Stjórn fiskveiša. Skilyrši ķ reglugerš fyrir śtgįfu veišileyfa. Lagaheimild.
(Mįl nr. 505/1991)

Mįli lokiš meš įliti, dags. 9. október 1992.

A kvartaši yfir žvķ, aš sjįvarśtvegsrįšuneytiš hefši synjaš umsókn hans um veišileyfi fyrir bįtinn X 4,17 brl. aš stęrš, žar sem hann hefši ekki fengiš gilt haffęrisskķrteini fyrir 1. maķ 1991, sbr. 2. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990, um veišar ķ atvinnuskyni. Umbošsmašur tók fram, aš mišaš viš oršalag og skipan įkvęša 5. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiša, vęri aš hans dómi ekki sett önnur skilyrši fyrir veišileyfi bįta undir 6 brl., er 2. ml. 1. mgr. lagagreinar žessarar tęki til, en žau, aš beišni um skrįningu žeirra į tilgreindar skrįr Siglingamįlastofnunar rķkisins hefši borist įsamt fullnęgjandi gögnum innan mįnašar frį gildistöku laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiša. Naumast lęgi žvķ fyrir svo sem sjįvarśtvegsrįšuneytiš héldi fram, aš skilyršiš um aš skip hafi ekki horfiš varanlega śr rekstri, sbr. 1. ml. 1. mgr. 5. gr. laganna, ętti einnig beinlķnis viš um bįta žessa. Nokkur vafi vęri žess vegna um žaš, hvort ķ įkvęšinu vęru tęmandi talin skilyrši fyrir veišileyfum umręddra bįta, žannig aš viš žau yrši ekki aukiš ķ reglugerš. Ķ įliti sķnu taldi umbošsmašur aš óhjįkvęmilegt vęri viš śrlausn mįlsins aš lķta til žeirrar tilhögunar, sem įkvešin vęri ķ lögum nr. 38/1990 į śthlutun aflaheimilda og žeirra forsendna, sem framkvęmd tilhögunar žessarar hlyti aš byggjast į. Vęri ljóst af 2. mgr. II. brįšabirgšaįkvęšis laga nr. 38/1990, aš nįnari įkvöršun į aflahlutdeild hvers bįts um sig hlyti aš rįšast af žvķ, hve margir ašrir bįtar ęttu rétt į hlutdeild ķ heildaraflanum og hver hlutdeild žeirra vęri. Hefši skipan laga nr. 38/1990 knśiš į um žaš, aš ekki dręgist śr hömlu aš nišurstaša fengist um, hvaša bįtar öšlušust hlutdeild śr heildaraflanum. Féllst umbošsmašur į žaš, aš ekki gętu komiš til greina bįtar, sem žannig vęri įstatt um, aš žeim yrši ekki haldiš til veiša. Einnig hefši veriš veruleg óvissa um fjölda bįta undir 6 brl., žar sem slķkir bįtar hefšu almennt ekki žurft veišileyfi fyrir gildistöku laga nr. 38/1990. Sjįvarśtvegsrįšuneytinu hefši žvķ veriš heimilt aš taka af skariš meš reglugerš į grundvelli 13. gr. laga nr. 38/1990. Umbošsmašur taldi žaš styšja heimild sjįvarśtvegsrįšuneytisins, aš önnur skip og bįtar, sem fjallaš vęri um ķ 1. og 3. ml. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/1990, įttu ekki kost į veišileyfi, ef žau höfšu horfiš varanlega śr rekstri eša höfšu ekki fengiš haffęrisskķrteini innan žriggja mįnaša frį gildistöku laganna. Var žaš įlit umbošsmanns, aš ekki hefši veriš ólögmętt aš sjįvarśtvegsrįšuneytiš beitti heimild sinni til aš taka af skariš ķ reglugerš um umrętt efni į žann hįtt aš miša viš śtgįfu haffęrisskķrteinis og setja žeirri śtgįfu frest til 1. maķ 1991, sbr. 2. og 3. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990. Žótt reglugeršin hefši veriš birt lögum samkvęmt, taldi umbošsmašur, aš ķ bréfi, sem sent var śtgeršarmönnum ķ nóvember 1990, hefši veriš ęskilegra aš berum oršum hefši veriš vķsaš til umrędds skilyršis um śtgįfu haffęrisskķrteinis og frest til žess. Žaš hefši aftur į móti veriš gert ķ fréttatilkynningu rįšuneytisins 30. nóvember 1990 og taldi umbošsmašur žį kynningu fullnęgjandi aš lögum.

I. Kvörtun og mįlavextir.

Hinn 10. október 1991 leitaši A til mķn og kvartaši yfir žeirri įkvöršun sjįvarśtvegsrįšuneytisins frį 2. október 1991 aš hafna umsókn hans um veišileyfi fyrir bįtinn X meš žeim rökum, aš bįturinn hefši ekki veriš bśinn aš fį gilt haffęrisskķrteini fyrir 1. maķ 1991.

A greindi svo frį ķ bréfi til sjįvarśtvegsrįšuneytisins 20. september 1991, aš hann hefši lįtiš smķša X ķ Hafnarfirši į įrinu 1976, en X er 4,17 brl. eikarbįtur. Hefši hann stundaš grįsleppuveišar į bįtnum fram til įrsins 1979, en eftir žaš hefši hann gert śt į handfęri til įrsins 1986. Žį hefši hann selt bįtinn, en žurft aš leysa hann til sķn aftur vegna vanefnda kaupandans. Į įrunum 1987--1989 kvašst A hafa leigt bįtinn, en śr žvķ hefši ekki oršiš į įrinu 1990, žar sem dregist hefši aš lagfęra hann og hann hefši ekki viljaš leigja hann įfram nema meš gildu haffęrisskķrteini. Voriš 1991 kvašst A hafa byrjaš lagfęringar į bįtnum, svo aš hęgt yrši aš hafa af honum arš. Hinn 29. aprķl 1991 kvašst A hafa fengiš vitneskju um, aš til žess aš fį śtgefiš veišileyfi į grundvelli laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiša, žyrfti bįturinn aš hafa gilt haffęrisskķrteini fyrir 1. maķ 1991. Meš sķmtali sama dag hefši hann fengiš sömu upplżsingar frį sjįvarśtvegsrįšuneytinu. Ķ framhaldi af žvķ hefši hann einnig sama dag fengiš skipaskošunarmann til žess aš skoša bįtinn. Hefši žį komiš ķ ljós, aš lagfęra žurfti bįtinn talsvert, ef hann ętti aš fį śtgefiš haffęrisskķrteini. A kvašst hafa fengiš žęr upplżsingar hjį nefndum skipaskošunarmanni, aš veittur hefši veriš frestur til 10. maķ 1991 til žess aš gera bįta haffęra. Žrįtt fyrir rįšstafanir A lauk višgeršunum ekki fyrr en 3. jśnķ 1991 og var haffęrisskķrteini gefiš śt 26. jśnķ 1991.

Ķ įšurgreindu bréfi A frį 20. september 1991 óskaši hann eftir, aš sjįvarśtvegsrįšherra beitti sér fyrir žvķ, aš X fengi veišileyfi. Ķ svarbréfi sjįvarśtvegsrįšuneytisins, dags. 2. október 1991, sagši:

„Samkvęmt 5. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiša gafst bįtum minni en 6 brl. og ekki höfšu horfiš varanlega śr rekstri, kostur į leyfi til veiša ķ atvinnuskyni. Skilyrši fyrir śtgįfu veišileyfis var aš bįtur vęri skrįšur į skipaskrį Siglingamįlastofnunar rķkisins viš gildistöku laganna žann 18. maķ 1990 eša aš sótt hefši veriš um skrįningu į skipaskrį fyrir 18. jśnķ 1990. Žį var sś krafa gerš aš bįtur sem uppfyllti framangreind skilyrši žyrfti aš hafa öšlast fullgilt haffęrnisskķrteini įšur en veišileyfi yrši gefiš śt. Var frestur til aš gera bįt haffęran allt til 1. maķ į žessu įri.

Fyrir liggur aš bįturinn fékk ekki śtgefiš haffęrisskķrteini fyrr en 26. jśnķ sl. Meš hlišsjón af framansögšu getur rįšuneytiš ekki oršiš viš erindi yšar um aš veita bįtnum leyfi til veiša ķ atvinnuskyni.“

Ķ kvörtun sinni tók A fram, aš hann minntist žess ekki, aš honum hefši veriš tilkynnt žaš sérstaklega, aš X yrši aš hafa gilt haffęrisskķrteini fyrir umręddan tķma.

II. Athugun umbošsmanns Alžingis.

Ķ tilefni af kvörtun A ritaši ég sjįvarśtvegsrįšherra bréf 4. nóvember 1991 og óskaši eftir žvķ, sbr. 7. og 9. gr. laga nr. 13/1987, aš sjįvarśtvegsrįšuneytiš skżrši višhorf sitt til kvörtunar A.

Skżringar sjįvarśtvegsrįšuneytisins bįrust mér meš bréfi žess, dags. 9. janśar 1992. Žar segir svo:

„Samkvęmt 5. gr. laga nr. 38/1990, sem tóku gildi 18. maķ 1990, koma ašeins til greina viš veitingu veišileyfa ķ atvinnuskyni eftirfarandi flokkar fiskiskipa:

1.Skip, sem veišileyfi fengu samkvęmt 4. og 10. gr. laga nr. 3/1988. Žessi flokkur tekur til fiskibįta sem eru 6 brl. og stęrri.

2.Bįtar undir 6 brl., enda hafi beišni um skrįningu žeirra į skipaskrį, eša sérstaka skrį fyrir bįta undir 6 metrum, borist Siglingamįlastofnun rķkisins innan mįnašar frį gildistöku laganna, įsamt fullnęgjandi gögnum.

3.Bįtar undir 6 brl., enda hafi smķši žeirra hafist fyrir gildistöku laganna og haffęrisskķrteini veriš gefiš śt innan žriggja mįnaša frį žeim tķma.

Meš reglugerš nr. [44]/1984, um stjórn botnfiskveiša 1984, sbr. lög nr. 82/[1983] voru allar fiskveišar skipa 10 brl. bundnar sérstökum leyfum og ķ 3. gr. er kvešiš į hvaša skip 10 brl. og stęrri įttu kost į veišileyfi. Meš lögum nr. 3/1988, um stjórn fiskveiša er sķšan stigiš nęsta skref varšandi leyfisbindingu veiša žvķ žį eru veišar bįta stęrri en 6 brl. bundnar sérstökum veišileyfum og er ķ G liš 10. gr. kvešiš į um hvaša skip 6 brl. og stęrri įttu kost į veišileyfi.

Meš lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiša, eru sķšan allar fiskveišar ķ atvinnuskyni leyfisbundnar įn tillits til stęršar bįta og er ķ 5. gr. laganna kvešiš į um hvaša fiskiskip eigi kost į veišileyfi ķ atvinnuskyni, eins og įšur er rakiš.

Viš undirbśning frumvarps um stjórn fiskveiša kom ķ ljós aš ekki voru allir bįtar, sem veišar höfšu stundaš ķ atvinnuskyni, skrįšir hjį Siglingamįlastofnun rķkisins. Stafaši žaš af žvķ aš skrįningarskyldir voru ašeins bįtar lengri en 6 metrar og jafnframt kom ķ ljós aš felldir höfšu veriš af skipaskrį fjölmargir bįtar sem skrįningarskyldir voru. Žessir bįtar höfšu veriš felldir af skipaskrį af żmsum orsökum, en fyrst og fremst vegna žess aš žeir höfšu ekki fengiš haffęrisskķrteini lengi og var litiš svo į aš žeir vęru horfnir śr rekstri. Ekki hafši žó veriš samręmi ķ žeirri framkvęmd hjį stofnuninni.

Vegna žessa var įkvešiš aš veita žeim ašilum, sem bįta įttu sem ekki voru skrįšir, frest ķ einn mįnuš til žess aš skrį bįta sķna skv. 3. mįlsliš 5. gr. [į aš vera 2. ml. 1. mgr. 5. gr.], enda naušsynlegt aš til vęru į opinberri skrį yfirlit yfir alla fiskibįta, sem ęttu kost į veišileyfi.

Skilyrši žaš sem sett er ķ lok 1. mįlslišar 5. gr. laga nr. 38/1990, um aš ašeins skuli veita skipi veišileyfi aš žaš sé ekki varanlega horfiš śr rekstri, tekur til allra skipa, en ešli mįls žó sérstaklega til žeirra sem tilgreind eru ķ tölulišum 1. og 2. hér aš framan.

Viš frekari śrvinnslu į žessu atriši eftir gildistöku laganna, sumariš og haustiš 1990, kom upp įlitamįl varšandi žaš atriši, hvenęr bįtur undir 6 brl. taldist horfinn śr rekstri. Stafaši žetta af žvķ aš enda žótt žeir vęru į skrį hjį Siglingamįlastofnun rķkisins eša hefšu veriš skrįšir žar innan tilskilins frests, var ljóst aš įstand fjölmargra var meš žeim hętti aš žeir voru ekki hęfir til sjósóknar og höfšu ekki haft haffęrisskķrteini lengi.

Viš framkvęmd śthlutunar veišiheimilda til bįta undir 10 brl. var jafnframt ljóst aš naušsyn bar til aš fyrir lęgi eins fljótt sem mögulegt vęri ķ upphafi fiskveišitķmabilsins, sem hófst 1. janśar 1991, hvaša bįtar kęmu til meš aš fį śthlutaš veišiheimildum į grundvelli laganna.

Naušsyn žessi skżrist meš vķsan til įkvęšis II til brįšabirgša viš lög nr. 38/1990, en žar er kvešiš į um aš skipta skuli tilteknum hluta heildarafla milli bįta undir 10 brl. Įkvöršun um heimildir hvers bįts hefur žvķ įhrif į aflaheimildir allra annarra bįta ķ hópnum. Ef gert var rįš fyrir aflahlutdeild til handa bįtum sem sķšar reyndust ekki fullnęgja lagaskilyršum, skerti žaš į óréttmętan hįtt aflaheimildir allra annarra smįbįta.

Rįšuneytiš gat žvķ ķ raun varla lįtiš til śthlutunar koma, fyrr en ljóst vęri hvaša bįtar kęmu til meš aš fullnęgja settum skilyršum um veitingu veišiheimilda. Rįšuneytinu bar aš skipta įkvešinni aflahlutdeild milli bįtanna og žaš varš ekki gert fyrr en séš yrši hverjir kęmu til greina ķ žvķ efni. Žvķ meiri sem óvissan var um fjölda bįta žvķ ónįkvęmari yrši śthlutunin. Brżna naušsyn bar žvķ til žess aš žaš skżršist sem fyrst hvaša bįtar kęmu til greina viš śthlutun.

Eina raunhęfa višmišunin varšandi žaš hvort bįtur teldist horfinn śr rekstri, var aš leggja til grundvallar hvort įstand bįtsins vęri meš žeim hętti aš hann yrši geršur haffęr. Žvķ var sś įkvöršun tekin aš gefa žeim ašilum sem įttu bįta į skrį hjį Siglingamįlastofnun rķkisins frest til 1. maķ 1991 aš gera bįta sķna haffęra sbr. 2. og 4. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990 um veišar ķ atvinnuskyni. Var fresturinn įkvešinn svo rśmur aš vandalaust hefši įtt aš vera fyrir alla ašila, sem skrįša bįta įttu, aš fį śtgefiš haffęrisskķrteini fyrir žį innan frestsins. Meš žessari įkvöršun fékk rįšuneytiš endanlega nišurstöšu um fjölda bįta, sem žvķ var naušsynleg vegna śthlutunar veišiheimilda.

Telur rįšuneytiš aš heimild hafi veriš til setningar žessa skilyršis meš vķsan til 13. gr. laga nr. 38/1990 og meš hlišsjón m.a. af 3. mįlsliš 5. gr. žar sem haffęrisskķrteini er ótvķrętt skilyrši fyrir veišileyfi ķ atvinnuskyni varšandi nżja bįta undir 6 brl.

Varšandi seinni liš fyrirspurnar yšar vill rįšuneytiš taka fram aš samkvęmt upplżsingum Siglingamįlastofnunar rķkisins var t/b [X] į skrį hjį stofnuninni viš gildistöku laga nr. 38/1990. M/b [X] fékk ekki sérstakt veišileyfi į įrinu 1990 en hafši almenna heimild skv. B liš 10. gr. laga nr. 3/1988.“

Meš bréfi, dags. 14. janśar 1992, gaf ég A kost į aš senda mér athugasemdir sķnar ķ tilefni af framangreindu bréfi sjįvarśtvegsrįšuneytisins. Athugasemdir A bįrust mér meš bréfi hans 7. febrśar 1992.

Į fundum meš starfsmönnum sjįvarśtvegsrįšuneytisins var mér gerš grein fyrir žvķ, hvernig sjįvarśtvegsrįšuneytiš hefši stašiš aš kynningu į žvķ skilyrši veišileyfa samkvęmt 2. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990, aš bįtar minni en 6 brl. žyrftu aš hafa öšlast fullgilt haffęrisskķrteini fyrir 1. maķ 1991. Skżringar rįšuneytisins į žessu atriši eru įréttašar ķ bréfi til mķn 1. október 1992. Žar segir:

„Eins og įšur segir var öllum śtgeršum bįta minni en 10 brl. sem skrįšir voru į skipaskrį Siglingamįlastofnunar rķkisins send tilraunaśthlutun ķ nóvember 1990. Jafnframt var śtgeršum smįbįta sent mešfylgjandi bréf (fskj 1) žar sem sérstök athygli er vakin į reglugerš nr. 465/1990, um veišar ķ atvinnuskyni fiskveišitķmabiliš 1. janśar 1991 til 31. įgśst 1991. Žann 30. nóvember gaf rįšuneytiš śt hjįlagša fréttatilkynningu (fskj 2). Ķ henni var gerš ķtarlega grein fyrir helstu atrišum reglugeršarinnar m.a. žvķ įkvęši aš skilyrši fyrir śtgįfu leyfis til veiša ķ atvinnuskyni vęri aš bįtar minni en 6 brl. hafi öšlast fullgilt haffęrisskķrteini fyrir 1. maķ 1991. Sś skipaskrį Siglingamįlastofnunar sem rįšuneytiš hafši undir höndum var ekki fullnęgjandi til aš sundurgreina į milli haffęrra og óhaffęrra bįta. Ķ fyrsta lagi var ekki bśiš aš skrįsetja bįta undir 6 metrum sbr. 2. ml. 1. mgr. 5. gr. l. nr. 38/1990. Ķ öšru lagi var ljóst aš žegar tilraunaśthlutunin fór fram aš žį var verulegur hluti bįta minni en 6 brl. įn haffęrisskķrteinis. Žaš stafar af žvķ aš haffęrisskķrteini fyrir minni bįtana eru aš öllu jöfnu einungis gefin śt fyrir sumarmįnušina en tilraunaśthlutunin fór eins og kunnugt er fram ķ nóvember. Ķ žrišja lagi voru żmsir bįtar į skipaskrįnni sem voru ónżtir en nokkur tķmi og jafnvel įr gįtu lišiš frį žvķ aš bįtur er dęmdur ónżtur žar til aš hann er strikašur af skipaskrį. Öll žessi atriši leiddu til žess aš ekki var meš neinu móti hęgt aš skilja į milli hvaša bįtar fullnęgšu žeirri kröfu aš teljast haffęrir fyrir 1. maķ 1991.

Eftir aš tilraunaśthlutunin fór fram höfšu eigendur żmissa bįta sem voru skrįšir į skipaskrį en höfšu ekki fengiš tilraunaśthlutun samband viš rįšuneytiš og óskušu eftir aš bįtum žeirra yrši gefinn kostur į leyfi til veiša ķ atvinnuskyni. Žann 12. febrśar 1991 var eigendum allra žessara bįta sent mešfylgjandi bréf (fskj. 3).“

Bréf žaš, sem vitnaš er til ķ ofangreindu bréfi sjįvarśtvegsrįšuneytisins sem fskj. 1, var dagsett 27. nóvember 1990. Žar sagši mešal annars:

„Varšandi nįnari skżringar į žessum reglum vķsast til laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiša einkum įkvęši II til brįšabirgša og reglugeršar frį 27. nóvember 1990 um veišar ķ atvinnuskyni.“

Ķ fréttatilkynningu sjįvarśtvegsrįšuneytisins, sem žaš vķsar til sem fskj. 2 ķ nefndu bréfi frį 1. október 1992, segir mešal annars:

„Veišileyfi.

Samkvęmt lögum um stjórn fiskveiša sem koma til framkvęmda um nęstu įramót žurfa öll fiskiskip sem veišar stunda ķ atvinnuskyni sérstakt veišileyfi. Veišileyfi fį öll fiskiskip 6 brśttólestir og stęrri sem leyfi fengu į grundvelli žeirra laga sem falla śr gildi um įramótin. Bįtum undir 6 brśttólestum, sem fullnęgja įkvęšum hinna nżju laga um skrįningu į skipaskrį Siglingamįlastofnunar rķkisins gefst kostur į veišileyfi, enda hafi žeir öšlast fullgilt haffęrisskķrteini fyrir 1. maķ 1991. Auk žess gefst bįtum minni en 6 brśttólestir, sem smķši var hafin į fyrir gildistöku laganna, kostur į veišileyfi, enda hafi žeir fengiš śtgefiš fullgilt haffęrisskķrteini fyrir 18. įgśst sķšast lišinn. Hverfi skip sem į kost į veišileyfi varanlega śr rekstri mį śthluta nżju sambęrilegu skipi veišiheimildum ķ žess staš.“

III. Įlit umbošsmanns Alžingis.

Ķ įliti mķnu, dags. 9. október 1992, sagši sķšan svo:

„Eins og fram kemur ķ bréfi sjįvarśtvegsrįšuneytisins frį 9. janśar 1992, var X į skrį hjį Siglingamįlastofnun rķkisins viš gildistöku laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiša og hafši almenna heimild til veiša į įrinu 1990 į grundvelli 1. mgr. B-lišar 10. gr. laga nr. 3/1988 um stjórn fiskveiša 1988--1990.

Kvörtun A lżtur aš žvķ, hvort heimilt hafi veriš samkvęmt fyrirmęlum 2. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990 um veišar ķ atvinnuskyni, aš synja X um leyfi til veiša ķ atvinnuskyni, žar sem bįturinn hafši ekki fengiš haffęrisskķrteini fyrir 1. maķ 1991.

1.

Samkvęmt lögum nr. 38/1990, sem komu til framkvęmda 1. janśar 1991, getur enginn stundaš fiskveišar hér viš land, nema hafa fengiš til žess leyfi, sbr. 1. mgr. 4. gr. laganna.

Ķ 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/1990 eru talin žau skip, sem koma til greina viš veitingu veišileyfa samkvęmt lögunum, en žar segir:

„Viš veitingu leyfa til veiša ķ atvinnuskyni koma til greina žau skip ein sem veišileyfi fengu skv. 4. og 10. gr. laga nr. 3/1988, um stjórn fiskveiša, og ekki hafa horfiš varanlega śr rekstri. Ennfremur bįtar undir 6 brl. enda hafi beišni um skrįningu žeirra į skipaskrį Siglingamįlastofnunar rķkisins eša sérstaka skrį stofnunarinnar fyrir bįta undir 6 metrum borist įsamt fullnęgjandi gögnum innan mįnašar frį gildistöku laga žessara. Auk žess skal gefinn kostur į veišileyfi fyrir nżja bįta undir 6 brl. enda hafi smķši žeirra hafist fyrir gildistöku laganna og haffęrisskķrteini veriš gefiš śt innan žriggja mįnaša frį žeim tķma.“

Ķ greinargerš meš frumvarpi til laga nr. 38/1990 segir ķ skżringum viš 5. gr., er sķšar varš 5. gr. laganna, aš ętlunin sé aš stemma stigu viš fjölgun smįbįta, minni en 6 brl., meš įskilnaši um leyfi til veiša į sama hįtt og veriš hafši um bįta 6--10 brl. aš stęrš. Ķ nefndum skżringum segir einnig:

„Einungis er hęgt aš fį leyfi til veiša ķ atvinnuskyni fyrir bįta sem skrįšir eru hjį Siglingamįlastofnun innan mįnašar frį gildistöku laga žessara. Žį er og gefiš žriggja mįnaša svigrśm til aš ljśka žeim bįtum sem smķši er žegar hafin į. Eftir žann tķma er žvķ ašeins unnt aš fį leyfi fyrir nżja bįta aš žeir komi ķ staš sambęrilegra bįta sem hverfa varanlega śr rekstri.“ (Alžt. 1989, A-deild, bls. 2549-2550).

Samkvęmt 29. gr. reglugeršar nr. 465/1990 um veišar ķ atvinnuskyni er reglugeršin sett samkvęmt įkvęšum laga nr. 3/1988 um stjórn fiskveiša 1988--1990 og laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiša. Reglugeršin var birt ķ Stjórnartķšindum 30. nóvember 1990. Ķ 2. mgr. 1. gr. reglugeršarinnar eru svohljóšandi fyrirmęli:

„Bįtar undir 6 brl. sem voru į skrį Siglingamįlastofnunar rķkisins viš gildistöku l. nr. 38/1990 koma til greina viš veitingu veišileyfa ķ atvinnuskyni enda hafi žeir haft gilt haffęrisskķrteini viš śtgįfu veišileyfis og eigi sķšar en 1. maķ 1991. ...“

Ķ skżrslu sjįvarśtvegsrįšherra til Alžingis frį žvķ ķ mars 1991 um śthlutun į fiskveišiheimildum fyrir smįbįta er fjallaš um tilvitnaš reglugeršarįkvęši og um śtgįfu veišileyfa ķ atvinnuskyni. Ķ skżrslunni segir:

„Śtgįfa veišileyfa ķ atvinnuskyni.

Um sķšustu įramót komu til framkvęmda lög nr. 38, 15. maķ 1990, um stjórn fiskveiša. Ķ 5. gr. laganna er kvešiš į um hvaša fiskiskip eiga kost į leyfi til veiša ķ atvinnuskyni. Ķ fyrsta lagi er kvešiš į um aš öll fiskiskip sem veišileyfi fengu samkvęmt 4. og 10. gr. laga nr. 3/1988 og ekki hafa horfiš varanlega śr rekstri eigi kost į veišileyfi. Er hér įtt viš öll fiskiskip 6 brśttólestir og stęrri sem veišileyfi fengu samkvęmt eldri lögum. Auk žeirra fiskiskipa sem aš ofan greinir eiga kost į veišileyfi bįtar minni en 6 brśttólestir sem skrįšir voru į skipaskrį Siglingamįlastofnunar rķkisins, innan mįnašar frį gildistöku laganna, og bįtar sem smķši var hafin į fyrir gildistöku laganna og haffęrisskķrteini gefiš śt af Siglingamįlastofnun rķkisins innan žriggja mįnaša žar frį.

Ķ 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990, um veišar ķ atvinnuskyni, eru settar nįnari framkvęmdareglur um skilyrši sem bįtar minni en 6 brśttólestir žurfa aš uppfylla til aš eiga kost į leyfi til veiša ķ atvinnuskyni. Ķ fyrsta lagi er kvešiš į um aš veišileyfi til žessara bįta verši ekki gefin śt nema gilt haffęrisskķrteini liggi fyrir eigi sķšar en 1. maķ 1991. Uppfylli bįtar ekki žetta skilyrši falla aflaheimildir žeirra nišur og koma til skipta milli annarra bįta sem veišileyfi fį og eru minni en 10 brśttólestir. Er viš śthlutun aflamarks fyrstu įtta mįnaša žessa įrs mišaš viš aš u.ž.b. 3,5% aflaheimilda falli nišur af žessum sökum. Haffęriskrafan er ķ samręmi viš žęr reglur sem giltu er aflaheimildum var ķ fyrsta sinn skipt milli fiskiskipa 10 brśttólestir og stęrri įriš 1984 enda er markmiš laganna aš skipta takmörkušum heildarafla milli žeirra skipa sem til eru og hęf til veiša. [...]

Viš veitingu leyfa til veiša ķ atvinnuskyni koma til greina rśmlega 2100 bįtar minni en 10 brśttólestir. Gefin hafa veriš śt veišileyfi til samtals 1000 bįta sem uppfylla skilyršin um haffęrisskķrteini. Žaš veršur ekki endanlega ljóst fyrr en eftir 1. maķ n.k. hve margir bįtar minni en 6 brśttólestir fį śtgefin leyfi til veiša ķ atvinnuskyni en žį rennur śt frestur til aš fį śtgefiš haffęrisskķrteini til žessara bįta.“ (Alžt. 1990, A-deild, bls. 4584--4585).

Ķ fylgiskjali 3 meš framangreindri skżrslu eru upplżsingar um bįta undir 10 brśttólestum, sem įttu kost į veišileyfi ķ atvinnuskyni meš aflahlutdeild. Tekiš er fram ķ skżringum viš fylgiskjališ, aš tilfęrsla kunni aš eiga sér staš milli aflahlutdeildar žessara bįta og lķnu- og handfęrabįta, žar sem sumir eigendur smįbįta hefšu óskaš eftir fresti til aš velja į milli žessara tveggja kosta, žar til nišurstaša lęgi fyrir um athugasemdir, sem žeir höfšu gert. Žį segir svo ķ nefndum skżringum:

„Bśast mį viš aš žeir žessara bįta sem verša haffęrir fyrir 1. maķ [1991] muni kjósa aš stunda veišar meš lķnu- og handfęrum enda er aflamarkskostur žeirra rżr og ķ mörgum tilvikum enginn žar sem žessum bįtum hefur ekki veriš haldiš til veiša.“ (Alžt. 1990, A-deild, bls. 4592).

Ķ nefndu fylgiskjali kemur fram, aš aflamark X fyrir tķmabiliš janśar--įgśst 1991 sé 6578 kg (sjį Alžt. 1990, A-deild, bls. 4599.).

2.

Samkvęmt 2. mįlsl. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/1990 skyldu viš veitingu veišileyfa koma til greina bįtar 6 brl. og minni, enda hefši beišni um skrįningu žeirra į skipaskrį Siglingamįlastofnunar rķkisins, eša sérstaka skrį stofnunarinnar fyrir bįta undir 6 metrum, borist įsamt fullnęgjandi gögnum innan mįnašar frį gildistöku laganna. Eins og įšur greinir, var žaš skilyrši ennfremur sett meš 2. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990, aš bįtur yrši aš vera bśinn aš fį gilt haffęrisskķrteini viš śtgįfu veišileyfis, og žó ekki sķšar en 1. maķ 1991. Strandaši veiting veišileyfis til X į žessu skilyrši reglugeršarinnar. Kemur žvķ til athugunar, hvort nefnt skilyrši hafi nęga stoš ķ lögum.

Sjįvarśtvegsrįšuneytiš telur, aš heimilt hafi veriš aš setja umrętt skilyrši į grundvelli 13. gr. laga nr. 38/1990 og hefur rökstušningur rįšuneytisins ķ žeim efnum veriš rakinn nįnar ķ II. kafla hér aš framan. Įkvęši 13. gr. eru svohljóšandi:

„Rįšherra getur sett nįnari reglur varšandi framkvęmd laga žessara.“

Ķ 2. mįlsl. 1. mįlsgr. 5. gr. laga nr. 38/1990 er įkvešiš, aš viš veitingu leyfa til veiša ķ atvinnuskyni komi til greina bįtar undir 6. brl., enda hafi beišni um skrįningu žeirra į tilgreindar skipaskrįr borist įsamt fullnęgjandi gögnum innan mįnašar frį gildistöku laganna. Samkv. 1. mįlsl. 1. mgr. 5. gr., en žaš įkvęši į viš önnur skip en greinir ķ 2. mįlsl. sömu mįlsgr., er žaš mešal annars skilyrši veišileyfis, aš skip hafi ekki horfiš varanlega śr rekstri. Mišaš viš oršalag žessa įkvęšis og setningaskipan 5. gr. liggur naumast ljóst fyrir, svo sem haldiš er fram af sjįvarśtvegsrįšuneytinu, aš skilyršiš um aš skip hafi ekki horfiš varanlega śr rekstri eigi einnig beinlķnis viš žį bįta, sem 2. mįlsl. 1. mgr. 5. gr. fjallar um.

Mišaš viš oršalag og skipan 5. gr. laga nr. 38/1990 eru žar aš mķnum dómi ekki sett önnur skilyrši fyrir veišileyfi žeirra bįta, sem 2. mįlsl. 1. mgr. 5. gr. tekur samkvęmt framansögšu til, en žau, aš beišni um skrįningu žeirra į tilgreindar skrįr hafi borist įsamt fullnęgjandi gögnum innan mįnašar frį gildistöku laganna. Nokkur vafi er žess vegna um žaš, hvort žarna séu tęmandi talin skilyrši fyrir veišileyfum umręddra bįta, žar į mešal X, žannig aš viš žau verši ekki aukiš ķ reglugerš meš heimild ķ 13. gr. laga nr. 38/1990.

Viš śrlausn sķšastgreinds įlitaefnis tel ég óhjįkvęmilegt aš lķta til žeirrar tilhögunar, sem įkvešin er ķ lögum nr. 38/1990 į śthlutun aflaheimilda, og žeirra forsendna, sem framkvęmd žessarar tilhögunar hlżtur aš byggjast į.

Ķ II. brįšabirgšaįkvęši laga nr. 38/1990 voru settar reglur um śthlutun aflahlutdeildar til veiša į botnfiski fyrir bįta minni en 10 brl. Samkvęmt 2. mgr. įkvęšisins skyldi samanlögš aflahlutdeild allra bįta minni en 10 brl. ķ leyfilegum heildarafla allra botnfisktegunda, sem śthlutaš vęri til einstakra skipa og bįta, vera jöfn hlutdeild žeirra ķ įrsafla sömu botnfisktegunda įriš 1989. Um hlutdeild einstakra bįta af žessari umręddu stęrš ķ leyfilegum heildarafla hverju sinni voru settar nįnari reglur ķ II. brįšabirgšaįkvęši laganna. Er ljóst, aš nįnari įkvöršun į hlutdeild hvers bįts um sig hlaut aš rįšast af žvķ, hve margir ašrir bįtar ęttu rétt į hlutdeild ķ heildaraflanum og hver hlutdeild žeirra vęri.

Ofangreind skipan laga nr. 38/1990 knśši į um žaš, aš ekki dręgist śr hömlu aš nišurstaša fengist um, hvaša bįtar öšlušust hlutdeild śr heildarafla žeim, sem um var aš ręša. Veršur aš fallast į žaš meš sjįvarśtvegsrįšuneytinu, aš žar gįtu ekki komiš til greina bįtar, sem žannig vęri įstatt um, aš žeim yrši ekki haldiš til veiša. Ķ žvķ efni hlutu hins vegar óhjįkvęmilega aš rķsa żmis įlitamįl. Mišaš viš umrędda skipan og tilgang laga nr. 38/1990 tel ég, aš sjįvarśtvegsrįšuneytinu hafi veriš heimilt aš taka af skariš meš reglugerš į grundvelli 13. gr. laga nr. 38/1990. Ber žar aš hafa ķ huga, eins og sjįvarśtvegsrįšuneytiš hefur śtskżrt, aš veruleg óvissa var um fjölda bįta 6 brl. og minni, žar sem bįtar į žvķ stęršarbili žurftu almennt ekki veišileyfi fyrir gildistöku laga nr. 38/1990. Aš mķnum dómi styšur žaš nefnda heimild sjįvarśtvegsrįšuneytisins, aš tiltekin önnur skip, sem fjallaš er um ķ 1. og 3. mįlsl. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/1990, įttu ekki kost veišileyfa, ef žau höfšu horfiš varanlega śr rekstri eša höfšu ekki fengiš gefiš śt haffęrisskķrteini innan žriggja mįnaša frį gildistöku laganna. Veršur aš telja óešlilegt, ef allt önnur sjónarmiš hefšu įtt aš gilda um bįta af žeirri stęrš, sem hér hefur sérstaklega veriš rętt um og 2. mįlsl. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 38/1990 tekur til. Žaš er ennfremur įlit mitt, aš ekki hafi veriš ólögmętt aš sjįvarśtvegsrįšuneytiš beitti heimild sinni til aš taka af skariš ķ reglugerš um umrętt efni meš žvķ aš miša viš śtgįfu haffęrisskķrteinis og setja žeirri śtgįfu frest til 1. maķ 1991, sbr. 2. og 3. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 465/1990.

Sķšastgreind reglugerš var birt lögum samkvęmt. Ķ bréfi žvķ, sem fylgdi svonefndri tilraunaśthlutun til śtgeršarmanna ķ nóvember 1990, var vakin athygli į reglugeršinni, en aš mķnum dómi hefši veriš ęskilegt, aš ķ bréfi žessu hefši berum oršum veriš vķsaš til umrędds skilyršis um śtgįfu haffęrisskķrteinis og frests til žess. Žaš var aftur į móti gert ķ fréttatilkynningu rįšuneytisins frį 30. nóvember 1990. Kynning žessi veršur aš teljast fullnęgjandi aš lögum.

3. Nišurstaša.

Nišurstaša athugana minna er sś, aš ekki sé tilefni til frekari athugasemda en aš framan greinir viš žį įkvöršun sjįvarśtvegsrįšuneytisins, sem kvörtun A lżtur aš.“