annars fulltrśa og um rétt hans til aš hafa samband viš fulltrśa heimalands sķns og mannśšar- eša mannréttindasamtök hér į landi.
Umbošsmašur tók fram aš ķ mįlinu hefši sś staša veriš uppi aš śtlenskur mašur, sem ekki var enskumęlandi, hefši setiš ķ fangelsi vegna brots į refsilögum. Śtlendingastofnun hefši haft ķ hyggju aš taka įkvöršun um hvort skilyrši vęru til aš vķsa honum śr landi af žessu tilefni og įkvarša endurkomubann. Vegna ašstęšna A, sem hefši įtt ķslenska unnustu, hefši stofnuninni boriš aš taka afstöšu til žess hvort hugsanleg stjórnarskrįrvarin réttindi žessa manns hefšu įhrif į fyrirhugaša nišurstöšu stofnunarinnar ķ žessum efnum samkvęmt lögum nr. 96/2002. Žrįtt fyrir žessa ašstöšu hefši stofnunin įkvešiš aš veita A einungis žrjį daga til aš setja fram andmęli sķn af žessu tilefni. Benti umbošsmašur jafnframt į aš įkvöršun Śtlendingastofnunar hefši aš lögum fališ ķ sér įkvöršun um verulega matskennda efnisžętti og aš miklir hagsmunir hefšu veriš ķ hśfi fyrir A sem ekki hefši skiliš efni bréfs stofnunarinnar nema meš ašstoš tślks. Žį vakti umbošmašur athygli į žvķ aš hann fengi ekki séš hvaša naušsyn, t.d. tengd sjónarmišum um skilvirkni og hagręši ķ stjórnsżslu, hefšu hlutlęgt séš getaš leitt til žess aš Śtlendingastofnun žyrfti aš įkveša andmęlafrest A svo stuttan sem raun bar vitni. Enda hefši stofnunin bešiš ķ žrjįr vikur meš aš taka įkvöršun sķna eftir aš hinn žriggja daga frestur til andmęla rann śt.
Meš vķsan til atvika mįlsins og lagasjónarmiša var žaš nišurstaša umbošsmanns aš sś afstaša dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins aš gętt hefši veriš aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun hefši ekki veriš ķ samręmi viš efniskröfur 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002, sbr. įkvęši 13. gr. stjórnsżslulaga. Žį yrši ekki annaš rįšiš af gögnum mįlsins en aš žess hefši heldur ekki veriš gętt viš upphaf mįlsins aš leišbeina A um rétt hans til aš leita sér ašstošar lögmanns og eftir atvikum annars lišsinnis samkvęmt 25. gr. laga nr. 96/2002.
Umbošsmašur lagši į žaš įherslu aš af śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins yrši rįšiš aš sś afstaša žess aš nęgilega hefši veriš gętt aš andmęlarétti A hefši veriš ein megin forsendan fyrir žeirri nišurstöšu rįšuneytisins aš ekki vęri tilefni til aš ógilda įkvöršun Śtlendingastofnunar ķ ljósi annarra annmarka į henni. Auk žess lęgi fyrir aš vegna annmarka į mįlsmešferš Śtlendingastofnunar hefši umfjöllun um eitt af žeim atrišum sem höfšu hvaš mesta žżšingu fyrir réttarstöšu A ašeins fengiš umfjöllun į einu stjórnsżslustigi. A hefši žvķ ekki notiš žeirrar réttarverndar og žess hagręšis sem leiddi af žeirri meginreglu stjórnsżsluréttar aš ašili mįls ętti almennt rétt į žvķ aš mįl hans hljóti efnislega umfjöllun į tveimur stjórnsżslustigum. Meš vķsan til žessa taldi umbošsmašur sig ekki hafa forsendur til annars en aš beina žeim tilmęlum til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins aš žaš tęki mįl A til endurskošunar, kęmi fram beišni žess efnis frį honum, og tęki žį miš af žeim sjónarmišum sem fram kęmu ķ įlitinu.
Umbošsmašur gerši aš lokum athugasemd viš aš rįšuneytiš hefši ekki séš įstęšu til aš kalla eftir upplżsingum frį Śtlendingastofnun, um žaš hvort A hefši žurft į ašstoš tślks aš halda, viš afgreišslu į endurupptökubeišni A. Sérstaklega ętti sś athugasemd viš ķ ljósi žess aš ķ tilvitnušum svörum rįšuneytisins kęmi fram aš žegar fyrirspurnir hefšu borist frį umbošsmanni Alžingis vegna mįlsins um sömu atriši hefši rįšuneytiš tališ tilefni til aš óska eftir einmitt sömu upplżsingum.
Umbošsmašur beindi žeim tilmęlum til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins aš žaš tęki mįl A til endurskošunar, kęmi fram beišni žess efnis frį honum. Žį beindi umbošsmašur žeim almennu tilmęlum til rįšuneytisins aš sś venja sem lżst hefši veriš ķ svarbréfi rįšuneytisins um afhendingu bréfa Śtlendingastofnunar til śtlendinga og įbyrgšar žess, sem afhenti bréfiš, į žvķ aš meta hvort móttakandi hefši skiliš efni bréfsins og aš kalla eftir tślki ef žörf vęri talin į žvķ, yrši endurskošuš hiš fyrsta og leitast yrši viš aš taka upp verklag sem samrżmdist betur žeim skyldum sem hvķldu į Śtlendingastofnun samkvęmt lögum nr. 96/2002.
I. Kvörtun.
Hinn 19. febrśar 2008 leitušu A, venesśelskur rķkisborgari, og B, nś bęši bśsett ķ Venesśela, til umbošsmanns Alžingis og kvörtušu yfir śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins frį 23. febrśar 2007, žar sem stašfest var įkvöršun Śtlendingastofnunar frį 31. įgśst 2006 um aš vķsa honum śr landi. Žį įkvaš rįšuneytiš aš banna A endurkomu til landsins ķ sjö įr.
Ķ kvörtun mįlsins er einkum gerš athugasemd viš aš A hafi veriš afhent bréf mešan į fangavistinni stóš žar sem honum var gefinn kostur į aš tjį sig og veittur 3ja daga frestur, um endurkomubann og brottvķsun. Ķ fyrsta lagi [hafi bréfiš ekki veriš] į hans móšurmįli (spęnsku) žannig aš hann skildi ekki hvaš ķ žvķ stóš og hann [hafi ekki fengiš žaš] tślkaš fyrir sig. Žį er gerš athugasemd viš mešferš A viš flutning hans śr landi.
Eins og nįnar veršur rakiš ķ kafla IV.1 ķ žessu įliti hef ég ķ samręmi viš ofangreinda kvörtun, og aš virtum śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins ķ mįli žessu, įkvešiš aš afmarka athugun mķna viš žaš hvort sś afstaša rįšuneytisins, aš gętt hafi veriš aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun, sé ķ samręmi viš lög. Žį mun ég fjalla aš nokkru marki um tiltekin svör rįšuneytisins er lśta aš gagnaöflun žess ķ tilefni af beišni um endurupptöku į mįli A og mįlsmešferš rįšuneytisins af žvķ tilefni.
Ég lauk mįli žessu meš įliti, dags. 1. aprķl 2009.
II. Mįlsatvik.
Ķ gögnum mįlsins kemur fram aš A hafi komiš til Ķslands ķ maķ 2005 og aš samband hans og B hafi byrjaš ķ jślķ sama įr. Ķ byrjun įgśst 2005 įtti A įsamt bandarķskum varnarlišsmönnum žįtt ķ įflogum fyrir utan skemmtistaš ķ X. A var įkęršur fyrir stórfellda lķkamsįrįs, ž.e. brot gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, gegn einum varnarlišsmannanna. Meš dómi Hérašsdóms Reykjaness frį 16. jśnķ 2006 ķ mįli nr. S-335/2006 var A sakfelldur fyrir žaš brot samkvęmt įkęru. Hann hlaut 18 mįnaša fangelsisdóm en žar af voru 15 mįnušir skiloršsbundnir.
A hóf afplįnun į fangelsisrefsingu sinni ķ fangelsinu Litla-Hrauni 6. jślķ 2006. Hinn 4. įgśst s.į. sendi Śtlendingastofnun honum bréf ķ fangelsiš žar sem honum var tilkynnt um vęntanlega įkvöršun stofnunarinnar um brottvķsun hans og bann viš endurkomu til Ķslands. Bréfiš er į ensku, dags. 4. įgśst s.į., og undirritaš af starfsmanni Śtlendingastofnunar. Žaš ber yfirskriftina Presumable expulsion and ban to re-enter Iceland og hljóšar meginmįl žess ķ heild sinni svo:
The Icelandic Directorate of Immigration has been informed that you are serving an 18 month prison (of which 15 months are suspended) sentence for a breach of Art. 218. Para. 2 of the Penal Act No. 19/1940, see Reykjanes District Court Ruling No. S-335/2006. The Directorate will make a decision regarding expulsion and ban to re-enter Iceland based on Art. 20 Para. 1 Item C of the Act on Foreigners No. 96/2002 and Art. 20, Para. 3 of the same Act and Art. 57 of Regulation No. 53/2003 on Foreigners.
If a decision is made on expulsion and ban to re-enter Iceland, either temporarily or permanently, the said decision will commence immediately on the day of parole or of your release, if parole is rejected. Ban to re-enter Iceland may also include other Schengen states, i.e. the person is deemed as an undesirable alien in the Schengen Area, which means that he can not lawfully enter any of the Schengen Member States during that time period unless he receives a special permission to do so (for example has a residence permit in one of the Schengen states). The Schengen Member States are the following: Austria, Belgium, Denmark, Norway, Finland, France, Germany, Greece, Iceland, Italy, Luxembourg, Netherlands, Portugal, Spain and Sweden.
With reference to Art. 24 of the Act No. 96/2002 on Foreigners and Art. 13 of the Administration Act No. 37/1993 you are hereby given 3 days notice to submit your exposition regarding a probable expulsion and ban to re-enter Iceland. If no exposition is submitted, a decision will be made based on documents submitted, i.e. the judgment No. S-335/2006 made by the District Court in Austurland on the 16.06.2006.
Ķ kafla IV.2 hér fyrir nešan lżsi ég bréfinu nįnar, rek atvik ķ tengslum viš afhendingu žess til A og endursendingu til Śtlendingastofnunar og töku įkvöršunar stofnunarinnar ķ framhaldinu. Žar koma einnig fram į ķslensku žau meginatriši bréfsins sem hafa žżšingu fyrir śrlausn mįlsins. Ég tel nęgja aš geta žess hér annars vegar aš viš mešferš umbošsmanns į mįlinu komu fram upplżsingar um aš A hefši ekki haft nęga kunnįttu ķ ensku til aš skilja bréfiš og žvķ hefši veriš fenginn tślkur til aš śtskżra efni žess fyrir honum. Žį liggur fyrir aš A hafi gefiš til kynna meš įritun į bréfiš aš hann hygšist skila greinargerš af sinni hįlfu ķ mįlinu.
Meš įkvöršun Śtlendingastofnunar, dags. 31. įgśst 2006, var A vķsaš brott af Ķslandi og meinuš endurkoma fyrir fullt og allt. Tekiš er fram ķ įkvöršuninni aš greinargerš hafi ekki komiš fram af hįlfu A. Var óskaš eftir žvķ af hįlfu Śtlendingastofnunar meš sķmbréfi til embęttis rķkislögreglustjóra, dags. sama dag, aš embęttiš birti A įkvöršunina og sęi um og skipulegši flutning hans af landi brott. Įkvöršun Śtlendingastofnunar var birt A 20. september 2006, eša um žremur vikum sķšar. Samkvęmt įritun į birtingarvottoršiš lżsti A yfir kęru į įkvöršuninni til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins.
Hinn 29. september 2006 barst dóms- og kirkjumįlarįšuneytinu kęra A, sem rituš var af hįlfu lögmanns hans, C, hęstaréttarlögmanns, dags. 28. s.m. Ķ kęrunni var einkum vķsaš til žess aš atvik ķ sakamįli A hafi veriš meš žeim hętti aš žau horfi til mįlsbóta. Žį voru fęrš rök fyrir žvķ aš ķ mįlinu hafi boriš aš lķta til 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002, žar sem fram komi mešal annars aš brottvķsun į grundvelli c-lišar 1. mgr. sömu greinar skuli ekki įkveša ef žaš meš hlišsjón af mįlavöxtum og tengslum śtlendingsins viš landiš myndi fela ķ sér ósanngjarna rįšstöfun gagnvart honum eša nįnustu ęttingjum hans. Var ķ žvķ sambandi einkum vķsaš til žess aš hann hefši veriš ķ sambśš meš B ķ eitt og hįlft įr og stęši žį til hjį žeim aš ganga ķ hjśskap.
Įkvöršun Śtlendingastofnunar var framfylgt 4. október 2006, sama dag og A losnaši śr fangelsi, og hann žvķ fluttur brott frį Ķslandi.
Af gögnum mįlsins liggur fyrir aš į mešan į kęrumešferš mįlsins stóš ķ rįšuneytinu gengu A og B ķ borgaralegt hjónaband ķ Venesśela 3. nóvember 2006 samkvęmt žarlendu hjónavķgsluvottorši sem er mešal gagna mįlsins ķ žżšingu löggilts skjalažżšanda.
Meš śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins, dags. 23. febrśar 2007, var įkvöršun Śtlendingastofnunar um brottvķsun A og endurkomubann til Ķslands stašfest meš žeirri breytingu aš endurkomubann hans var įkvešiš sjö įr. Ķ nišurstöšukafla śrskuršarins er ķ upphafi lagt til grundvallar aš ljóst sé aš skilyrši c-lišar 1. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 hafi įtt viš ķ mįlinu og žvķ fallist į [mat] Śtlendingastofnunar ķ žvķ sambandi. Žį er rakiš aš rįšuneytinu [beri] aš athuga hvort aš 2. mgr. 20. gr. śtlendingalaga eigi viš ķ mįli [A]. Er sķšan rökstudd sś afstaša rįšuneytisins meš vķsan til atvika mįlsins aš žaš įkvęši hafi ekki įtt viš ķ mįli A. Žessu nęst segir ķ śrskuršinum oršrétt:
Ķ śrskurši Śtlendingastofnunar er ekki tekin berum oršum afstaša til 2. mgr. 20. gr. śtlendingalaga eins og stofnuninni bar aš gera enda lį fyrir aš kęrandi įtti ķslenska unnustu. Er žaš ašfinnsluvert en sį annmarki į śrskuršinum varšar žó ekki ógildi į įkvöršun Śtlendingastofnunar, enda liggur fyrir ķ gögnum mįlsins aš andmęlaréttar var gętt gagnvart kęranda ķ samręmi viš 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 og 24. gr. śtlendingalaga, ennfremur var réttilega vķsaš til žeirra lagaįkvęša sem įkvöršun stofnunarinnar byggši į.
Ķ framhaldinu er ķ śrskuršinum fjallaš af hįlfu rįšuneytisins um žann žįtt ķ įkvöršun Śtlendingastofnunar sem varšar endurkomubann samkvęmt 3. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002. Rökstuddi rįšuneytiš žį nišurstöšu aš ķ ljósi ašstęšna ķ mįli A vęri rétt aš stytta lengd endurkomubannsins ķ sjö įr. Eins og aš framan er rakiš var žvķ įkvöršun Śtlendingastofnunar um brottvķsun A stašfest og jafnframt įkvöršun stofnunarinnar um endurkomubann, žó meš žeirri breytingu aš lengd žess var stytt ķ 7 įr.
Meš bréfi til dómsmįlarįšherra, dags. 11. janśar 2008, óskušu foreldrar B fyrir hönd hennar og A eftir žvķ aš sį hluti śrskuršar rįšuneytisins sem laut aš endurkomubanni A yrši endurupptekinn og felldur śr gildi svo aš A yrši heimiluš för til Ķslands. Af bréfinu mį almennt rįša aš beišnin hafi einkum veriš studd žeim sjónarmišum aš mįlsbętur A ķ ofangreindum hérašsdómi og atvik mįlsins aš öšru leyti, einkum samband A viš ķslenskan rķkisborgara sem žį var oršiš aš hjónabandi og erfišar ašstęšur ķ einkalķfi žeirra sem hlytust af endurkomubanninu, ęttu aš leiša til žess aš endurkomubanniš yrši fellt nišur. Mešal annars mįtti rįša af bréfinu aš B hefši aš stašaldri veriš bśsett meš A ķ Venesśela eftir aš žau gengu ķ hjónaband 3. nóvember 2006. Ķ bréfi foreldranna komu einnig fram athugasemdir viš mįlsmešferš Śtlendingastofnunar sem vöršušu andmęlarétt A ķ ašdraganda įkvöršunar stofnunarinnar. Žęr lutu aš sömu atrišum og komu sķšar fram ķ kvörtun B og A til umbošsmanns Alžingis, sbr. umfjöllun ķ kafla I hér aš framan.
Rįšuneytiš hafši ekki svaraš ofangreindu bréfi žegar A og B leitušu til umbošsmanns Alžingis 19. febrśar 2008.
III. Samskipti umbošsmanns og stjórnvalda.
Umbošsmašur Alžingis ritaši dóms- og kirkjumįlarįšherra bréf, dags. 6. mars 2008. Ķ bréfinu lżsti hann kvörtuninni og atvikum mįlsins og óskaši eftir gögnum mįlsins og upplżsingum um hvaš liši afgreišslu rįšuneytisins į endurupptökubeišni A og B, dags. 11. janśar s.į., til rįšuneytisins. Umbošsmašur ķtrekaši óskir sķnar meš bréfi til rįšuneytisins, dags. 4. aprķl s.į.
Meš svari rįšuneytisins til umbošsmanns, dags. 10. aprķl 2008, var upplżst aš endurupptökubeišninni hefši veriš svaraš meš bréfi rįšuneytisins, dags. 10. mars s.į., til foreldra B, en žar var beišninni um endurupptöku hafnaš af hįlfu rįšuneytisins. Ķ bréfinu er vķsaš til įkvęša 24. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 og rakiš aš rįšuneytiš hafi fariš yfir beišnina um endurupptöku. Žį er tekiš fram aš ekki verši fallist į aš śrskuršur rįšuneytisins hafi veriš byggšur į ófullnęgjandi eša röngum upplżsingum eša aš atvik hafi breyst frį uppkvašningu śrskuršar rįšuneytisins. Er vķsaš til žess aš śrskuršur rįšuneytisins hafi veriš reistur į c-liš 1. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002, um śtlendinga, og aš horft hafi veriš til dóms Hérašsdóms Reykjaness ķ mįli A. Loks segir aš meš hlišsjón af dęmdri refsingu ķ mįli [A] og įkvöršun endurkomubanns ķ sambęrilegum mįlum [hafi Śtlendingastofnun įkvaršaš] honum endurkomubann fyrir fullt og allt. Ķ śrskurši rįšuneytisins [hafi] hins vegar veriš tekiš miš af persónulegum ašstęšum ķ mįli hans og žess aš hann hafši kvęnst ķslenskum rķkisborgara og lengd endurkomubannsins stytt ķ sjö įr.
Hinn 3. jśnķ 2008 ritaši umbošsmašur dóms- og kirkjumįlarįšherra į nż bréf vegna mįlsins. Hann afmarkaši žį athugun sķna nįnar gagnvart rįšuneytinu og gerši m.a. grein fyrir žvķ aš hśn myndi taka til žess hvort andmęlaréttar A hefši veriš gętt meš fullnęgjandi hętti viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun og aš atrišum varšandi įkvöršun rįšuneytisins frį 10. mars 2008 um aš synja endurupptökubeišni hans og B. Ķ bréfi sķnu beindi umbošsmašur sjö fyrirspurnum um mįl A til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins. Ķ ljósi žess hvernig ég hef įkvešiš aš afmarka athugun mķna, sbr. kafla I hér aš framan og kafla IV.1 hér sķšar, tel ég ašeins žörf į aš rekja oršrétt fyrirspurn nr. 5 er lżtur aš žvķ hvort gętt hafi veriš aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins:
5. Į hvaša atvikum byggir rįšuneytiš žį afstöšu, sem fram kemur ķ śrskurši žess frį 23. febrśar 2007, aš žaš liggi fyrir ķ gögnum mįlsins aš gętt hafi veriš andmęlaréttar gagnvart [A] ķ samręmi viš 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 og 24. gr. laga nr. 96/2002 žegar Śtlendingastofnun tók įkvöršun um brottvķsun hans og bann viš endurkomu? Ég vek ķ žvķ sambandi sérstaka athygli į žeim sjónarmišum sem lżst er ķ beišni tengdaforeldra [A], dags. 10. janśar 2008, fyrir hans hönd, um endurupptöku į mįli hans, um hvernig Śtlendingastofnun stóš aš žvķ aš veita honum andmęlarétt vegna fyrirhugašrar įkvöršunar.
a) Ķ ljósi žeirra athugasemda sem žar koma fram tel ég rétt aš rįšuneytiš lżsi višhorfi sķnu til žess hvort žaš telji višunandi meš tilliti til įkvęšis 13. gr. stjórnsżslulaga og 24. gr. laga nr. 96/2002 aš [A] hafi einungis veriš tilkynnt um fyrirhugaša įkvöršun į ensku, meš žeim hętti sem gert er ķ bréfi Śtlendingastofnunar 4. įgśst 2006?
b) Ég óska jafnframt eftir žvķ aš rįšuneytiš upplżsi mig um hvort og žį aš hvaša leyti rįšuneytiš hafi kannaš hvort [A] gęti skiliš efni žeirrar tilkynningar sem Śtlendingastofnun sendi honum meš ofangreindu bréfi 4. įgśst 2006.
Žį tel ég samhengisins vegna rétt aš geta žess aš ķ fyrirspurn umbošsmanns nr. 6 var óskaš skżringa į žvķ hvaša upplżsingar og atvik rįšuneytiš hefši lagt til grundvallar viš śrlausn sķna į erindi foreldra B, dags. 10. janśar 2008, f.h. hennar og A um endurupptöku į mįli hans. Spurt var mešal annars hvort rįšuneytiš hefši aflaš sjįlft einhverra upplżsinga um hvort skilyrši vęru fyrir endurupptöku mįlsins. Žį óskaši umbošsmašur ķ framhaldi af žessu eftir žvķ aš rįšuneytiš upplżsti sig um meš hvaša hętti og į hvaša forsendum rįšuneytiš komst aš žeirri nišurstöšu aš skilyrši 24. gr. stjórnsżslulaga fyrir rétti ašila til endurupptöku mįls vęru ekki uppfyllt ķ mįlinu eša aš öšru leyti vęri ekki tilefni fyrir rįšuneytiš til aš breyta meš einhverjum hętti įkvöršun sinni um endurkomubann A.
Umbošsmašur Alžingis óskaši žess aš svar dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins yrši sent honum ekki sķšar en 3. jślķ 2008. Hinn 25. jśnķ s.į. barst umbošsmanni bréf frį rįšuneytinu žar sem žaš óskaši eftir žvķ aš veittur yrši frestur til 15. įgśst s.į. til aš svara bréfi hans. Umbošsmašur féllst į žaš. Svar barst ekki frį rįšuneytinu innan hins framlengda frests. Umbošsmašur ķtrekaši fyrirspurnir sķnar meš bréfi til rįšuneytisins, dags. 19. įgśst s.į.
Hinn 29. įgśst 2008 barst embęttinu tölvubréf frį rįšuneytinu žar sem bošaš var aš svar rįšuneytisins yrši sent umbošsmanni ķ kringum žann 10. sept. nk. Svariš barst ekki og umbošsmašur ķtrekaši fyrirspurnir sķnar meš bréfi til rįšuneytisins, dags. 26. september s.į.
Hinn 24. nóvember 2008 barst umbošsmanni svar dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins. Ofangreindum fyrirspurnum um hvort gętt hafi veriš aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins og aš upplżsingaöflun rįšuneytisins ķ tilefni af beišninni um endurupptöku mįlsins svaraši rįšuneytiš meš svohljóšandi hętti:
5. Viš mat į žvķ hvort gętt hafi veriš andmęlaréttar žegar Śtlendingastofnun tók įkvöršun um brottvķsun [A] horfši rįšuneytiš fyrst og fremst til bréfs į ensku, dags. 4. įgśst 2006, žar sem [A] var tilkynnt um vęntanlega įkvöršun um brottvķsun og endurkomubann vegna brots hans gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Venja er ķ brottvķsunarmįlum aš afhenda žeim sem til stendur aš brottvķsa slķkt bréf annaš hvort į ensku eša ķslensku. Žaš er sķšan į įbyrgš žess sem afhendir bréfiš aš meta hvort móttakandi hafi skiliš efni bréfsins og kalla eftir tślki ef žörf er talin į žvķ. [A] undirritaši fyrrnefnt bréf og hakaši viš aš hann myndi leggja fram greinargerš. Tveir vottar undirritušu bréfiš meš [A].
Ekkert ķ gögnum mįlsins bar meš sér aš [A] hafi ekki skiliš ofangreint bréf eša aš hann hafi ekki vitaš aš til stęši aš brottvķsa honum. Hvorki lögmašur [A], hann sjįlfur eša ašrir fyrir hans hönd bįru fyrir sig viš kęrumešferšina aš andmęlaréttur hafi veriš brotinn.
a. Sem fyrr greinir er žaš vištekin venja ķ brottvķsunarmįlum aš afhenda žeim sem til stendur aš brottvķsa bréf, žar sem tilkynnt er um fyrirhugaša įkvöršun um brottvķsun og endurkomubann og veittur er frestur til aš leggja fram greinargerš til aš koma į framfęri athugasemdum. Ef bréfiš er į ķslensku er įvallt séš til žess aš efni bréfsins sé tślkaš į tungumįli sem móttakandi skilur. Sé bréfiš į ensku, sem žaš oftast er, er lagt ķ hendur žess sem athendir bréfiš aš meta hvort móttakandi hafi skiliš efni bréfsins og kalla eftir tślki ef žörf er į eša gera Śtlendingastofnun višvart um aš efni bréfsins hafi ekki komist til skila. Jafnan er žaš ķ höndum lögreglu eša fangavarša aš afhenda bréfiš. Reynslan hefur sżnt aš almennt skilja móttakendur bréfsins efni žess į ensku. Žeir sem ekki skilja bréf į ensku taka žaš fram eša neita aš undirrita bréfiš. Žvķ fer sjaldnast į milli mįla hvort móttakandi skilji bréf į ensku um vęntanlega brottvķsun og endurkomubann. Rįšuneytiš telur ekkert óešlilegt viš žaš aš afhent sé bréf žessa efnis į ensku enda sé tślkur kallašur til ef žörf er į.
b. Rįšuneytiš kannaši ekki sérstaklega viš mešferš kęrumįlsins hvort [A] hafi skiliš efni bréfs dags. 4. įgśst 2006. Sem fyrr segir undirritaši hann bréfiš og hakaši viš žann kost aš hann myndi leggja fram greinargerš. Ekkert ķ gögnum mįlsins benti til žess aš hann hafi ekki skiliš efni bréfsins. Žį hafši žvķ ekki veriš haldiš fram viš mešferš kęrumįlsins aš andmęlaréttur hafi veriš brotinn en [A] hafši žį fęri į aš koma į framfęri athugasemdum varšandi andmęlaréttinn taldi hann į honum vera brotiš. Lögmašur [A] setti aukinheldur hvergi śt į veitingu andmęlaréttarins ķ mįlatilbśnaši sķnum. Athugasemd varšandi andmęlaréttinn var fyrst komiš į framfęri viš rįšuneytiš žegar lögš var fram beišni um endurupptöku į mįli [A] žann 10. janśar 2008.
6. og 7. Viš afgreišslu į beišni foreldra [B], f.h. [A], um endurupptöku į mįli hans fór rįšuneytiš į nż yfir gögn mįlsins, framkomna beišni og višeigandi lagaįkvęši, ž. m. t. 24. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993. Beišnin var rökstudd į tveimur blašsķšum og endaši į svohljóšandi setningu: Ķ ljósi žessara stašreynda óskum viš eftir endurupptöku į endurkomubannsśrskurši dómsmįlarįšuneytisins og aš hann verši felldur śr gildi fyrir fullt og allt svo aš [A] geti fariš ferša sinna og heimsótt sķna fjölskyldu į Ķslandi įsamt eiginkonu sinni. Rįšuneytiš leit svo į aš ķ bréfinu hafi veriš teflt fram žeim sjónarmišum af hįlfu [A] sem aš hans mati gįtu réttlętt endurupptöku į mįli hans. Viš yfirferš į framkomnum sjónarmišum var sérstaklega haft aš leišarljósi aš rįšuneytiš getur ekki endurmetiš forsendur eša nišurstöšu dómstóla auk žess sem rįšuneytiš getur ekki haft skošun į žvķ hvort einstaklingur hafi fengiš óvenjužungan eša óvenjuvęgan dóm. Įkvöršun refsingar er ķ höndum dómstóla og veršur hśn ekki endurskošuš af stjórnvöldum. Sama gildir um mįlsatvik sem leiša til įkęru og sķšan dómsuppkvašningu. Žį gat rįšuneytiš heldur ekki tekiš afstöšu til atriša sem lutu aš įkvöršun farbanns eša framkvęmd brottvķsunar enda žótti einsżnt aš žau atriši höfšu ekki žżšingu fyrir śrskurš rįšuneytisins frį 23. febrśar 2007.
[...] Žegar rįšuneytiš śrskuršaši ķ mįli [A] lįgu fyrir žęr upplżsingar ķ mįlinu sem rįšuneytiš mat naušsynlegar til aš taka įkvöršun, ž. į m. upplżsingar um dvöl [A] hér į landi og tengsl hans viš [B]. Viš endurmat į įkvöršun Śtlendingastofnunar um endurkomubann [A] til landsins tók rįšuneytiš tillit til žeirra atriša sem įhrif gętu haft į nišurstöšuna, einkum til hjśskapar hans meš ķslenskum rķkisborgara. [...]
Viš afgreišslu į endurupptökubeišninni sį rįšuneytiš ekki įstęšu til aš kalla eftir upplżsingum frį Śtlendingastofnun um hvort fram hafi komiš athugasemd frį [A] eša žeim sem afhenti honum tilkynninguna um vęntanlega brottvķsun um aš hann skildi ekki efni bréfsins enda hafši hann undirritaš hana og hakaš viš žann kost aš leggja fram greinargerš. Ekkert ķ gögnum mįlsins benti til žess aš hann hafi ekki skiliš efni tilkynningarinnar og ekkert benti til žess aš vikiš hafi veriš frį vištekinni venju viš afhendingu tilkynningarinnar. Ķ tilefni af bréfum Umbošsmanns Alžingis vegna mįlsins óskaši rįšuneytiš hins vegar eftir upplżsingum frį Śtlendingastofnun um hvort komiš hafi fram athugasemd frį [A] vegna tilkynningarinnar. Ķ tölvubréfi rįšuneytisins frį 10. september sl. segir svo:
Ķ tilefni af framkominni kvörtun óskar rįšuneytiš eftir aš Śtlendingastofnun kanni og upplżsi rįšuneytiš um žaš hvort og žį į hvaša tķmamarki hafi komiš fram athugasemd frį [A] um aš hann hafi ekki skiliš tilkynningu Śtlendingastofnunar um vęntanlega brottvķsun frį Ķslandi. Hafi slķk athugasemd komiš fram er žess óskaš aš tilgreint verši hvort og meš hvaša hętti brugšist hafi veriš viš henni og [A] gerš grein fyrir efni bréfsins.
Svar Śtlendingastofnunar barst žann 16. september sl. en žar kemur fram aš žann 4. įgśst 2006 hafi stofnunin móttekiš sķmtal frį [Y], öšrum fangavaršanna er vottušu undirskrift [A] į tilkynningu og sagši hann frį žvķ aš [A] skildi ekki bréf frį stofnuninni um vęntanlega brottvķsun. Ķ beinu framhaldi af žvķ hafi Śtlendingastofnun haft samband viš [Z], verkefnastjóra fręšsludeildar hjį Alžjóšahśsi, sem kvašst ętla aš žżša bréfiš yfir į spęnsku. Samkvęmt upplżsingum frį stofnuninni śtskżrši [Z] fyrir [A] hvaš bréfiš žżddi sķšar sama dag og undirritaši hann bréfiš fljótlega žar į eftir.
Rįšuneytiš bendir į aš žessar upplżsingar komu hvergi fram ķ gögnum mįlsins en voru skrįšar ķ dagbókarfęrslu ķ tölvukerfi Śtlendingastofnunar. Žessar upplżsingar fylgdu ekki meš žegar rįšuneytiš kallaši eftir öllum gögnum mįlsins frį Śtlendingastofnun viš mešferš mįlsins ķ rįšuneytinu. Rįšuneytiš rakti ķ bréfi sķnu til [foreldra B] hver skilyrši vęru fyrir endurupptöku stjórnsżslumįls og taldi aš ekki hefši veriš sżnt fram į aš žau skilyrši vęru uppfyllt né aš einhver žau rök hefšu veriš sett fram sem breyttu nišurstöšu rįšuneytisins um endurkomubann [A] en rįšuneytiš hafši stytt endurkomubanniš frį śrskurši Śtlendingastofnunar. Žvķ vęri ekki įstęša til aš endurupptaka mįliš. [...].
Ég tel loks rétt aš geta žess til upplżsingar aš mešan į mešferš mįls žessa stóš hjį embętti umbošsmanns Alžingis vakti B athygli embęttisins į žvķ aš hśn og A hefšu sótt um žaš til Śtlendingastofnunar, sbr. 3. mįlsl. 3. mgr. 20. gr. laga 96/2002, aš A yrši heimiluš endurkoma til landsins. Ekki kom fram hvenęr umsóknin hefši veriš lögš fram. Žessar upplżsingar uršu umbošsmanni tilefni til žess aš rita Śtlendingastofnun bréf, dags. 26. nóvember 2008, žar sem óskaš var eftir upplżsingum um žaš hvaš liši afgreišslu stofnunarinnar į umsókninni og gögnum sem tengdust mešferš žess mįls hjį stofnuninni.
Umbošsmanni Alžingis barst svarbréf Śtlendingastofnunar 3. desember s.į. Žar kom fram aš 19. nóvember s.į. hefši stofnunin synjaš framangreindri umsókn A. Afrit af įkvöršuninni og gögnum mįlsins fylgdu meš svari Śtlendingastofnunar.
IV. Įlit umbošsmanns Alžingis.
1. Afmörkun athugunar.
Eins og rakiš er ķ kafla II hér aš framan var ķ śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins frį 23. febrśar 2007 ķ mįli A mešal annars komist aš žeirri nišurstöšu aš ķ įkvöršun Śtlendingastofnunar frį 31. įgśst 2006 hefši ekki veriš tekin berum oršum afstaša til 2. mgr. 20. gr. śtlendingalaga eins og stofnuninni [hefši boriš] aš gera enda [hafi legiš] fyrir aš [[A] hafi įtt] ķslenska unnustu. Ķ śrskuršinum var tekiš fram aš žessi mįlsmešferš hafi veriš ašfinnsluverš, en aš sį annmarki varšaši ekki ógildi į įkvöršun Śtlendingastofnunar, enda [lęgi] fyrir ķ gögnum mįlsins aš andmęlaréttar [hefši veriš] gętt gagnvart [A] ķ samręmi viš 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 og 24. gr. śtlendingalaga. Ennfremur hafi veriš réttilega vķsaš til žeirra lagaįkvęša sem įkvöršun Śtlendingastofnunar var byggš į.
Eins og rakiš er ķ kafla I hér aš framan er kvörtun mįls žessa einkum reist į žvķ aš ekki hafi veriš gętt aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun. Ķ samręmi viš žau sjónarmiš um žaš atriši, sem fram koma ķ śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins, hefur athugun mķn žvķ afmarkast viš žaš hvort sś afstaša rįšuneytisins, aš nęgilega hafi veriš gętt aš andmęlarétti A viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun, hafi veriš ķ samręmi viš lög. Ķ žvķ sambandi hef ég einnig ķ huga aš žaš aš nęgilega hafi veriš gętt aš andmęlarétti A var samkvęmt śrskurši rįšuneytisins forsenda fyrir žeirri afstöšu žess aš ekki vęri tilefni til aš ógilda śrskurš Śtlendingastofnunar og žį ķ ljósi žess annmarka į śrskuršinum aš stofnunin tók žar ekki efnislega afstöšu til žess hvort tilvik og ašstęšur A féllu undir undanžįguheimild 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002, um śtlendinga. Um žetta er fjallaš ķ kafla IV.2. Žį mun ég ķ kafla IV.3 fjalla aš nokkru marki um tiltekin svör rįšuneytisins er lśta aš gagnaöflun žess ķ tilefni af beišni um endurupptöku į mįli A og mįlsmešferš rįšuneytisins af žvķ tilefni.
2. Lagagrundvöllur mįlsins og įkvęši laga nr. 96/2002 um andmęlarétt śtlendings.
Įkvęši 20. gr. laga nr. 96/2002, um śtlendinga, bera yfirskriftina Brottvķsun. Įkvęši c-lišar 1. mgr. og 2.-3. mgr. lagagreinarinnar hljóšušu svo į žeim tķma sem atvik mįls žessa uršu:
Heimilt er aš vķsa śtlendingi śr landi ef:
[...]
c. hann hefur veriš dęmdur hér į landi til refsingar eša til aš sęta öryggisrįšstöfunum fyrir hįttsemi sem getur varšaš fangelsi lengur en žrjį mįnuši [...],
[...]
Brottvķsun skv. a-, b- og c-liš 1. mgr. skal ekki įkveša ef žaš meš hlišsjón af mįlsatvikum og tengslum śtlendingsins viš landiš mundi fela ķ sér ósanngjarna rįšstöfun gagnvart honum eša nįnustu ęttingjum hans. Śtlendingi sem hefur dvalarleyfi eša norręnum rķkisborgara sem įtt hefur heimili hér į landi lengur en žrjį mįnuši mį žvķ ašeins vķsa śr landi aš hin refsiverša hįttsemi geti varšaš eins įrs fangelsi eša meira.
Brottvķsun felur ķ sér bann viš komu til landsins sķšar. Endurkomubanniš getur gilt fyrir fullt og allt eša um tiltekinn tķma, en aš jafnaši ekki skemur en žrjś įr. Samkvęmt umsókn mį heimila žeim sem vķsaš hefur veriš śr landi endurkomu en aš jafnaši ekki fyrr en tvö įr eru lišin frį brottför.
Um tilvitnaša 2. mgr. 20. gr. sagši mešal annars svo ķ athugasemdum viš 20. gr. ķ frumvarpi žvķ er varš aš lögum um śtlendinga:
Ķ 2. mgr. er kvešiš į um aš viš įkvöršun um žaš hvort vķsa skuli śtlendingi śr landi skv. a-, b- og c-liš 1. mgr. skuli horft til mįlsatvika og tengsla śtlendingsins viš landiš. Skal ekki įkveša brottvķsun ef hśn af žessum įstęšum mundi fela ķ sér ósanngjarna rįšstöfun gagnvart honum eša nįnustu ęttingjum hans. Žannig ber ekki einungis aš lķta til sjįlfs refsirammans heldur og til dęmdrar refsingar og žess hvort um er aš ręša fleiri dóma. Žį getur veriš ešlilegt og sanngjarnt aš meira žurfi til aš vķsa śtlendingi sem dvalist hefur ķ landinu um lengri tķma śr landi en žeim sem haft hefur stutta višdvöl. Fjölskyldutengsl koma hér og til įlita. [...] (Alžingistķšindi 2001-2002, A-deild, bls. 3179.)
Af ofangreindum įkvęšum laga nr. 96/2002, og atvikum ķ mįli A, veršur rįšiš aš fyrir Śtlendingastofnun lį aš taka afstöšu til žess hvort ašstęšur ķ mįli hans vęru ķ fyrsta lagi meš žeim hętti aš skilyrši vęru til aš įkveša brottvķsun hans śr landi į grundvelli 1. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002. Ef tališ var aš skilyršum žeirrar mįlsgreinar vęri fullnęgt bar stofnuninni žį ķ öšru lagi aš taka efnislega afstöšu til žess, eins og rakiš er ķ śrskurši rįšuneytisins ķ mįli hans, hvort ašstęšur ķ mįli A vęru žess ešlis aš brottvķsun vęri óheimil samkvęmt žeim matskenndu sjónarmišum sem fram koma ķ 2. mgr. 20. gr. sömu laga. Śrskuršur dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins frį 23. febrśar 2007 um brottvķsun og endurkomubann A var ķ fyrsta lagi reistur į žvķ aš mįl hans félli undir c-liš 1. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 og ķ öšru lagi aš ašstęšur vęru ekki meš žeim hętti aš brottvķsun vęri óheimil į grundvelli 2. mgr. 20. gr. sömu laga.
Ķ 24. gr. laga nr. 96/2002 er fjallaš um andmęlarétt vegna mįlsmešferšar į grundvelli laganna. Įkvęši 1. mįlsl. 1. mgr. 24. gr. hljóšar svo:
Įšur en įkvöršun er tekin ķ mįli śtlendings skal hann eiga žess kost aš tjį sig um efni mįls skriflega eša munnlega, enda komi ekki fram ķ gögnum mįlsins afstaša hans og rök fyrir henni eša slķkt sé augljóslega óžarft.
Įkvęši 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002 er svohljóšandi:
Ķ mįli vegna umsóknar um hęli eša mįli žar sem įkvęši 45. gr. eiga viš, svo og ķ mįli er varšar frįvķsun eša brottvķsun, skal stjórnvald, eftir fremsta megni, sjį um aš śtlendingurinn eigi kost į aš koma sjónarmišum sķnum į framfęri į tungumįli sem hann getur tjįš sig į svo aš višunandi sé.
Ķ athugasemdum aš baki 2. mgr. 24. gr. ķ frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 96/2002 segir mešal annars svo:
Af įkvęšinu leišir aš stjórnvaldinu ber aš śtvega tślk žegar žess er žörf žannig aš śtlendingurinn geti tjįš sig svo aš višunandi sé. Stjórnvaldi ber aš sjį til žess aš śtlendingurinn hafi hęfilegan tķma til aš koma sjónarmišum sķnum į framfęri. Frestur ręšst af ešli įkvöršunar hverju sinni og kann žvķ aš vera stuttur ķ mįlum vegna frįvķsunar. Frest mį žó ekki įkvarša svo stuttan aš śtlendingurinn eigi žess ekki raunverulegan kost aš tjį sig. (Alžt. 2001-2002, A-deild, bls. 3181.)
Ķ 25. gr. laga nr. 96/2002 er fjallaš um leišbeiningarskyldu stjórnvalda viš mešferš mįla samkvęmt lögunum. Ķ 1. mgr. segir aš ķ mįli er varšar frįvķsun, brottvķsun eša afturköllun leyfis, svo og ķ mįli vegna umsóknar um hęli, skuli stjórnvald leišbeina śtlendingnum um aš honum sé heimilt, į eigin kostnaš, aš leita ašstošar lögmanns eša annars fulltrśa, um rétt hans į aš fį sér skipašan talsmann, sbr. 2. mgr. 34. gr., og um rétt hans til aš hafa samband viš fulltrśa heimalands sķns, fulltrśa Flóttamannastofnunar Sameinušu žjóšanna og mannśšar- eša mannréttindasamtök hér į landi. Ķ athugasemdum greinargeršar meš frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 96/2002 segir mešal annars um žetta įkvęši aš [leišbeiningarskyldan hvķli] į stjórnvaldi žegar mįl hefst og žvķ fyrst og fremst į lögreglunni. (Alžt. 2001-2002, A-deild, bls. 3181.)
Śtlendingastofnun tók įkvöršun ķ mįli A į lęgra stjórnsżslustigi. Viš žį mįlsmešferš hvķldi sś ótvķręša skylda į stofnuninni samkvęmt 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002 aš gefa A kost į aš tjį sig um fyrirhugaša įkvöršun um brottvķsun og endurkomubann. Ķ žeirri skyldu fólst aš gefa yrši A kost į aš fjalla um og koma aš sjónarmišum sķnum um žau atriši sem lögum hefšu žżšingu viš töku įkvöršunar um brottvķsun og endurkomubann į grundvelli 20. gr. laga um śtlendinga. Śtlendingastofnun bar aš sjį til žess, eftir fremsta megni, aš A ętti kost į aš koma sjónarmišum sķnum į framfęri į tungumįli sem hann gat tjįš sig į svo aš višunandi vęri. Žį tek ég fram aš į grundvelli 1. mgr. 25. gr. laga nr. 96/2002 bar stjórnvöldum aš sjį til žess žegar ķ upphafi mįlsins aš A vęri leišbeint um rétt hans til aš leita į eigin kostnaš ašstošar lögmanns eša annars fulltrśa og um rétt hans til aš hafa samband viš fulltrśa heimalands sķns og mannśšar- eša mannréttindasamtök hér į landi.
Samkvęmt fyrirliggjandi gögnum mįlsins hóf A afplįnun į fangelsisrefsingu sinni ķ fangelsinu Litla-Hrauni 6. jślķ 2006. Meš tölvubréfi fulltrśa Fangelsismįlastofnunar rķkisins til starfsmanns Śtlendingastofnunar mešal annarra var tilkynnt aš afplįnun lyki 4. október s.į. Hinn 4. įgśst s.į. beindi starfsmašur Śtlendingastofnunar sķmbréfi til deildarstjóra fangelsisins Litla-Hrauns žar sem žess var óskaš aš A yrši afhent mešfylgjandi bréf um vęntanlega brottvķsun og hann yrši lįtinn undirrita afritiš. Jafnframt var žess óskaš aš tveir vottar myndu undirrita bréfiš meš A og žaš yrši sķšan sent Śtlendingastofnun aftur.
Texti bréfsins er tekinn upp oršrétt ķ II. kafla hér aš framan. Ķ bréfinu segir efnislega aš Śtlendingastofnun sé kunnugt um dóm A og afplįnun fangelsisrefsingar. Broti A er lżst nįnar og tilkynnt aš stofnunin muni taka įkvöršun varšandi brottvķsun og endurkomubann. Tekiš er fram aš įkvöršunin muni grundvallast į c-liš 1. mgr. og 3. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 og 57. gr. reglugeršar nr. 53/2003, um śtlendinga. Ekki er gerš grein fyrir efni žessara réttarheimilda. Žį er ekki vķsaš til 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 ķ bréfi stofnunarinnar og ekki koma fram leišbeiningar um rétt A samkvęmt 25. gr. laga nr. 96/2002 til aš leita ašstošar lögmanns į eigin kostnaš, eša um rétt hans til aš hafa samband viš fulltrśa heimalands sķns og mannśšar- eša mannréttindasamtök hér į landi. Tekiš er fram ķ bréfinu aš ef brottvķsun verši įkvešin muni įkvöršunin koma til framkvęmda žegar sama dag og refsingin hafi veriš afplįnuš eša skilorš hefjist. Ķ lok bréfsins segir aš meš vķsan til 24. gr. laga nr. 96/2002 og 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993 sé A veittur žriggja daga frestur til aš leggja fram greinargerš varšandi fyrirhugaša brottvķsun og endurkomubann til Ķslands. Ef engin greinargerš berist verši įkvöršun tekin į grundvelli fyrirliggjandi gagna og er um žaš vķsaš til dómsins frį 16. jśnķ 2006 ķ sakamįli nr. S-335/2006.
Ofangreint bréf Śtlendingastofnunar er merkt móttekiš 4. įgśst 2006. Žaš er įritaš af tveimur vottum. Nešarlega ķ žvķ hefur veriš hakaš ķ reit fyrir framan oršin I will submit an exposition, sem į ķslensku veršur žżtt sem: Ég mun leggja fram greinargerš. Nešst ķ bréfinu er lķna fyrir undirskrift žar sem stendur handskrifaš fullt nafn A. Bréfiš er stimplaš um móttöku Śtlendingastofnunar 10. įgśst 2006.
Ég tel loks rétt aš draga fram varšandi ofangreint bréf aš ķ žvķ kemur ekki fram, né er žaš įritaš um, aš žvķ hafi fylgt nein gögn né aš žaš hafi veriš tślkaš į annaš tungumįl viš birtingu žess fyrir A. Ķ svörum dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins viš fyrirspurnum umbošsmanns Alžingis vegna mįlsins kemur hins vegar fram um sķšastnefnt atriši aš fyrirspurn rįšuneytisins til Śtlendingastofnunar hefši leitt ķ ljós žęr įšur óframkomnu upplżsingar ķ mįlinu aš starfsmašur Alžjóšahśss hefši sķšar umręddan dag śtskżrt fyrir A hvaš bréfiš žżddi. Tślkurinn hefši veriš kallašur til eftir aš A gaf fangaverši sem birti honum bréfiš til kynna aš hann skildi žaš ekki og fangavöršurinn tilkynnt Śtlendingastofnun žar um. A hefši svo undirritaš bréfiš eftir samtal hans viš tślkinn. Ķ svörum rįšuneytisins kemur einnig fram aš žessar upplżsingar, sem hefšu veriš skrįšar ķ dagbókarfęrslu Śtlendingastofnunar, hefšu ekki veriš mešal gagna mįlsins į kęrustigi žess. Žęr hefšu fyrst komiš fram viš sérstaka fyrirspurn rįšuneytisins til Śtlendingastofnunar ķ tilefni af afskiptum umbošsmanns Alžingis af mįlinu, en um žessi atriši ręši ég nįnar ķ kafla IV.3 ķ įliti žessu.
Eins og fyrr segir mį rįša af stimpli į bréfi Śtlendingastofnunar, dags. 4. įgśst 2006, aš žaš hafi borist stofnuninni aftur 10. įgśst s.į., vottaš og undirritaš af A. Žremur vikum sķšar, eša 31. įgśst s.į., tók Śtlendingastofnun įkvöršun sķna um brottvķsun A frį Ķslandi og endurkomubann til Ķslands fyrir fullt og allt. Ķ upphafi nišurstöšukafla įkvöršunarinnar segir:
Žann 04.08.2006 var [A] gefinn kostur į aš tjį sig um vęntanlega brottvķsun og endurkomubann og var honum veittur 3ja daga frestur frį móttöku bréfs, dags. 04.08.2006, til aš leggja fram skriflega greinargerš sķna. [A] lagši ekki fram greinargerš. Į grundvelli fyrirliggjandi gagna hefur Śtlendingastofnun tekiš eftirfarandi įkvöršun.
Eins og mįliš liggur fyrir er samkvęmt ofangreindu ljóst aš meš bréfi Śtlendingastofnunar, dags. 4. įgśst 2006, sem var į ensku, var A veittur žriggja daga frestur til aš tjį sig um fyrirhugaša įkvöršun stofnunarinnar um brottvķsun hans og endurkomubann til Ķslands. Samkvęmt upplżsingum sem komu fram frį Śtlendingastofnun eftir aš afskipti umbošsmanns Alžingis af mįlinu hófust skildi A ekki bréfiš og žurfti žvķ aš leita ašstošar nafngreinds starfsmanns Alžjóšahśss til aš śtskżra fyrir honum merkingu žess. Samkvęmt žessum upplżsingum Śtlendingastofnunar geršist žaš sķšar sama dag og undirritaši [[A] bréfiš] fljótlega žar į eftir.
Samkvęmt framangreindu veršur aš taka afstöšu til žess hvort sį žriggja daga frestur, sem A var veittur til aš setja fram andmęli sķn, hafi eins og atvikum og ašstęšum var hįttaš, getaš talist hęfilegur tķmi til aš hann hefši raunhęft tękifęri til aš koma aš sjónarmišum sķnum vegna mįls sķns ķ merkingu 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002, sbr. og 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993.
Įkvęši 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002 er aš efni til samhljóša hinni almennu grundvallarreglu um andmęlarétt sem fram kemur ķ 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993. Ķ grunnreglu stjórnsżsluréttar um andmęlarétt felst mešal annars aš ašili stjórnsżslumįls į aš eiga kost į žvķ aš gęta réttar sķns og hagsmuna meš žvķ aš kynna sér gögn mįls, tjį sig um efni žess og koma aš frekari upplżsingum sem hann telur hafa žżšingu. Reglan gerir rįš fyrir žvķ aš ašili mįls eigi žess aš jafnaši kost aš tjį sig įšur en stjórnvald tekur įkvöršun ķ žvķ. Vęgi andmęlareglunnar eykst ķ réttu hlutfalli viš ešli hlutašeigandi įkvöršunar. Ef um verulega ķžyngjandi įkvöršun er aš ręša eša ef įkvöršun snertir mikilsverš réttindi, t.d. žegar įkvöršun er tekin um refsikennd višurlög eša varšar stjórnarskrįrvarin réttindi fólks, aukast aš sama skapi skyldur stjórnvalds til aš tryggja aš ašili mįls eigi raunhęfan kost į žvķ aš setja fram sķn sjónarmiš įšur en įkvöršun er tekin.
Samkvęmt įkvęši 1. mgr. 18. gr. stjórnsżslulaga er stjórnvaldi heimilt aš setja mįlsašila įkvešinn frest til žess aš kynna sér gögn mįls og tjį sig um žaš, eins og gert var ķ mįli žessu. Žegar stjórnvaldi er óheimilt aš taka įkvöršun ķ mįli fyrr en ašila hefur veriš gefinn kostur į aš tjį sig er hins vegar gengiš śt frį žvķ aš naušsynlegt sé aš gefa ašila hęfilegan frest viš upphaf mįls til aš kynna sér gögn mįls og tjį sig um žau svo hann hafi raunhęfa möguleika til aš gęta réttar sķns. Ašstašan getur žvķ veriš sś aš ašila mįls sé aš formi til gefinn kostur į žvķ aš tjį sig um mįl. Ef hann fęr hins vegar of stuttan frest til aš gęta andmęla kann žaš ķ ljósi ešlis mįlsins, žeirra hagsmuna sem į reynir og atvika aš öšru leyti aš leiša til žeirrar įlyktunar aš ekki sé fullnęgt žeim kröfum sem leiša af andmęlareglunni, enda verši tališ aš ašila mįls hafi ķ reynd ekki veriš gefinn raunhęfur kostur į žvķ aš setja fram sķn sjónarmiš. Mat aš žessu leyti er atviksbundiš og veršur aš vera heildstętt meš tilliti til ašstęšna ķ hverju mįli fyrir sig og gagna sem fyrir liggja. Um žetta almennt vķsa ég til hlišsjónar til dóms Hęstaréttar 28. september 2000, mįl nr. 72/2000 (Hrd. 2000, bls. 2887). Žį bendi ég einnig hér til hlišsjónar į įlit setts umbošsmanns Alžingis frį 11. jśnķ 1999, mįl nr. 1767/1996.
Ég minni į aš ķ lögskżringargögnum aš baki 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002 er sérstaklega skķrskotaš til žess aš andmęlaréttur śtlendings samkvęmt lögunum įskilji aš honum sé fenginn hęfilegur tķmi til aš koma aš sjónarmišum sķnum. Lengd frestsins getur veriš afstęš eftir ešli og atvikum mįls hverju sinni en hann mį žó aldrei vera svo stuttur aš śtlendingur eigi ekki raunhęfan kost į aš tjį sig. Ég tel rétt aš undirstrika ķ žessu samhengi aš žaš dęmi sem nefnt er ķ sömu lögskżringargögnum um tilvik žar sem frestir geti veriš stuttir, ž.e. ķ mįlum vegna frįvķsunar, sbr. 18.-19. gr. laga nr. 96/2002, į ekki viš ķ mįli A sem snżst um brottvķsun og endurkomubann į grundvelli 1. og 3. mgr. 20. gr. sömu laga. Réttarśrręšin frįvķsun, sbr. 18.-19. gr. laga um śtlendinga, og brottvķsun, sbr. 20. gr. sömu laga, sem beitt var ķ mįli A, eru meš öšrum oršum ķ ešli sķnu ólķk réttarśrręši og eiga ekki viš um sömu ašstęšur.
Viš athugun mķna į ofangreindu įlitaefni tel ég ķ upphafi verša aš lķta til žess aš žrjį daga veršur almennt séš aš įlķta mjög knappan frest til andmęla. Ķ žvķ sambandi bendi ég einnig į aš ljóst er aš A skildi ekki bréf Śtlendingastofnunar žegar hann fékk žaš fyrst afhent og fékk bréfiš ekki śtskżrt fyrir sig af spęnskumęlandi tślk fyrr en sķšar sama dag.
Ķ annan staš skiptir hér verulegu mįli aš A įtti von į įkvöršun um hvort honum yrši vķsaš śr landi vegna brots į refsilögum og um bann viš endurkomu til landsins. Einnig lį fyrir aš A įtti ķslenska unnustu žegar žar var komiš sögu, eins og rakiš er ķ śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins frį 23. febrśar 2007. Ešli fyrirhugašrar įkvöršunar var žvķ verulega ķžyngjandi og miklir hagsmunir ķ hśfi fyrir A. Bar Śtlendingastofnun ķ žessu ljósi auk žess aš taka afstöšu til žess hvort hin matskenndu skilyrši 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 ęttu viš ķ tilviki hans, eins og lagt er til grundvallar ķ śrskurši rįšuneytisins. Viš žaš mat skipti mįli aš fį fram žau sjónarmiš sem A taldi įstęšu til aš tefla fram til stušnings žeirri įlyktun aš undanžįguheimildin ętti viš um tilvik hans.
Mikilvęgt er aš hafa hér ķ huga aš brottvķsun śtlendings śr landi vegna refsiveršrar hįttsemi hans, sbr. c-liš 1. mgr. 20. gr., laga nr. 96/2002, og įkvöršun um endurkomubann, getur eftir atvikum vakiš įlitaefni sem tengjast réttindum hans til frišhelgi einkalķfs og fjölskyldu, enda eigi hlutašeigandi fjölskyldu- og/eša einkalķf hér į landi sem njóti verndar 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrįrinnar og 1. mgr. 8. gr. mannréttindasįttmįlans Evrópu, sbr. 1. gr. laga nr. 62/1994. Žaš eru hagsmunir tengdir slķkum réttindum śtlendings sem framangreindu įkvęši 2. mgr. 20. gr. sömu laga er einkum ętlaš aš vernda. Ég ķtreka aš fyrir liggur sś afstaša rįšuneytisins aš ķ tilviki A hafi Śtlendingastofnun boriš aš taka afstöšu til žess hvort tilvik hans og ašstęšur féllu aš žeim matskennda męlikvarša sem žaš įkvęši laga nr. 96/2002 hefur aš geyma.
Ķ bréfi Śtlendingastofnunar til A, dags. 4. įgśst 2006, var ašeins aš finna einfaldar vķsanir til lagaįkvęša, bęši hvaš varšaši grundvöll fyrirhugašrar brottvķsunar og réttindi A til andmęla, og efni lagaįkvęšanna žannig ekki tekiš oršrétt upp. Žį var, sem fyrr greinir, ekki vķsaš til 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002, sem į reyndi ķ mįli hans. Žį veršur ekki séš af gögnum mįlsins aš A hafi į žvķ tķmamarki veriš leišbeint um rétt hans til ašstošar lögmanns į eigin kostnaš, sbr. 1. mgr. 25. gr. sömu laga, eša um möguleika hans į žvķ aš hafa samband viš fulltrśa heimalands sķns og mannréttinda- eša mannśšarsamtök hér į landi. Eins og fram er komiš skildi A ekki umrętt bréf Śtlendingastofnunar. Óvķst er hvort og žį aš hve miklu leyti tślkur Alžjóšahśss śtskżrši fyrir A efni umręddra lagaįkvęša. Ekki er annaš fram komiš en aš tślkurinn hafi ķ störfum sķnum gert žaš eitt aš fara yfir efni sjįlfs bréfsins.
Meš vķsan til ofangreinds var ašstašan ķ žessu tilviki samandregiš sś aš śtlenskur mašur, sem ekki var enskumęlandi, sat ķ fangelsi vegna brots į refsilögum. Śtlendingastofnun hafši ķ hyggju aš taka įkvöršun um hvort skilyrši vęru til aš vķsa honum śr landi af žessu tilefni og įkvarša endurkomubann. Vegna ašstęšna mannsins, sem įtti ķslenska unnustu į žessum tķma, bar stofnuninni aš taka afstöšu til žess hvort hugsanleg stjórnarskrįrvarin réttindi žessa manns hefšu įhrif į fyrirhugaša nišurstöšu stofnunarinnar ķ žessum efnum samkvęmt lögum nr. 96/2002. Žrįtt fyrir žessa ašstöšu įkvaš Śtlendingastofnun aš veita žessum manni einungis žrjį daga til aš setja fram andmęli sķn af žessu tilefni. Įkvöršun Śtlendingastofnunar fól aš lögum ķ sér įkvöršun um verulega matskennda efnisžętti, sbr. 2.-3. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002. Miklir hagsmunir voru ķ hśfi fyrir žann mann sem įkvöršunin beindist aš. Hann gat ekki skiliš efni bréfsins sem um var aš ręša nema meš ašstoš tślks.
Ég tek einnig fram aš ég fę ekki séš hvaša naušsyn, t.d. tengd sjónarmišum um skilvirkni og hagręši ķ stjórnsżslu, hafi hlutlęgt séš getaš leitt til žess aš Śtlendingastofnun žyrfti aš įkveša andmęlafrest A svo stuttan sem raun bar vitni. Žegar honum var birt bréf stofnunarinnar 4. įgśst 2006 um fyrirhugaša brottvķsun lį fyrir aš tveir mįnušir voru žangaš til fangavist tęki enda, ž.e. 4. október 2006. Stofnunin beiš ķ žrjįr vikur, eša til 31. įgśst 2006, meš aš taka įkvöršun sķna eftir aš žriggja daga frestur A til aš gęta andmęla rann śt. Žvķ nęst lišu rétt tępar žrjįr vikur įšur en stofnunin birti įkvöršunina fyrir A 20. september 2006. Ég fę žvķ ekki séš aš įkvöršunarferli mįlsins hjį Śtlendingastofnunar bendi til annars en aš lengri andmęlafrestur hefši hvorki getaš haft neikvęš įhrif į mįlsmešferšina né stefnt žeim almannahagsmunum ķ hęttu sem horfa bar til af hįlfu stjórnvalda viš mešferš mįlsins.
Ķ ljósi alls žessa er vafalaust aš mķnu įliti aš A hafi ekki veriš veittur hęfilegur tķmi ķ merkingu 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002, sbr. 13. gr. stjórnsżslulaga, til aš eiga raunhęfan kost į aš setja fram andmęli sķn af žessu tilefni. Žaš er einsżnt aš A žurfti mešal annars naušsynlegt rįšrśm til aš eiga kost į afla sér ašstošar, eftir atvikum frį sérfręšingi, ķ ljósi žess aš mįl hans snerist aš verulegu leyti um nokkuš flókiš mat į lagalegum įlitaefnum, einkum aš virtri hinni matskenndu reglu 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 og žį eftir atvikum žeim stjórnarskrįrvöršu réttindum sem huga žurfti aš af žvķ tilefni. Žį veršur aš minna į aš sś stašreynd aš A var ķ fangelsi hlaut einnig aš fela ķ sér aš ašstaša hans til leggja drög aš andmęlum sķnum var takmarkašri heldur en žegar fólk er frjįlst ferša sinna og athafna. Ég tel žessa stašreynd skipta mįli viš mat į žvķ hvort lengd frestsins hafi veriš hęfileg ķ ofangreindum skilningi.
Loks ķtreka ég aš ekki var getiš um įkvęši 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 ķ bréfi Śtlendingastofnunar til A, dags. 4. įgśst 2006, en įstęša žess var lķkast til sś aš ekki lįgu fyrir Śtlendingastofnun upplżsingar um tengsl A viš landiš ķ upphafi mįlsins. Žį var ekkert fjallaš um žetta lagaįkvęši ķ įkvöršun stofnunarinnar, dags. 31. įgśst s.į., en ég minni į aš af hįlfu rįšuneytisins var žessi mįlsmešferš stofnunarinnar talin ašfinnsluverš og fela ķ sér annmarka. Ef A hefši fengiš hęfilegt rįšrśm til aš setja fram sķn andmęli hefšu žau a.m.k. geta vakiš athygli Śtlendingastofnunar į tengslum hans viš landiš vegna sambands hans og hinnar ķslensku unnustu, B. Fram komin andmęli af hįlfu A hefšu žannig stušlaš aš žvķ aš Śtlendingastofnun fjallaši efnislega um hin matskenndu skilyrši 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 til athugunar viš mešferš sķna į mįlinu og tekiš afstöšu til įkvęšisins ķ įkvöršun sinni, eins og stofnuninni bar aš gera samkvęmt śrskurši rįšuneytisins. Andmęlin hefšu žannig getaš oršiš mikilvęgur lišur ķ rannsókn mįlsins af hįlfu Śtlendingastofnunar, sbr. 10. gr. stjórnsżslulaga, enda veigamikil tengsl į milli rannsóknarreglunnar og andmęlareglunnar.
Meš vķsan til alls framangreinds tel ég aš sś afstaša dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins ķ śrskurši žess ķ mįli A frį 23. febrśar 2007, aš gętt hafi veriš aš andmęlarétti hans viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun, hafi ekki veriš ķ samręmi viš efniskröfur 1. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002, sbr. įkvęši 13. gr. stjórnsżslulaga. Žį veršur ekki annaš rįšiš af gögnum mįlsins en aš žess hafi heldur ekki veriš gętt viš upphaf mįlsins aš leišbeina A um rétt hans til leita sér ašstošar lögmanns og eftir atvikum annars lišsinnis samkvęmt 1. mgr. 25. gr. sömu laga.
Ķ skżringum dómsmįlarįšuneytisins til umbošsmanns Alžingis er žvķ boriš viš aš [ekkert] ķ gögnum mįlsins [hafi boriš] meš sér aš A hafi ekki skiliš [bréf Śtlendingastofnunar] eša aš hann hafi ekki vitaš aš til stęši aš brottvķsa honum. Žį er tekiš fram aš [hvorki] lögmašur [A], hann sjįlfur eša ašrir fyrir hans hönd [hafi boriš] fyrir sig viš kęrumešferšina aš andmęlaréttur hafi veriš brotinn.
Af žessu tilefni tek ég fram aš žessi sjónarmiš hafa ekki sjįlfstęša žżšingu žegar lagt er mat į hvort sś afstaša rįšuneytisins, sem fram kemur ķ śrskuršinum 23. febrśar 2007, um aš gętt hafi veriš andmęlaréttar viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun, hafi veriš ķ samręmi viš lög. Rįšuneytinu bar ķ samręmi viš almennar reglur stjórnsżsluréttar um śrskuršarskyldu ęšra stjórnvalds aš taka alla žętti įkvöršunar og mįlsmešferšar Śtlendingastofnunar, sem mįli skiptu, til endurskošunar, enda var kęra borin fram sem fullnęgši formskilyršum, sbr. kęruheimild 30. gr. laga nr. 96/2002. Samkvęmt óskrįšri meginreglu stjórnsżsluréttar var endurskošunarskylda rįšuneytisins žannig ekki takmörkuš viš framsetningu mįlsįstęšna ķ kęru A og skipti žar ekki mįli aš hann naut ašstošar lögmanns.
Ég tek raunar fram aš hvaš sem lķšur framangreindum sjónarmišum rįšuneytisins ķ skżringum til umbošsmanns Alžingis er ljóst aš rįšuneytiš tók ķ reynd afstöšu til žess ķ samręmi viš framangreindar meginreglur hvort andmęlaréttar var gętt viš mešferš mįls A af hįlfu Śtlendingastofnunar, žótt aš žvķ atriši hafi ekki veriš vikiš ķ kęrunni. Ašalatrišiš er žaš aš eins og ķtarlega er rakiš hér aš framan dugši žaš ekki eitt og sér ķ žvķ sambandi aš Śtlendingastofnun hafši aš formi til gefiš A žriggja daga frest til aš setja fram greinargerš vegna mįlsins. Rįšuneytinu bar ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem leiddu af 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002, sbr. og įkvęši 13. gr. stjórnsżslulaga, aš leggja sjįlfstętt mat į žaš hvort A hafi, aš virtum atvikum heildstętt, veriš gefinn raunhęfur kostur į žvķ aš setja fram andmęli sķn ķ tilefni af bréfi Śtlendingastofnunar, dags. 4. įgśst 2006, og žį einkum aš virtum žeim žriggja daga fresti sem honum var veittur meš umręddu bréfi.
Ég minni į, eins og fram kemur ķ kafla IV.1 hér aš framan, aš viš athugun mķna į atrišum er varša andmęlarétt A viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun hef ég haft žaš sérstaklega ķ huga aš ekki veršur annaš rįšiš af śrskurši rįšuneytisins en aš žaš aš nęgilega hafi veriš gętt aš žessu atriši hafi veriš ein megin forsendan fyrir žeirri afstöšu rįšuneytisins aš ekki hafi veriš tilefni til aš ógilda įkvöršun Śtlendingastofnunar og žį ķ ljósi žess annmarka į įkvöršuninni aš stofnunin tók žar ekki efnislega afstöšu til žess hvort tilvik og ašstęšur A féllu undir 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002. Ķ ljósi žessa, og aš virtri nišurstöšu minni hér aš framan um aš ekki verši fallist į žį afstöšu rįšuneytisins aš andmęlaréttar A hafi veriš gętt viš mešferš mįlsins, veršur aš taka afstöšu til žess hvort tilefni sé til žess aš ég setji fram tilmęli um aš rįšuneytiš taki śrskurš sinn til endurskošunar, komi fram beišni žess efnis frį ašilum mįlsins, sbr. b-liš 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis.
Ljóst er aš A hefur fyrir margt löngu veriš vķsaš śr landi. Įkvöršun Śtlendingastofnunar um žaš efni, sem stašfest var af dóms- og kirkjumįlarįšuneytinu, hefur žvķ veriš framkvęmd samkvęmt efni sķnu. Sś afstaša mķn liggur hins vegar fyrir aš į mįlsmešferš Śtlendingastofnunar og śrskurši dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins hafi veriš verulegir annmarkar. Žį ķtreka ég aš af śrskurši rįšuneytisins veršur ekki dregin önnur įlyktun en aš vegna žess annmarka sem rįšuneytiš taldi réttilega vera į įkvöršun Śtlendingastofnunar, ž.e. skorts į efnislegri afstöšu stofnunarinnar til atvika ķ mįli A ķ ljósi 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002, hafi komiš til greina aš ógilda įkvöršunina. Hins vegar hafi sś afstaša rįšuneytisins, aš gętt hafi veriš nęgilega aš andmęlarétti A, leitt til žeirrar nišurstöšu aš ekki vęru forsendur til žess aš fara žį leiš. Ég ķtreka aš sś afstaša rįšuneytisins var ekki ķ samręmi viš lög. Žvķ liggur fyrir aš Śtlendingastofnun gętti annars vegar ekki aš žvķ aš fjalla efnislega um hvort tilvik A félli undir 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 auk žess sem brotiš var į andmęlarétti hans viš mešferš mįlsins. Žį minni ég einnig į aš ekki veršur rįšiš af gögnum mįlsins aš žess hafi heldur veriš gętt viš upphaf mįls hans aš leišbeina A um rétt hans til ašstošar samkvęmt 1. mgr. 25. gr. sömu laga.
Hęstiréttur Ķslands hefur ķ a.m.k. tveimur mįlum komist aš žeirri nišurstöšu aš ekki hafi veriš gętt grundvallarreglna stjórnsżsluréttar viš įkvöršun um aš vķsa śtlendingi śr landi, sjį dóm Hęstaréttar 18. jśnķ 2004, mįl nr. 52/2004, og Hrd. 12. mars 2009, mįl nr. 353/2008. Ķ fyrra mįlinu, sem hér hefur einkum žżšingu, taldi Hęstiréttur aš brotiš hefši veriš ķ bįga viš rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsżslulaga viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun og dóms- og kirkjumįlarįšuneytinu. Į žeim grundvelli féllst Hęstiréttur į kröfu śtlendings, sem žegar hafši veriš vķsaš śr landi, um aš śrskuršur rįšuneytisins um stašfestingu į įkvöršun Śtlendingastofnunar, m.a. um brottvķsun og endurkomubann, yrši ógiltur.
Ég dreg žį įlyktun af dómi Hęstaréttar frį 18. jśnķ 2004, einnig aš nokkru marki meš hlišsjón af dóminum frį 12. mars 2009, aš til greina komi eftir atvikum aš telja śrskurš dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins um stašfestingu į brottvķsunarįkvöršun Śtlendingastofnunar ógildanlega ef sżnt žykir aš brotiš hafi veriš ķ bįga viš eina af grundvallarreglum stjórnsżslulaga nr. 37/1993, sem falla ķ flokk öryggisreglna. Er žar įtt viš žęr reglur sem ętlaš er aš tryggja eins og kostur er efnislega rétta śrlausn mįls, mešal annars meš žvķ aš allar naušsynlegar upplżsingar liggi fyrir. Ķ žennan flokk fellur auk rannsóknarreglunnar m.a. einnig andmęlareglan, sem į reynir ķ žvķ mįli sem hér er til umręšu. Ég vek žó athygli į žvķ aš skilyrši b-lišar 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997 fyrir žvķ aš umbošsmašur Alžingis setji fram tilmęli um aš stjórnvald endurskoši aš beišni ašila mįls śrskurš eša įkvöršun, sem haldin er verulegum annmarka, eru ekki aš öllu leyti žau sömu og almennt eru talin gilda um mat dómstóls į žvķ hvort oršiš verši viš ógildingarkröfu fyrir dómi.
Ég tek žvķ fram til višbótar aš ég hef samhliša ofangreindum sjónarmišum um réttarįhrif brots į andmęlareglunni, einnig horft til žess aš óumdeilt er, eins og fram kemur ķ śrskurši rįšuneytisins, aš Śtlendingastofnun fjallaši ekki efnislega um réttarstöšu A į grundvelli 2. mgr. 20. gr. laga nr. 96/2002 įšur en žaš tók įkvöršun sķna 31. įgśst 2006. Um žaš efni var žvķ fyrst fjallaš ķ śrskurši rįšuneytisins. Meš žvķ hlaut eitt af žeim lagalegu atrišum, sem höfšu hvaš mesta žżšingu fyrir réttarstöšu A, ašeins mešferš į einu stjórnsżslustigi. Naut hann žvķ ekki žeirrar réttarverndar og žess hagręšis sem leišir af žeirri meginreglu stjórnsżsluréttar aš ašili mįls eigi almennt rétt į žvķ aš mįl hans hljóti efnislega umfjöllun į tveimur stjórnsżslustigum ķ samręmi viš meginreglur stjórnsżsluréttar. Ég minni einnig į aš į sviši śtlendingamįla hefur umbošsmašur Alžingis įšur vķsaš til žeirra [brżnu hagsmuna śtlendings af] aš fį umfjöllun um mįl sitt į tveimur stjórnsżslustigum, sjį įlit umbošsmanns Alžingis frį 1. jślķ 2005, mįl nr. 4275/2004.
Aš öllu framangreindu virtu tel ég mig ekki hafa forsendur til annars en aš beina žeim tilmęlum til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins aš žaš taki mįl A til endurskošunar, komi fram beišni žess efnis frį honum, og taki žį miš af žeim sjónarmišum sem fram koma ķ žessu įliti.
Ég tel aš lokum rétt ķ žessum kafla aš vķkja aš žeim žętti ķ svörum dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins til umbošsmanns Alžingis er varša žį venju ķ brottvķsunarmįlum aš afhenda žeim sem til stendur aš brottvķsa bréf annaš hvort į ensku eša ķslensku. Žaš sé sķšan į įbyrgš žess sem afhendir bréfiš aš meta hvort móttakandi hafi skiliš efni bréfsins og kalla eftir tślki ef žörf er talin į žvķ.
Ķ žessu sambandi tel ég rétt aš leggja į žaš įherslu aš įbyrgš samkvęmt lögum nr. 96/2002 į žvķ aš śtlendingur fįi notiš andmęlaréttar samkvęmt 24. gr. laganna viš mešferš mįla samkvęmt IV. kafla laganna um frįvķsun og brottvķsun hvķlir almennt į Śtlendingastofnun aš undanskildum žeim tilvikum žar sem teknar eru įkvaršanir um frįvķsun į grundvelli ai-lišar 1. mgr. 18. gr., en lögreglustjóri tekur slķkar įkvaršanir samkvęmt fyrri mįlsl. 1. mgr. 22. gr. sömu laga. Ešli mįls samkvęmt kunna ašstęšur aš vera meš žeim hętti aš bréf stofnunarinnar, žar sem kynnt er sś hugsanlega rįšagerš aš vķsa śtlendingi śr landi og įkvarša endurkomubann, sbr. 1. og 3. mgr. 20. gr., sé framvķsaš af hįlfu einstaklings, sem ekki er starfsmašur stofnunarinnar, t.d. lögreglumanni eša fangaverši. Hef ég žį einnig mešal annars ķ huga aš samkvęmt fyrri mįlsl. 2. mgr. 22. gr. laga nr. 96/2002 undirbżr lögregla mįl sem Śtlendingastofnun tekur įkvöršun um. Hvaš sem žessu lķšur leysir žaš ekki Śtlendingastofnun undan žeirri įbyrgš aš ganga nęgjanlega śr skugga um žaš hvort śtlendingurinn skilji bréfiš og eigi raunhęfan kost į aš koma sjónarmišum sķnum į framfęri į tungumįli sem hann getur tjįš sig į svo aš višunandi sé, sbr. 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002. Žaš getur žvķ ekki veriš tilviljun hįš hvort śtlendingur fįi ašstoš tślks og žį į grundvelli endanlegs mats annarra en starfsmanna Śtlendingastofnunar į slķkri žörf.
Ég minni į aš ķ žessu tilviki veršur ekki annaš rįšiš af svörum rįšuneytisins en aš žaš hafi veriš fangavöršur į Litla-Hrauni sem hafi metiš žaš svo aš A žyrfti į ašstoš tślks aš halda og hafi ķ framhaldinu haft frumkvęši aš žvķ aš hafa samband viš Śtlendingastofnun sem hafi žį śtvegaš tślk. Žį bendi ég į aš žessi ašstaša hafši žaš einnig ķ för meš sér aš ķ gögnum žeim sem stofnunin sendi dómsmįlarįšuneytinu ķ tilefni af kęru A var ekki aš finna upplżsingar um ofangreind atvik varšandi aškomu tślks aš mįli A ķ framhaldi af beišni fangavaršar sķmleišis viš starfsmann Śtlendingastofnunar, en um žetta atriši ręši ég nįnar ķ nęsta kafla įlitsins.
Sé žaš verklag enn višhaft ķ störfum Śtlendingastofnunar, sem aš framan er lżst, tel ég ķ samręmi viš ofangreind sjónarmiš rétt og naušsynlegt aš beina žeim tilmęlum til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins, sem fer meš yfirstjórn mįla samkvęmt lögum nr. 96/2002, sbr. 1. mgr. 3. gr., aš sś venja sem lżst er ķ ofangreindu svarbréfi rįšuneytisins til umbošsmanns Alžingis verši endurskošuš hiš fyrsta og leitast verši viš aš taka upp verklag hjį Śtlendingastofnun sem samrżmist betur žeim skyldum sem hvķla į stofnuninni samkvęmt 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002.
3.
Upplżsingaöflun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins ķ tilefni af beišni um endurupptöku į mįli A.
Meš bréfi til dóms- og kirkjumįlarįšherra, dags. 11. janśar 2008, fóru foreldrar B fram į žaš fyrir hönd hennar og A aš rįšuneytiš endurupptęki śrskurš um endurkomubann hans og breytti honum žannig aš A yrši heimil för til Ķslands. Ķ bréfinu komu m.a. fram žau sjónarmiš um brot į andmęlarétti gagnvart A sem ég hef fjallaš um hér aš framan.
Eftir fyrirspurnarbréf frį umbošsmanni Alžingis, dags. 6. mars s.į., svaraši rįšuneytiš erindi foreldra B meš bréfi til žeirra, dags. 10. mars s.į., žar sem endurupptöku mįlsins var hafnaš. Um efni endurupptökubeišninnar og svarbréfs rįšuneytisins vķsa ég nįnar til kafla II og III hér aš framan. Ķ kafla III eru einnig raktar fyrirspurnir umbošsmanns ķ tengslum viš žessi atriši mįlsins og svör rįšuneytisins viš žeim.
Viš athugun į žessu mįli komu fram upplżsingar frį rįšuneytinu sem ég tel, ķ ljósi ofangreindrar umfjöllunar ķ kafla IV.2, gefa tilefni til athugasemda af minni hįlfu um žaš hvernig rįšuneytiš stóš aš rannsókn mįlsins, žar sem til athugunar var hvort endurupptaka skyldi śrskuršinn.
Ķ bréfi dómsmįlarįšuneytisins til umbošsmanns Alžingis, dags. 20. nóvember 2008, sagši mešal annars svo:
Viš afgreišslu į endurupptökubeišninni sį rįšuneytiš ekki įstęšu til aš kalla eftir upplżsingum frį Śtlendingastofnun um hvort fram hafi komiš athugasemd frį [A] eša žeim sem afhenti honum tilkynninguna um vęntanlega brottvķsun um aš hann skildi ekki efni bréfsins enda hafši hann undirritaš hana og hakaš viš žann kost aš leggja fram greinargerš. [...] Ķ tilefni af bréfum Umbošsmanns Alžingis vegna mįlsins óskaši rįšuneytiš hins vegar eftir upplżsingum frį Śtlendingastofnun um hvort komiš hafi fram athugasemd frį [A] vegna tilkynningarinnar. [...]
Ķ kjölfariš er ķ svari rįšuneytisins lżst žeim upplżsingum sem žį komu frį Śtlendingastofnun um aš A hefši ekki skiliš efni bréfs Śtlendingastofnunar til hans, dags. 4. įgśst 2006, og žvķ hefši žurft aš fį ašstoš frį tślki Alžjóšahśss til aš śtskżra fyrir honum efni bréfsins, sbr. nįnar umfjöllun mķn ķ nišurlagi kafla IV.2 hér aš framan.
Įšur var žess getiš aš athugasemdir um aš A hefši ekki skiliš efni umrędds bréfs komu fram ķ endurupptökubeišni foreldra B. Sömu efnislegu atriši, aš engu višbęttu, komu aš žessu leyti fram ķ fyrirspurnabréfi umbošsmanns Alžingis til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins, dags. 3. jśnķ 2008.
Ķ žvķ ljósi tel ég aš gera megi athugasemdir viš tilvitnuš svör rįšuneytisins um aš žaš hafi ekki séš įstęšu til aš kalla eftir upplżsingum frį Śtlendingastofnun um žetta atriši viš afgreišslu į endurupptökubeišninni. Sérstaklega į sś athugasemd viš ķ ljósi žess aš ķ tilvitnušum svörum rįšuneytisins kemur fram aš žegar fyrirspurnir bįrust frį umbošsmanni Alžingis vegna mįlsins um sömu atriši hafi rįšuneytiš žį tališ tilefni til žess aš óska eftir einmitt sömu upplżsingum.
V. Nišurstaša.
Meš vķsan til alls framangreinds er žaš nišurstaša mķn aš sś afstaša dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins ķ śrskurši žess ķ mįli A frį 23. febrśar 2007, um aš gętt hafi veriš aš andmęlarétti hans viš mešferš mįlsins hjį Śtlendingastofnun, hafi ekki veriš ķ samręmi viš efniskröfur 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002, sbr. og 13. gr. stjórnsżslulaga nr. 37/1993.
Žį tel ég aš gera megi athugasemdir viš svör dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins ķ tilefni af fyrirspurn umbošsmanns Alžingis um gagnaöflun vegna beišni um endurupptöku mįlsins.
Ķ ljósi žeirra sjónarmiša sem fram koma ķ kafla IV.2 hér aš framan beini ég žeim tilmęlum til dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins aš žaš taki mįl A til endurskošunar, komi fram beišni žess efnis, og taki žį miš af žeim sjónarmišum sem fram koma ķ įliti žessu. Žį beini ég žeim almennu tilmęlum til rįšuneytisins, sem fer meš yfirstjórn mįla samkvęmt įkvęši 1. mgr. 3. gr. laga nr. 96/2002, aš sś venja sem lżst er ķ svarbréfi rįšuneytisins til umbošsmanns Alžingis um afhendingu bréfa Śtlendingastofnunar til śtlendinga og įbyrgšar žess, sem afhendir bréfiš, į žvķ aš meta hvort móttakandi hafi skiliš efni bréfsins og aš kalla eftir tślki ef žörf er talin į žvķ, verši endurskošuš hiš fyrsta og leitast verši viš aš taka upp verklag sem samrżmist betur žeim skyldum sem hvķla į Śtlendingastofnun samkvęmt 1. og 2. mgr. 24. gr. laga nr. 96/2002.
Undirritašur hefur sem settur umbošsmašur Alžingis ķ leyfi kjörins umbošsmanns fariš meš mįl žetta frį 1. janśar 2009.
Róbert R. Spanó.
|
