Uppsögn ríkisstarfsmanns vegna meintra brota í starfi. Málsmeðferð. Málefnaleg sjónarmið. Meðalhófsregla.
(Mál nr. 1296/1994)

A kvartaði yfir ákvörðun forstjóra Landhelgisgæslu Íslands um að segja honum upp starfi skipherra hjá landhelgisgæslunni. Var A sagt upp störfum með 3 mánaða fyrirvara samkvæmt 2. mgr. 9. gr. sjómannalaga, nr. 35/1985. Í svari dóms- og kirkjumálaráðuneytisins við bótakröfu A kom fram að forstjóri landhelgisgæslunnar færi með ráðningarmál og uppsagnir úr starfi hjá landhelgisgæslunni. Ekki yrði séð að meinbugir væru á uppsögn A eða að hún fæli í sér rétt til bóta.
Umboðsmaður tók fram að samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga nr. 25/1967, um Landhelgisgæslu Íslands, teldust starfsmenn landhelgisgæslunnar til lögreglumanna ríkisins og hefðu þeir réttindi og skyldur samkvæmt því. Um þau færi því samkvæmt lögum nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, að uppfylltum skilyrðum 1. gr. þeirra laga. Ákvörðun stjórnvalds um uppsögn ríkisstarfsmanns yrði ávallt að byggjast á málefnalegum sjónarmiðum. Þá væri heimild stjórnvalda til þess að segja upp ríkisstarfsmönnum sett ákveðin takmörk af ákvæðum laga, meðal annars 7.-11. gr. laga nr. 38/1954, sem fjalla um skilyrði þess að ríkisstarfsmanni verði veitt lausn úr starfi um stundarsakir eða að fullu, vegna meintra misfellna í starfi. Væri tilgangur ákvæðanna að tryggja að ríkisstarfsmönnum yrði ekki vikið úr starfi vegna þessa nema að undangenginni vandaðri málsmeðferð, meðal annars tryggilegri rannsókn á meintum misfellum, og að aðgættum rétti starfsmanns til að tala máli sínu, áður en rökstudd og skrifleg ákvörðun yrði tekin um lausn hans. Þá tryggðu efnisskilyrði 7. gr. laganna rétt ríkisstarfsmanna, þar sem í 2. mgr. 7. gr. laganna væri gert ráð fyrir að veita skyldi starfsmanni áminningu og gefa honum kost á að bæta ráð sitt, áður en til þess kæmi að honum yrði veitt lausn frá störfum um stundarsakir. Væri regla þessi öðrum þræði byggð á sömu viðhorfum og meðalhófsregla 12. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993.
Þar sem upplýst var í málinu að þau sjónarmið og ástæður sem lágu til grundvallar þeirri ákvörðun að veita A lausn úr starfi voru meintar misfellur í starfi hans, bar að fara með málið samkvæmt 7.-11. gr. laga nr. 38/1954. Þar sem ekki var farið með málið eftir þeim ákvæðum var brotinn réttur á A og taldi umboðsmaður að ákvörðun forstjóra Landhelgisgæslu Íslands hefði vegna þessa verið haldin verulegum annmarka. Beindi umboðsmaður þeim tilmælum til dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, að það tæki mál A til meðferðar á ný, óskaði hann þess, og tæki þá til athugunar hvernig hlutur hans yrði réttur.