Fjįrmįlastarfsemi. Tilmęli. Gengistryggingarįkvęši. Fyrirspurnarbréf.
(Mįl nr. 6077/2010 - Fyrirspurnarbréf umbošsmanns Alžingis)

Ķ tilefni af kvörtun og įbendingum sem umbošsmanni bįrust vegna tilmęla sem Fjįrmįlaeftirlitiš og Sešlabanki Ķslands sendu til fjįrmįlafyrirtękja 30. jśnķ sl. vegna óskuldbindandi gengistryggingarįkvęša ķ lįnasamningum óskaši umbošsmašur eftir višhorfum umręddra stofnana til kvörtunarinnar. Ķ bréfi til stofnananna óskaši umbošsmašur žess m.a. aš stofnanirnar skżršu į hvaša lagagrundvelli žęr teldu sér heimilt aš beina tilmęlum til fjįrmįlafyrirtękja um hvernig žau skyldu haga mešferš og uppgjöri, ž.m.t. vaxtakjörum, ķ žegar geršum einkaréttarlegum lįnasamningum viš višskiptamenn sķna ef tilmęlin vikju aš efni til frį įkvęšum lįnasamninganna. Umbošsmašur óskaši ķ bréfunum jafnframt eftir svörum stofnananna viš tilteknum spurningum og aš fį afhent afrit af žeim gögnum sem kynna aš hafa veriš tekin saman eša aflaš viš undirbśning aš śtgįfu tilmęlanna. Umbošsmašur óskaši žess aš svör stofnananna yršu send honum eigi sķšar en 16. jślķ nk.

Bréf umbošsmanns Alžingis til Fjįrmįlaeftirlitsins og Sešlabanka Ķslands, dags. 7. jślķ 2010, hljóšaši svo:

I.

Til mķn hefur leitaš A, og boriš fram kvörtun vegna tilmęla sem Fjįrmįlaeftirlitiš (FME) og Sešlabanki Ķslands (SĶ) beindu til fjįrmįlafyrirtękja 30. jśnķ sl. vegna gengistryggingarįkvęša ķ lįnasamningum. Ég tek jafnframt fram aš auk framangreindrar kvörtunar hafa mér sķšustu daga borist įbendingar žar sem geršar eru athugasemdir viš heimildir stofnananna til aš gefa śt umrędd tilmęli.

Kvörtun A beinist sérstaklega aš žeim hluta tilmęlanna sem er aš finna ķ 1. töluliš žeirra um aš „[ķ] staš gengistryggingar og erlends vaxtavišmišs [skuli] miša viš vexti sem Sešlabanki Ķslands įkvešur meš hlišsjón af lęgstu vöxtum į nżjum almennum óverštryggšum śtlįnum eša ef verštrygging er valin lęgstu vöxtum į nżjum almennum verštryggšum śtlįnum og beitt er žegar óvissa rķkir um lįnakjör sbr. 18. og 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verštryggingu, nema ašilar semji um annaš“. Ķ kvörtuninni vķsar A til žess aš hann sé lįntaki meš gengistryggt lįn og hafi žvķ hagsmuni af žvķ aš stjórnvöld leggi ekki lķnur til handa fjįrmįlafyrirtękjum aš žessu leyti. A telur aš meš tilmęlum sķnum hafi Fjįrmįlaeftirlitiš og Sešlabanki Ķslands fariš śt fyrir valdsviš sitt og skorti heimild ķ lögum til aš senda umrędd tilmęli til fjįrmįlafyrirtękjanna.

II.

Ķ tilmęlunum kemur fram aš tilefni žeirra sé aš rekja til dóma sem Hęstiréttur Ķslands kvaš upp 16. jśnķ sl. žar sem įkvęši samninga um gengistryggingu lįna voru talin fara ķ bįga viš įkvęši laga nr. 38/2001, um vexti og verštryggingu, og umrędd įkvęši samninganna žvķ óskuldbindandi fyrir lįntaka/skuldara. FME og SĶ taka ķ upphafi tilmęlanna fram aš į mešan ekki hafi veriš skoriš śr um umfang og lįnakjör žeirra samninga sem dómarnir nį yfir sé sérstaklega mikilvęgt aš afla įreišanlegra upplżsinga, skapa festu ķ višskiptum į fjįrmįlamarkaši og stušla aš virku og öruggu fjįrmįlakerfi.

Efni tilmęlanna er tvķžętt. Fyrri tveir tölulišir žeirra beinast aš mešferš lįna gagnvart višskiptamönnum fjįrmįlafyrirtękjanna en tveir sķšari beinast aš mati fjįrmįlafyrirtękjanna sjįlfra į eiginfjįržörf sinni og skżrslugjöf til FME og SĶ. Žessum tilmęlum er žvķ af hįlfu stjórnvaldanna, FME og SĶ, beint til einkaašila og fyrstu tveir lišir žeirra lśta aš žvķ hvernig einkaašili, ž.e. fjįrmįlafyrirtęki, skuli haga uppgjöri og innheimtu į einkaréttarlegum samningskröfum gagnvart öšrum einkaašila, ž.e. lįntakendum/skuldurum. Ég tek žaš fram aš žegar kemur aš heimildum stjórnvalds til aš beina tilmęlum til einkaašila um tiltekna mešferš mįla reynir į hvort tilmęlin eru annars vegar į verksviši og aš forminu til innan valdheimilda viškomandi stjórnvalds og hins vegar, ef sś krafa er uppfyllt, aš tilmęlin séu aš efni til ķ samręmi viš lög. Séu žessar kröfur uppfylltar žurfa tilmęlin jafnframt aš vera nęgjanlega skżr og glögg til žess aš žeir sem žeim er beint til geti framkvęmt žau meš réttum hętti.

Ég tel rétt aš taka fram aš žegar litiš er til verkefna og valdheimilda FME og SĶ aš lögum tel ég ekki tilefni til žess aš beina athugun minni, aš minnsta kosti į žessu stigi, aš žeim hluta tilmęlanna sem lśta aš mati fjįrmįlafyrirtękjanna į eiginfjįržörf sinni og skżrslugjöf til FME og SĶ, ž.e. lišir 3 og 4 ķ tilmęlunum. Ég tek žó fram aš meš žvķ hef ég enga afstöšu tekiš til žess hvort žęr forsendur sem žar eru lagšar til grundvallar séu til žess fallnar aš veita stjórnvöldum fullnęgjandi upplżsingar um raunverulega stöšu hlutašeigandi fjįrmįlafyrirtękja vegna lįnasamninga sem innihalda óskuldbindandi gengistryggingarįkvęši og lögbundna endurgreišslu, sbr. 18. gr. laga nr. 38/2001.

III.

Meš vķsan til 7. og 9. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, óska ég žess aš Fjįrmįlaeftirlitiš/Sešlabanki Ķslands skżri višhorf sitt til framangreindrar kvörtunar og lįti mér ķ té afrit af žeim gögnum sem kunna aš hafa veriš tekin saman eša aflaš viš undirbśning aš śtgįfu tilmęlanna, ž.m.t. um töluleg og lögfręšileg atriši. Ég óska žess sérstaklega aš stofnunin veiti mér upplżsingar og skżri afstöšu sķna til eftirfarandi atriša:

1. Į hvaša lagagrundvelli FME/SĶ telur aš stofnuninni sé heimilt aš beina tilmęlum til fjįrmįlafyrirtękja um hvernig žau hagi mešferš og uppgjöri, ž.m.t. vaxtakjörum, ķ žegar geršum einkaréttarlegum lįnasamningum viš višskiptamenn (lįntaka/skuldara) sķna ef tilmęlin vķkja aš efni til frį įkvęšum lįnasamninganna.

2. Tilmęli FME og SĶ fela ķ sér efnisleg tilmęli žessara rķkisstofnana um hvernig fjįrmįlafyrirtęki skuli haga „endurreikningi“ įkvešinna einkaréttarlegra lįnasamninga sem žessi fyrirtęki hafa gert viš višskiptamenn sķna og fyrir liggur aš Hęstiréttur hefur meš tilvķsun til įkvęša ķ lögum tališ óskuldbindandi aš žvķ er varšar gengistryggingu höfušstóls lįnanna. Ķ texta tilmęlanna, eins og žau eru kynnt į heimasķšum stofnananna, er ekkert tekiš fram um hver sé réttarstaša skuldara žeirra lįna sem tilmęlin kunna aš taka til, ž.m.t. ef žeir telja aš samningur žeirra og lög leiši til annarrar nišurstöšu en tilmęlin hljóša um. Hins vegar segir ķ öšrum töluliš tilmęlanna: „Mešferš lįna gagnvart višskiptamönnum fjįrmįlafyrirtękja miši viš framangreindar forsendur svo fljótt sem aušiš er. Geti fjįrmįlafyrirtęki ekki nś žegar fylgt tilmęlunum af tęknilegum įstęšum skal žaš gęta žess aš greišslur verši sem nęst framansögšu en žó fyllilega ķ samręmi viš tilmęlin eigi sķšar en 1. september 2010.“ Samkvęmt žessum texta er af hįlfu FME og SĶ lagt fyrir fjįrmįlafyrirtęki aš greišslur višskiptamanna verši „fyllilega ķ samręmi viš tilmęlin“ frį įkvešnum degi. Ég óska sem fyrr eftir aš stofnunin skżri į hvaša lagagrundvelli hśn telji sér heimilt aš setja fram slķk tilmęli um fyrirkomulag uppgjörs į grundvelli einkaréttarlegs samnings milli fjįrmįlafyrirtękis og višskiptamanns žess.

3. Ķ lok 1. tölulišar tilmęlanna kemur fram sś skżring aš įstęša žess aš stofnanirnar segi aš ķ „staš gengistryggingar og erlendis vaxtavišmišs“ skuli miša viš tiltekna vexti sem SĶ įkvešur sé sś aš žeim sé „beitt žegar óvissa rķkir um lįnakjör sbr. 18. og 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verštryggingu, nema ašilar semji um annaš.“ Ķ textum žessara tilvitnušu lagaįkvęša er annars vegar ķ 4. gr. aš finna reglu um hvaša vexti skuli miša viš žegar greiša ber vexti af peningakröfu „en hundrašshluti žeirra eša vaxtavišmišun er aš öšru leyti ekki tiltekin“. Hins vegar segir ķ 18. gr. laganna: „Ef samningur um vexti eša annaš endurgjald fyrir lįnveitingu eša umlķšun skuldar eša drįttarvexti telst ógildur og hafi endurgjald veriš greitt ber kröfuhafa aš endurgreiša skuldara žį fjįrhęš sem hann hefur žannig ranglega af honum haft. Viš įkvöršun endurgreišslu skal miša viš vexti skv. 4. gr., eftir žvķ sem viš getur įtt.“ Af lestri dóma Hęstaréttar ķ mįlum nr. 92/2010 og 153/2010 veršur ekki annaš rįšiš en aš ķ žeim lįnasamningum sem žar var fjallaš um hafi žaš vaxtavišmiš sem samiš var um veriš tiltekiš og dómarnir lśti eingöngu aš śrlausn um gildi įkvęša žessara samninga um verštryggingu skuldar samkvęmt žeim mišaš viš gengi. Įkvęši 18. gr. laga nr. 38/2001 eru ķ žeim kafla laganna sem fjallar um višurlög og mįlsmešferš og hljóšar eins og įšur segir um endurgreišslu af hįlfu kröfuhafa, hér fjįrmįlafyrirtękis, į endurgjaldi ef samningur um „vexti eša annaš endurgjald fyrir lįnveitingu“ telst ógildur. Sķšan segir aš „[viš] įkvöršun endurgreišslu“ skuli miša viš vexti samkvęmt 4. gr. laganna eftir žvķ sem viš getur įtt.

Ég óska af žessu tilefni eftir žvķ aš stofnunin skżri nįnar į hverju žaš er byggt aš „óvissa“ rķki um lįnakjör žeirra lįnasamninga sem tilmęlin lśta aš meš tilliti til dóma Hęstaréttar, sérstaklega um vaxtavišmiš, žannig aš tilvķsun til 18. og 4. gr. laga nr. 38/2001 eigi hér viš.

4. Tilmęli FME og SĶ lśta, samanber upphaf 1. tölulišar žeirra, aš žvķ aš fjįrmįlafyrirtęki „endurreikni“ žį lįnasamninga sem aš mati viškomandi fjįrmįlafyrirtękis innihalda óskuldbindandi gengistryggingarįkvęši. Tekiš er fram aš ķ „staš gengistryggingar og erlendis vaxtavišmišs“ skuli miša viš žį vexti sem tilgreindir eru ķ tilmęlunum. Ég óska af žessu tilefni eftir aš stofnunin skżri hvort žessi hluti tilmęlanna lśti eingöngu aš „endurreikningi“ umręddra lįnasamninga fram aš žvķ aš ofangreindir dómar Hęstaréttar voru kvešnir upp eša hvort hann eigi bęši viš žaš sem žegar hefur veriš innheimt og žaš sem innheimt veršur framvegis. Aš žvķ er fyrra atrišiš varšar óska ég eftir aš fram komi hvort af hįlfu stofnunarinnar hafi veriš tekin afstaša til žess meš tilmęlunum hvernig fari um hugsanlegan śtreikning og skyldu fjįrmįlafyrirtękis til greišslu į drįttarvöxtum vegna žess sem lįntakendur/skuldarar kunna aš hafa ofgreitt į grundvelli óskuldbindandi gengistryggingarįkvęša.

5. Ég óska eftir aš stofnunin lįti mér ķ té upplżsingar og afrit af gögnum um ķ hvaša męli stofnunin hafi fyrir śtgįfu tilmęlanna 30. jśnķ sl. kynnt sér og aflaš gagna um kröfugerš ķ fyrirliggjandi dómsmįlum, ž.e. ódęmdum, meš tilliti til žess hvort žess vęri aš vęnta aš žar yrši skoriš śr „um umfang og lįnakjör žeirra samninga sem“ dómar Hęstaréttar frį 16. jśnķ sl. nį yfir.

6. Įkvęši um verštryggingu sparifjįr og lįnsfjįr eru ķ VI. kafla laga nr. 38/2001 en nišurstaša dóma Hęstaréttar frį 16. jśnķ sl. var byggš į žvķ aš įkvęši ķ umręddum lįnasamningum um gengistryggingu fęru ķ bįga viš įkvęši žessa kafla laganna. Ķ 17. gr. laga nr. 38/2001 er aš finna svohljóšandi įkvęši: „Brot į VI. kafla laga žessara varša sektum nema žyngri refsing liggi viš broti samkvęmt öšrum lögum.“ Eins og įšur var lżst er ķ 2. töluliš tilmęlanna sagt til um innan hvaša tķmamarka fjįrmįlafyrirtęki skuli „fyllilega“ haga greišslum višskiptamanna ķ samręmi viš tilmęlin, ž.e. eigi sķšar en 1. september 2010. Ég óska eftir aš fram komi hvort viš śtgįfu tilmęlanna hafi af hįlfu stofnunarinnar veriš tekiš tillit til žess hvaša įhrif įkvęši 17. gr. laga nr. 38/2001 kynnu aš hafa ef til įframhaldandi innheimtu fjįrmįlafyrirtękja kemur į grundvelli įkvęša lįnasamninga um gengistryggingu skuldbindinga žeirra.

Ég óska eftir aš svör SĶ įsamt umbešnum gögnum samkvęmt ofangreindu verši send mér eigi sķšar en 16. jślķ nk. Ég tek fram aš įkveši Fjįrmįlaeftirlitiš og Sešlabanki Ķslands aš taka til baka eša breyta žeim atrišum ķ tilmęlunum frį 30. jśnķ sl. sem framagreind athugun mķn beinist aš er ekki žörf į aš senda mér svar viš bréfi žessu aš öšru leyti en upplżsa um žęr įkvaršanir sem stofnanirnar taka ķ žessu efni. Ég mun žį taka afstöšu til žess hvort tilefni sé til žess aš ég haldi įfram athugun minni į žessu mįli. Ég tek aš sķšustu fram aš ég mun samhliša śtsendingu į žessu bréfi til Fjįrmįlaeftirlitsins og Sešlabanka Ķslands birta žaš į heimasķšu embęttis mķns.

Tryggvi Gunnarsson.