Skattar og gjöld. Innheimta skipagjalds. Žjónustugjöld. Stjórnarskrį. Višbrögš stjórnvalda ķ tilefni af breytingum į stjórnarskrį og lögum. Svör stjórnvalda til umbošsmanns.
(Mįl nr. 3195/2001)

A kvartaši yfir innheimtu skipagjalds į grundvelli 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993, um eftirlit meš skipum, į įrunum 1998 og 1999. Ķ kvörtuninni voru geršar athugasemdir viš umrędda innheimtu ķ ljósi žess aš skip A hafši ekki haft haffęrisskķrteini frį įrinu 1997. Hefši ekki stašiš til aš afla žess enda hefši skipiš veriš notaš sem veitingahśs og veriš vettvangur safns og sögusżningar.

Umbošsmašur tók fram aš kvörtun A hefši jafnframt gefiš honum tilefni til žess aš taka til athugunar hver hefši oršiš framgangur įforma samgöngurįšuneytisins um aš endurskoša gjaldtöku samkvęmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 ķ kjölfar breytinga į 77. gr. stjórnarskrįrinnar nr. 33/1944 meš 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 og meš tilliti til nišurstašna nefndar fjįrmįlarįšherra um gjaldtökuheimildir rķkisins vegna umręddrar stjórnarskrįrbreytingar sem fram komu ķ skżrslu hennar frį febrśar 1999. Hafši nefndin tališ aš fyrirkomulag um innheimtu skipagjalds, sbr. įkvęši 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 og reglugeršar frį 1993, uppfyllti tępast meginreglur um žjónustugjöld og aš 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 fullnęgši ekki kröfum stjórnarskrįrinnar um skattlagningarheimildir. Umbošsmašur benti į aš slķk įform hefšu komiš fram ķ svarbréfi samgöngurįšuneytisins frį įrinu 2000 viš fyrirspurn hans sem rituš var eftir aš honum barst afrit af umręddri skżrslu.

Umbošsmašur rakti 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993, lögskżringargögn og žęr reglugeršir um innheimtu skipagjalds sem ķ gildi voru į žeim tķma sem atvik ķ mįli A įttu sér staš. Var žaš nišurstaša umbošsmanns aš umręddar reglugeršir hefšu ekki uppfyllt žęr meginreglur sem įkvöršun um žjónustugjald žyrfti aš byggjast į. Žį hefšu žęr ekki heldur stušst viš fullnęgjandi skattlagningarheimild. Hefšu reglugeršarįkvęšin žannig ekki getaš talist lögmętur grundvöllur til töku skipagjalds af A.

Umbošsmašur rakti žęr kröfur sem gera yrši til stjórnvalda žegar grundvallarbreytingar vęru geršar į stjórnarskrį og lögum. Benti hann į aš enda žótt fjįrmįlarįšherra hefši tekiš frumkvęši um athugun į gjaldtöku rķkisins ķ ljósi nefndrar breytingar į stjórnarskrįnni hefši žaš ekki leyst samgöngurįšuneytiš undan skyldu til aš gera naušsynlegar rįšstafanir til aš fella framkvęmd žeirra mįlaflokka sem undir žaš heyršu til samręmis viš kröfur stjórnarskrįr og laga. Meš įšurnefndri skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra hefši samgöngurįšuneytiš fengiš sérstakt tilefni til žess aš huga aš žeirri gjaldtöku sem framkvęmd var į grundvelli 28. gr. laga nr. 35/1993. Umbošsmašur benti į aš samgöngurįšuneytiš hefši lżst žvķ yfir ķ fyrrnefndu bréfi til hans aš fyrirhugašar vęru breytingar į įkvęšum laga um innheimtu skipagjalds og yrši lagafrumvarp žess efnis vęntanlega lagt fram į Alžingi haustiš 2000. Žaš hefši hins vegar ekki enn veriš lagt fram. Hefši skipagjald žvķ veriš innheimt af eigendum skipa ķ tęp sjö įr žrįtt fyrir framangreinda annmarka į lagaheimild og reglugeršum. Meš vķsan til framangreinds taldi umbošsmašur žaš vera skyldu sķna aš lögum aš vekja athygli į žessari ašstöšu og beina žeim tilmęlum til samgöngurįšuneytisins aš žaš gerši eins fljótt og kostur vęri fullnęgjandi reka aš breytingum į sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 eša aš žaš tęki afstöšu til žess hvort og žį meš hvaša hętti umrętt įkvęši fęli ķ sér heimild til töku žjónustugjalda meš endurskošun į įkvęšum reglugeršar um töku skipagjalds. Žį įkvaš umbošsmašur, sbr. 11. gr. laga nr. 85/1997, aš vekja athygli Alžingis į įlitinu. Tók hann fram aš žau sjónarmiš sem hann hefši rakiš ķ įlitinu ęttu einnig viš ķ öšrum tilvikum žar sem fyrir lęgi aš stjórnvöld hefšu ekki enn gert višeigandi og ešlilegar rįšstafanir ķ tilefni af žeirri breytingu sem varš į 77. gr. stjórnarskrįrinnar og framangreindri skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra frį febrśar 1999.

Umbošsmašur gerši athugasemdir viš žann óhęfilega drįtt, sem ekki hafši veriš skżršur, į žvķ aš samgöngurįšherra og rįšuneyti hans hefši svaraš erindi hans ķ tilefni af kvörtun A. Taldi hann aš žessi skortur į fullnęgjandi višbrögšum rįšuneytisins vegna fyrirspurnarbréfs hans um rśmlega eins įrs skeiš hefši ekki veriš ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem lög um umbošsmann Alžingis byggja į.

Umbošsmašur beindi žeim tilmęlum til samgöngurįšuneytisins aš žaš tęki mįl A til endurskošunar, kęmi fram ósk žess efnis frį honum, og leitaš yrši leiša til aš rétta hlut hans ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem fram kęmu ķ įlitinu. Žį ķtrekaši hann tilmęli sķn ķ mįli nr. 2957/2000, sem einnig laut aš stjórnsżslu samgöngurįšuneytisins, og žar sem sambęrileg ašstaša hefši veriš uppi, um aš samgöngurįšherra sęi til žess aš viš skipulagningu starfa ķ rįšuneytinu yrši žess gętt aš svör viš erindum umbošsmanns myndu berast innan hęfilegs tķma og aš sambęrileg mįlsmešferš yrši ekki višhöfš ķ störfum rįšuneytisins ķ framtķšinni. Loks voru žaš tilmęli umbošsmanns aš skipulagningu starfa ķ samgöngurįšuneytinu yrši framvegis hagaš žannig aš ekki yrši svo óhęfilegur drįttur į žvķ aš fęra framkvęmd žeirra mįla, sem undir rįšuneytiš heyra, til samręmis viš kröfur stjórnarskrįr og laga.

I.

Hinn 9. mars 2001 leitaši A til mķn og kvartaši yfir innheimtu skipagjalds samkvęmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993, um eftirlit meš skipum, af skipinu X, skrnr. [...]. Ķ kvörtuninni eru geršar įkvešnar athugasemdir viš innheimtu umrędds skipagjalds ķ ljósi žess aš skipiš hafi ekki haft haffęrisskķrteini frį žvķ įriš 1997 og ekki standi til aš afla žess. Skipiš standi viš hafnarbakkann og sé notaš sem veitingahśs og vettvangur safns og sögusżningar.

Ég lauk mįli žessu meš įliti dags. 2. įgśst 2002.

II.

Ķ kvörtun mįlsins er žvķ lżst aš A keypti skipiš X, sem er gamla varšskipiš Y, įriš 1998. Var tilgangurinn meš kaupunum sį aš setja upp safn og sögusżningu um Landhelgisgęslu Ķslands „og barįttu okkar viš aš eignast žį aušlind sem 200 mķlna lögsagan er“. Žį var hafinn rekstur į veitingasölu um borš ķ skipinu.

Meš bréfi, dags. 2. september 1999, óskaši A eftir žvķ viš Siglingastofnun Ķslands aš felld yršu nišur skipagjöld af skipinu X fyrir įriš 1999 og einnig aš endurgreidd yršu umrędd gjöld fyrir hįlft įriš 1998. Siglingastofnun Ķslands svaraši erindi A meš bréfi, dags. 10. september 1999. Hljóšaši bréfiš m.a. svo:

„Meš vķsan til bréfs yšar dags. 2. september 1999 kom ķ ljós viš athugun aš bįturinn [X] skrnr. [...] var skošašur 1998. Ķ umręddri reglugerš segir: „Heimilt er aš fella nišur helming skipagjalds hafi skip ekki veriš skošaš né haft haffęri į viškomandi almanaksįri.“ Žar sem [X] var skošašur į įrinu 1998 hefur stofnunin ekki heimild til annars en aš innheimta umrędd skipagjöld.

Hins vegar fellst stofnunin į aš fella nišur vitagjöld frį 1/10/97 til įrsloka 1999, samtals kr. 77.771,-, žar sem fyrir liggur aš [X] hefur ekki haft haffęri frį žeim tķma aš undanskildum tveimur mįnušum og ekki fyrirhugaš aš sękja um žaš į įrinu sbr. bréf yšar.“

Hinn 12. október 1999 ritaši A samgöngurįšuneytinu bréf og óskaši eftir afstöšu rįšuneytisins til žess hvort „ešlilegt“ vęri aš greidd vęru „full skipagjöld“ af skipinu X eins og notkun žess vęri nś hįttaš. Samgöngurįšuneytiš svaraši erindi A meš bréfi, dags. 16. nóvember 1999. Žar sagši m.a. svo:

„Ķ 28. gr. laga um eftirlit meš skipum nr. 35/1993 segir: „Eigandi skips skal greiša įrlega skipagjald sem taki miš af žvķ hvort skip er flokkaš hjį Siglingastofnun Ķslands eša višurkenndu flokkunarfélagi.“ Ķ l. gr. reglugeršar nr. 61/1999 um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl. segir: „Skylda til aš greiša skipagjald fellur eigi nišur žótt eigandi skips lįti ekki skoša skip sitt įrlega ašalskošun, né heldur žótt skip hans hafi ekki veriš ķ notkun um stundarsakir. Heimilt er aš fella nišur helming skipagjalds hafi skip ekki veriš skošaš né haft haffęri į viškomandi almanaksįri.“

Ķ 9. og 11. gr. laga nr. 35/1993 eru skżr fyrirmęli um aš eigendum skipa er skylt aš sjį um aš lögskipašar skošunargeršir fari fram į skipi eftir žvķ sem viš į. Ķ 9. gr. laganna segir aš skipstjóra sé skylt aš sjį til žess aš skip sé haffęrt žegar žaš leggur śr höfn og hafi gild lögbošin skķrteini um borš. Ekki skiptir mįli ķ žessu sambandi hvort notkun skips er meiri eša minni.

Hins vegar vill rįšuneytiš benda yšur į aš skv. 4. töluliš 15. gr. laga um skrįningu skipa nr. 115/1985 meš sķšari breytingum skal afmį skip af ašalskipaskrį ef žaš hefur legiš ónotaš ķ höfn eša skipalęgi eša stašiš į landi ķ 3 įr samfleytt hérlendis eša erlendis.“

III.

Ég ritaši samgöngurįšherra bréf, dags. 18. aprķl 2001, ķ tilefni af kvörtun A. Rakti ég žar m.a. aš kvörtunin gęfi mér tilefni til žess aš minna į žaš aš um gjaldtöku samkvęmt 28. gr. laga nr. 35/1993 hefši veriš fjallaš ķ skżrslu nefndar sem fjįrmįlarįšherra skipaši 18. október 1996 til aš kanna hvort gildandi lög um heimtu żmissa gjalda fullnęgšu žeim kröfum sem įkvęši 77. gr. stjórnarskrįrinnar nr. 33/1944, sbr. 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, sbr. og įkvęši 40. gr. stjórnarskrįrinnar, gera til skattlagningarheimilda. Rakti ég nišurstöšur nefndarinnar aš žvķ er varšaši įkvęši 28. gr. laga nr. 35/1993 og bréfaskipti mķn og rįšuneytisins af žvķ tilefni į įrinu 1999 og 2000, sem vikiš veršur aš hér sķšar. Sķšan sagši svo ķ bréfi mķnu:

„Meš vķsan til 9. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, og ķ ljósi žess sem aš framan er rakiš er žess hér meš óskaš aš rįšuneytiš lżsi višhorfi sķnu til žess hvort innheimta skipagjalds samkvęmt 28. gr. laga nr. 35/1993, svo sem hśn hefur nįnar veriš śtfęrš ķ reglugeršum um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl., hafi ķ žvķ tilviki sem framangreind kvörtun tekur til įtt sér višhlķtandi lagastoš meš tilliti til žeirra krafna sem geršar eru til skattlagningar- og gjaldtökuheimilda. Telji rįšuneytiš aš svo sé er žess óskaš aš žaš rökstyšji žį afstöšu sķna.“

Meš bréfum til samgöngurįšherra, dags. 1. jśnķ, 3. jślķ, 24. įgśst og 8. október 2001, ķtrekaši ég framangreint bréf mitt, dags. 18. aprķl s.į. Žar sem ķtrekunarbréf mķn bįru ekki įrangur hafši ég ķ nokkur skipti į śtmįnušum įrsins 2001 og į upphafsmįnušum įrsins 2002 samband sķmleišis viš starfsmenn samgöngurįšuneytisins. Óskaši ég eftir žvķ aš rįšuneytiš gerši sem fyrst reka aš žvķ aš svara bréfi mķnu frį 18. aprķl 2001. Af hįlfu rįšuneytisins var žvķ ķtrekaš lżst yfir aš svar myndi berast mér innan fįrra daga eša eins skjótt og unnt vęri. Svarbréf samgöngurįšuneytisins barst mér hins vegar ekki fyrr en 8. maķ 2002 eša rśmlega įri eftir aš ég ritaši rįšuneytinu fyrirspurnarbréf mitt.

Ķ bréfi samgöngurįšuneytisins, dags. 8. maķ 2002, sagši m.a. svo:

„Nżtt frumvarp til laga um eftirlit meš skipum hefur veriš unniš ķ samgöngurįšuneytinu og lagt fram ķ Siglingarįši til umsagnar. Ķ frumvarpinu voru lagšar til breytingar į skipagjaldi sem taldar eru koma til móts viš žęr athugasemdir sem geršar hafa veriš viš nśverandi fyrirkomulag. Frumvarpiš hefur hins vegar ekki fengiš afgreišslu ķ Siglingarįši m.a. vegna žess aš meš breyttu fyrirkomulagi mun rekstrargrundvöllur breytast frį žvķ sem nś er. Samhliša hefur veriš unniš aš umfangsmikilli endurskošun į heildarfyrirkomulagi skipaskošunar ķ landinu, ž.į m. hvort unnt sé aš einfalda skošunina og žar af leišandi lękka kostnaš. Žeirri endurskošun, sem einnig hefur veriš unniš aš af rįšgjafarnefnd skv. lögum nr. 27/1999 um opinberar eftirlitsreglur, hefur enn ekki veriš lokiš.

Framkvęmd innheimtu skipagjalda fer eftir gildandi lögum og reglum mešan unniš er aš tillögum um heildarbreytingu į fyrirkomulagi um skošun skipa.

Skipiš [X], įšur varšskipiš [Y], var keypt af nśverandi eiganda įriš 1998. Skipiš er ekki notaš sem fiski-, faržega-, eša kaupskip ķ skilningi 4.-6. tl. 2. gr. laga um eftirlit meš skipum nr. 35/1993. Skipiš, sem nś er stašsett ķ Reykjavķkurhöfn, er notaš sem hluti sögusżningar um Landhelgisgęslu Ķslands og hefur veriš settur upp veitingastašur um borš ķ skipinu til aš standa undir rekstri žess.

Skipiš hefur ekki haft haffęrisskķrteini frį įrinu 1997 og hefur fengist stašfest hjį Siglingastofnun aš ekki hefur veriš sótt um slķkt skķrteini frį žeim tķma. Žį stendur ekki til aš afla žess samkvęmt upplżsingum nśverandi eiganda skipsins. Vert er aš taka fram aš skipinu hefur žrįtt fyrir žaš veriš siglt haffęrislausu, įn fullnęgjandi lögskrįningar skipverja, įn fullnęgjandi mönnunar skipstjórnarmanna o.fl., en žaš var 9. nóvember 1999, og var skipinu siglt frį Hśsavķk til Hafnarfjaršar žar sem rekstri um borš ķ skipinu var haldiš įfram. Siglingastofnun hefur frį 1999 skošaš skipiš meš tilliti til žess rekstrar sem žar er rekinn.

Samkvęmt lagaįkvęšum um skošun skipa skal ganga śr skugga um aš skip og allur śtbśnašur skipa sem stunda siglingar sé forsvaranlegur. Ķ 3. mgr. 11. gr. l. 35/1993 segir aš viš ašalskošun skuli athuga bśnaš skips og annaš er lżtur aš öryggi žess og įhafnar. Samkvęmt 1. tl. 1. mgr. 12. gr. sömu laga skal aukaskošun fara fram į skipi žegar skip hefur veriš til višgeršar vegna atriša sem varša öryggi skips og/eša įhafnar. Ķ athugasemdum meš frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 35/1993, segir aš t.d. sé įtt viš višgerš į veišarfęrabśnaši og togbśnaši en mat skipstjóra rįši mestu um žörf į aukaskošun. Skyndiskošun er fyrirvaralaus skošun į haffęri skips, einkum žegar skip kemur til hafnar eša fer śr höfn. Ķ 16. gr. laganna er aš finna skilgreiningu į žvķ hvenęr skip teljist óhaffęrt en žaš er samkvęmt l. og 2. tl. žegar skip hefur ekki gilt haffęrisskķrteini eša önnur jafngild skķrteini skv. alžjóšasamžykktum eša liggur dżpra en hlešslumerki žess leyfa. Samkvęmt 3. tl. er skip óhaffęrt sé bol žess, bśnaši, vélum, tękjum eša skipshöfn svo įfįtt eša skipiš er af öšrum įstęšum svo į sig komiš meš tilliti til öryggis skipsins og žeirra manna sem skipinu fylgja aš telja veršur vegna sjóferšar žeirrar er skipiš skal fara aš hęttulegra sé aš vera ķ förum meš žaš en venjulegt er.

Ķ 1. gr. nśgildandi reglugeršar nr. 106/2001 um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl. er gjaldtaka alfariš mišuš viš skrįningarlengd skips ķ staš brśttórśmlesta ķ reglugerš 546/1993, sem įšur gilti. Žar kemur einnig fram aš eigandi skips skal greiša įrlega ķ rķkissjóš sérstakt gjald, skipagjald, af hverju skipi sem skrįš er į ašalskipaskrį. Samkvęmt 2. mgr. 1. gr., fellur skylda til aš greiša skipagjald eigi nišur žótt eigandi skips hafi ekki lįtiš skoša skip įrlegri ašalskošun, né heldur žótt skip hans hafi ekki veriš ķ notkun um stundarsakir. Ķ 3. mgr. segir aš heimilt er aš fella nišur helming skipagjalds hafi skip ekki veriš skošaš né haft haffęri į viškomandi almanaksįri. Af framangreindu mį rįša aš tilgangur įkvęša um skošanir skipa samkvęmt lögum nr. 35/1993, er fyrst og fremst aš tryggja öryggi įhafnar og skipsins sjįlfs ķ sjóferš. Lagt er til grundvallar aš slķkar skošanir verši aš fara fram hvort sem notkun er meiri eša minni enda veršur ekki vikiš frį öryggiskröfum žó sjóferšir séu fįar į įri. Er žaš skżrt tekiš fram ķ athugasemdum meš lögunum aš svo verši aš vera enda er žaš ešlileg varśšarregla m.t.t. öryggis aš skip sem ętluš eru til sjóferša verši aš skoša įrlega.

Lög um skrįningu skipa nr. 115/1985 kveša į um skrįningarskyldu skipa. Samkvęmt 4. tl. 1. mgr. 15. gr. laganna skal afmį skip af ašalskipaskrį ef žaš hefur legiš ónotaš ķ höfn eša skipalęgi eša stašiš į landi ķ 3 įr samfleytt hérlendis eša erlendis. Samkvęmt 3. mgr. 15. gr. sömu laga skal eigandi skips tilkynna Siglingastofnun žaš į višeigandi eyšublaši, sé honum kunnugt um einhver atriši er valda eiga afmįningu skips af skipaskrį. Eigandi getur hvenęr sem er óskaš nišurfellingar af skipaskrį. Viš žaš fellur nišur skylda til greišslu skipagjalds.

Skipiš [X] var skošaš į įrinu 1998. Var erindi [B] žann 2. september 1999, um nišurfellingu helmings skipagjalds vegna žess įrs hafnaš af žeim sökum. Hins vegar var fallist į nišurfellingu vitagjalda frį 1. október 1997 til įrsloka 1999, žar sem fyrir lį aš [X] hafši ekki haffęri frį žeim tķma.

Skipiš [X] hefur ekki haft haffęrisskķrteini frį 1. október 1997 aš undanskildum tveimur mįnušum 1998 en žį fór fram skošun į skipinu lögum samkvęmt. Skipiš hefur veriš skošaš af Siglingastofnun frį 1999 vegna rekstrar safns og veitingastašar en tengist ekki sjóferšum. Skipiš [X] er eina skipiš sem rekiš er meš žessum hętti, ž.e. veitingarekstur viš höfn. Skipiš er skrįš į skipaskrį en žaš er naušsynlegt til aš fį skošun Siglingastofnunar og umsögn til aš hęgt sé aš hafa veitingarekstur ķ skipinu. Leyfisveitendur hafa sett žaš skilyrši fyrir veitingu leyfa til veitingareksturs um borš ķ skipinu aš skošun Siglingastofnunar hafi fariš fram į skipinu og fullnęgjandi śttekt į öryggisžįttum um borš. Slķk skošun er hins vegar ekki jafn umfangsmikil og ašalskošun sem framkvęmd er į skipum sem eru ķ fullum rekstri og ķ siglingum. Žau skip eru m.a. skošuš meš tilliti til haffęris, vélbśnaša, öxuls og öryggisbśnašar.

Mišaš viš framangreindar forsendur er žaš višhorf rįšuneytisins, aš innheimta fulls skipagjalds frį įrinu 1999, samkvęmt 28. gr. laga nr. 35/1993, svo sem hśn hefur nįnar veriš śtfęrš ķ reglugeršum um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl., hafi ķ žvķ sérstaka tilviki sem kvörtun [A] f.h. [B] vegna skipsins [X] tekur til, ekki įtt sér višhlķtandi lagastoš. Rįšuneytiš bendir į, aš eiganda skips er skylt aš fara fram į nišurfellingu skrįningar skips į skipaskrį, séu fyrir hendi žau tilvik sem tilgreind eru ķ 15. gr. laga nr. 115/1985 auk žess aš geta óskaš žess aš eigin frumkvęši fyrir tilgreind tķmamörk. Viš žaš fellur nišur skylda til greišslu skipagjalds. Vegna žess reksturs er [B] ehf. hafa meš höndum ķ skipinu er hins vegar naušsynlegt fyrir [B] ehf. aš skipiš sé į skipaskrį og aš fram fari skošun af hįlfu Siglingastofnunar įrlega vegna žess rekstrar. [B]ehf. geta samkvęmt 3. mgr. l. gr. reglugeršar nr. 106/2001 fariš fram į aš helmingur skipagjalds verši felldur nišur og er žaš mat rįšuneytisins aš skilyršislaust eigi aš verša viš slķkri beišni. Ekki er lagt mat į žaš hvort umfang žeirra skošana sem naušsynlegt er aš Siglingastofnun hafi meš höndum vegna rekstrar [B] ehf. um borš ķ skipinu sé žess ešlis aš žjónustan sé ķ samręmi viš fjįrhęš helmings skipagjaldsins. Telur rįšuneytiš ešlilegt aš žaš verši yfirfariš hjį Siglingastofnun.“

Meš bréfi, dags. 14. maķ 2002, til A gaf ég honum kost į žvķ aš gera žęr athugasemdir viš ofangreint svarbréf samgöngurįšuneytisins sem hann teldi įstęšu til aš gera. Hafa mér ekki borist svör af žvķ tilefni.

IV.

1.

Kvörtun mįlsins beinist aš innheimtu į skipagjaldi samkvęmt sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993, um eftirlit meš skipum. Įkvęši 1. mgr. 28. gr. er svohljóšandi ķ heild sinni:

„Fyrir skošun į skipum og bśnaši žeirra, męlingu į skipum, śtgįfu skķrteina, samžykkt smķšalżsinga og teikninga og ašra skošun, sem starfsmenn Siglingastofnunar Ķslands framkvęma, skal eigandi greiša gjöld til rķkissjóšs samkvęmt reglugerš sem rįšherra setur. Eigandi skips skal greiša įrlega skipagjald sem taki miš af žvķ hvort skip er flokkaš hjį Siglingastofnun Ķslands eša višurkenndu flokkunarfélagi.“

Ķ athugasemdum greinargeršar meš frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 35/1993 segir svo um žetta įkvęši:

„Ķ fyrsta lagi er hér lagt til aš lögfest verši įkvęši um įrlegt skipagjald. Žetta er gjald, nokkurs konar skattur, og er lagt į öll skip sem skrįš eru hér į landi įn tillits til notkunar. Ķ gjaldinu er falin įrleg skošun, enda hefur gjald žetta įšur veriš nefnt skošunargjald. Žaš hefur aftur į móti gefiš tilefni til misskilnings og hafa žeir sem eiga skip sem ekki er ķ notkun ekki tališ sér skylt aš greiša gjaldiš. Hér eru tekin af öll tvķmęli um žetta atriši.

Ķ öšru lagi er rįšherra heimilaš aš setja reglugerš um gjald fyrir skošun og žjónustu sem ašrir žar til bęrir ašilar framkvęma.“ (Alžt. 1992-1993, A-deild, bls. 1857.)

Af oršalagi tilvitnašrar 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 veršur rįšiš aš gjöld žau sem įkvęšiš męlir fyrir um séu tvķžętt. Annars vegar sé um aš ręša żmis gjöld, sem innheimt eru samkvęmt reglugerš sem rįšherra setur, og eiga aš standa undir kostnaši vegna tiltekinnar žjónustu, s.s. fyrir skošun į skipum og bśnaši žeirra og męlingu į skipum, sem framkvęmd er af hįlfu Siglingastofnunar Ķslands. Hins vegar er ķ sķšari mįlsliš įkvęšisins męlt fyrir um skipagjald sem eiganda skips er skylt aš greiša įrlega og er gert rįš fyrir žvķ aš gjaldiš taki miš af žvķ hvort skip er flokkaš hjį Siglingastofnun Ķslands eša višurkenndu flokkunarfélagi. Oršalag sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 og samręmisskżring įkvęšisins viš fyrri mįlsl. žess bendir til žess aš ętlunin hafi veriš aš skipagjald yrši lagt į eigendur skipa įn tillits til veittrar žjónustu eins og um įlagningu skatts sé aš ręša. Fęr žessi įlyktun stušning ķ framangreindum lögskżringargögnum aš baki įkvęšinu en žar er tekiš fram aš skipagjald sé „gjald, nokkurs konar skattur, [sem lagt sé] į öll skip sem skrįš eru hér į landi įn tillits til notkunar“. Žó er ķ athugasemdunum mišaš viš aš ķ skipagjaldinu sé „falin įrleg skošun“ įn žess aš ķ lagaįkvęšinu sé sérstaklega greint į milli gjaldtöku fyrir skošanir samkvęmt žessum mįlsliš og fyrri mįlslišnum.

Meš lögfestingu 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 var 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrįrinnar breytt ķ eftirfarandi horf:

„Skattamįlum skal skipaš meš lögum. Ekki mį fela stjórnvöldum įkvöršun um hvort leggja skuli į skatt, breyta honum eša afnema hann.“

Ķ athugasemdum greinargeršar, sem fylgdi frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 97/1995, sagši m.a. svo um 15. gr.:

„Annars vegar er lagt til meš sķšari mįlsliš 1. mgr. aš beinlķnis verši tekiš fram aš ekki megi fela stjórnvöldum įkvöršun um hvort skattur verši lagšur į, honum verši breytt eša hann afnuminn. Efnislega er žessi regla nokkuš skyld žeirra sem kemur fram ķ upphafsmįlsliš 40. gr. stjórnarskrįrinnar žar sem er męlt fyrir um aš engan skatt megi į leggja, breyta né af taka nema meš lögum. Dómstólar hafa oršiš aš leysa śr žvķ ķ allnokkrum mįlum, hvort eša hvernig žau fyrirmęli śtiloki eša takmarki heimildir löggjafans til aš framselja meš lögum įkvöršunarvald um žessi atriši til stjórnvalda. Meš oršalaginu ķ žessu įkvęši frumvarpsins er leitast viš aš taka af skariš meš miklu įkvešnari hętti en er gert ķ 40. gr. stjórnarskrįrinnar um aš löggjafinn megi ekki framselja til framkvęmdarvaldsins įkvöršunarrétt um fyrrnefnd atriši, heldur verši aš taka afstöšu til žeirra ķ settum lögum.“ (Alžt. 1994-1995, A-deild, bls. 2110-2111.)

Į įrinu 1996 įkvaš umbošsmašur Alžingis aš hefja athugun aš eigin frumkvęši, sbr. įkvęši 5. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, į žvķ hvort lög um heimtu żmissa gjalda uppfylltu žau skilyrši sem 40. og 77. gr. stjórnarskrįrinnar, eins og žaš hljóšaši eftir umrędda breytingu, geršu til skattlagningarheimilda. Ritaši hann af žvķ tilefni bréf, dags. 3. maķ 1996, til fjįrmįlarįšherra žar sem sérstaklega var óskaš eftir žvķ aš honum yršu veittar upplżsingar um hvort ķ rįši vęri aš kanna framangreint atriši skipulega og žį hvort rįšuneytiš ętlaši sér aš eiga frumkvęši aš naušsynlegum lagabreytingum. Žessi įkvöršun umbošsmanns Alžingis var kynnt forsętisrįšherra meš bréfi, dags. sama dag.

Framangreind stjórnarskrįrbreyting og įkvöršun umbošsmanns Alžingis um aš hefja įšurnefnda frumkvęšisathugun hafši žaš ķ för meš sér aš rétt žótti af hįlfu fjįrmįlarįšherra aš lįta fara fram athugun į žvķ hvort gildandi lög og reglur uppfylltu žęr kröfur sem 77. gr., sbr. og 40. gr. stjórnarskrįrinnar, gerir nś. Hinn 18. október 1996 skipaši fjįrmįlarįšherra nefnd til aš kanna žessi atriši. Ķ skipunarbréfi nefndarinnar voru verkefni hennar m.a. afmörkuš meš eftirfarandi hętti, sjį hér umrędda skżrslu, bls. 5:

„[Aš] fariš verši meš skipulegum hętti yfir žęr gjaldtökuheimildir sem eru fyrir hendi ķ lögum og kannaš hvernig žęr samrżmast žeim kröfum sem geršar eru samkvęmt stjórnarskrį til skattlagningarheimilda. Žannig verši kannaš hvort meš hinum żmsu gjaldtökum rķkisins og stofnana žess sé veriš aš heimta eiginleg žjónustugjöld eša hvort ķ gjaldtökunni felist skattheimta sem ekki stenst kröfur sem geršar eru ķ stjórnarskrį til skattlagningarheimilda.“

Jafnframt var ķ skipunarbréfi nefndarinnar gert rįš fyrir aš geršar yršu tillögur af hennar hįlfu um žęr lagabreytingar er hśn teldi naušsynlegt aš gera til aš skattlagningar- og gjaldaheimildir „stęšust žęr kröfur sem stjórnarskrįin gerir til slķkra lagaįkvęša“, sjį hér skżrslu nefndarinnar bls. 6. Nefndin skilaši skżrslu sinni ķ febrśar 1999.

Ķ bréfi mķnu, dags. 18. aprķl 2001, til samgöngurįšherra, sem ritaš var ķ tilefni af kvörtun mįls žessa, tók ég fram aš kvörtun A hefši gefiš mér tilefni til žess aš minna į aš um gjaldtöku samkvęmt įkvęši 28. gr. laga nr. 35/1993 var fjallaš ķ framangreindri skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra frį febrśar 1999. Vitnaši ég ķ žvķ sambandi til eftirfarandi nišurstašna nefndarinnar um įkvęši 28. gr. laga nr. 35/1993:

„Ljóst er af framangreindum lagaįkvęšum aš gjöld žessi eru hugsuš sem žjónustugjöld. Hins vegar žyrfti aš afmarka betur ķ lögunum žann kostnaš sem ętlaš er aš standa undir meš gjöldunum. Sérstaklega er lagaįkvęšinu įfįtt aš žvķ er skipagjald varšar. Ķ fyrrgreindri reglugerš (reglugerš nr. 546/1993) eru gjöldin įkvöršuš. Um skipagjald er fjallaš ķ 1. gr. og er žaš föst įrleg fjįrhęš mišaš viš stęrš skips. Aš flestu leyti eru gjöld samkvęmt reglugeršinni įkvešin meš žessum hętti, ž.e. föst fjįrhęš mišaš viš stęrš skips. Samkvęmt žessu er ljóst aš gjöldin eru almennt ekki įkvešin śt frį kostnaši viš viškomandi žjónustu ķ reglugeršinni. Samkvęmt žvķ uppfyllir reglugeršin ekki žęr meginreglur sem įkvöršun žjónustugjalda veršur aš byggjast į. Er žvķ óhjįkvęmilegt aš taka reglugeršina til endurskošunar frį grunni af žessum sökum, sé ętlunin aš byggja į žjónustugjöldum ķ žessum efnum. Ef ekki, veršur gjaldiš aš fullnęgja žeim kröfum sem geršar eru til skattlagningarheimilda samkvęmt 77. gr. stjórnarskrįr, sbr. 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, en mikiš vantar į aš nśgildandi įkvęši um gjöldin ķ 28. gr. laga nr. 35/1993 fullnęgi žeim kröfum sem geršar eru til skattlagningarheimilda.“

Samkvęmt framangreindu var žaš višhorf nefndarinnar aš meš įkvęši 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 vęri veitt heimild til innheimtu žjónustugjalda. Hins vegar žyrfti aš afmarka betur ķ lögunum žann kostnaš sem ętlaš vęri aš standa undir meš žessum gjöldum og vęri sérstaklega lagaįkvęšinu įfįtt aš žvķ er skipagjald varšar. Žį er rakiš ķ framangreindri skżrslu aš ķ įkvęšum žįgildandi reglugeršar nr. 546/1993 hafi žessi gjöld veriš įkvöršuš en žau hins vegar ekki tekiš miš af kostnaši viš veitta žjónustu heldur veriš „föst fjįrhęš mišaš viš stęrš skips“. Aš mati nefndarinnar varš žvķ annaš hvort aš gera reka aš žvķ aš endurskoša žessa afmörkun ķ reglugeršinni eša aš miša viš aš gjaldtakan yrši talin skattur. Žį yrši hins vegar meš tilliti til fyrirmęla 77. gr. stjórnarskrįrinnar aš gera breytingar į įkvęšum 28. gr. laga nr. 35/1993 žannig aš žau gętu talist fullnęgjandi skattlagningarheimildir. Ég minni hér į aš samkvęmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 er žaš skilyrši fyrir töku umręddra žjónustugjalda aš įkvöršun um žaš liggi fyrir ķ reglugerš sem rįšherra setur.

Ég hef hér aš framan fjallaš um oršalag sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 er varšar umrętt skipagjald og rakiš lögskżringargögn aš baki įkvęšinu. Viršist žar margt benda til žess aš taka skipagjalds hafi af hįlfu löggjafans veriš hugsuš sem innheimta į skatti en ekki alfariš žjónustugjald. Ķ žessu sambandi vek ég athygli į žvķ aš ķ fjįrlögum fyrir įriš 2002 er gert rįš fyrir aš ķ skipagjaldi felist markašar tekjur til handa Siglingastofnun Ķslands, sjį fjįrlög fyrir įriš 2002 nr. 158/2001, séryfirlit 3, lišur 10-335.

Eins og sķšar veršur nįnar rakiš hefur įšurnefnd afmörkun ķ reglugerš į gjaldtöku samkvęmt 28. gr. laga nr. 35/1993 ekki enn veriš endurskošuš ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem fram komu ķ skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra. Žį hafa ekki veriš geršar neinar breytingar į žessu įkvęši laganna.

Eins og fram er komiš varš kvörtun A mér tilefni til aš taka annars vegar til athugunar innheimtu skipagjalds ķ tilviki hans og hins vegar hver hefši oršiš framgangur žeirra įforma samgöngurįšuneytisins aš endurskoša gjaldtöku samkvęmt 28. gr. laga nr. 35/1993 ķ kjölfar įšurnefndrar breytingar į 77. gr. stjórnarskrįrinnar. Ég mun žvķ hér į eftir fjalla um žessa tvo žętti mįlsins. Meš tilliti til žessa tel ég ekki įstęšu til aš taka afstöšu til žess hvort įkvęši 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 um töku skipagjalds feli ķ sér heimild til töku žjónustugjalda eša fyrirmęli um innheimtu į skatti.

2.

Į žeim tķma sem atvik žessa mįls įttu sér staš voru ķ gildi reglugeršir nr. 152/1998 og sķšar reglugerš nr. 61/1999, um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl., sbr. nś reglugerš nr. 106/2001. Um skipagjald var fjallaš ķ įkvęši 1. gr. reglugeršanna. Žar sagši ķ 1. mgr. 1. gr. aš eigandi skips skyldi greiša įrlega ķ rķkissjóš sérstakt gjald, skipagjald, af hverju skipi sem skrįš vęri į ašalskipaskrį. Žį var rakiš aš ķ skipagjaldi vęri meštalinn kostnašur vegna ašalskošunar skipsins sem framkvęmd vęri hér į landi. Ķ įkvęši 6. og 7. mgr. 1. gr. umręddra reglugerša var aš finna afmörkun į fjįrhęšum skipagjalds, annars vegar vegna skipa sem flokkuš vęru hjį Siglingastofnun Ķslands og hins vegar vegna skipa flokkuš hjį višurkenndu flokkunarfélagi. Voru fjįrhęširnar ķ reglugerš nr. 152/1998 mišašar viš lengd viškomandi skips fram aš 15 metrum og sķšan į grundvelli brśttórśmlesta en alfariš viš skrįningarlengd skips ķ reglugerš nr. 61/1999, sbr. nś einnig reglugerš nr. 106/2001. Aš žessu frįtöldu var eini munurinn į umręddum reglugeršum nr. 152/1998 og 61/1999 sį aš fjįrhęšir sķšari reglugeršarinnar voru aš jafnaši hęrri fyrir hverja stęrš skips en samkvęmt hinni fyrri. Nśgildandi reglugerš nr. 106/2001 er samhljóša framangreindri reglugerš nr. 61/1999 aš žvķ undanskildu aš fjįrhęšir skipagjalds fyrir hverja stęrš skips hafa enn hękkaš.

Įkvęši 1. gr. reglugerša nr. 152/1998 og 61/1999, sbr. nś reglugerš nr. 106/2001, voru aš žessu leyti samhljóša 1. gr. reglugeršar nr. 546/1993, sem fjallaš var um ķ skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra frį 1999. Žó voru fjįrhęšir skipagjalds, eins og ķ reglugerš nr. 152/1998, mišašar viš brśttórśmlestir fyrir hvert skip sem var lengra en 15 metrar. Aš žessu virtu tel ég ljóst aš af hįlfu samgöngurįšherra hefur enn ekki fariš fram endurskošun į tölulegum grundvelli skipagjalds ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem rakin voru ķ ofangreindri skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra. Ég tek fram aš ef žaš var mat rįšuneytisins aš fallast ętti į žaš višhorf nefndarinnar aš įkvęši 28. gr. laga nr. 35/1993, ž.į m. um skipagjald, fęli ķ sér heimild til töku žjónustugjalda, įtti 1. gr. reglugerša nr. 152/1998 og nr. 61/1999 ekki višhlķtandi stoš ķ lögum nr. 35/1993. Žessi įkvęši fólu ekki ķ sér afmörkun skipagjaldsins śt frį könnun į žvķ hvaša žjónusta félli žar undir og žį kostnaši viš aš veita umrędda žjónustu. Žvķ hefur įšur veriš lżst aš samkvęmt žeim reglugeršum sem ķ gildi voru į žessum tķma var eigendum skipa gert aš greiša mismunandi fjįrhęšir ķ skipagjald alfariš eftir stęrš skipa og var ķ žvķ efni mišaš viš 6 til 8 mismunandi gjaldflokka. Žaš skorti žvķ į aš bein tengsl stęšu į milli skyldu til aš greiša skipagjald og fjįrhęšar žess annars vegar og hins vegar žeirrar žjónustu sem Siglingastofnun Ķslands veitti hverjum gjaldanda. Žaš fyrirkomulag sem višhaft var ķ umręddum reglugeršum um innheimtu skipagjalds gat af žessum sökum ekki stašist įn višhlķtandi lagaheimildar sem fullnęgši kröfum įkvęša 40. og 77. gr. stjórnarskrįrinnar, sbr. įkvęši 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, sjį hér H 1998:3460. Ég tek fram, eins og nefnd fjįrmįlarįšherra bendir einnig į, aš įkvęši sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 er ekki fullnęgjandi lagaheimild ķ žvķ sambandi. Samkvęmt žessu uppfylltu reglugerširnar ekki žęr meginreglur sem įkvöršun žjónustugjalda žarf aš byggjast į og studdust heldur ekki viš fullnęgjandi skattlagningarheimild. Gįtu reglugeršarįkvęšin žannig ekki talist lögmętur grundvöllur til töku skipagjalds af A į įrunum 1998 og 1999.

Ég tek fram aš meš hlišsjón af framangreindum forsendum um vöntun į višhlķtandi afmörkun ķ reglugeršum nr. 152/1998 og nr. 61/1999, sbr. nś einnig reglugerš nr. 106/2001, į žeirri žjónustu sem talin yrši falla undir 28. gr. laga nr. 35/1993 um skipagjald, og kostnaši viš aš veita žį žjónustu, tel ég aš framangreind śrlausn samgöngurįšuneytisins į mįli A hafi ekki veriš fullnęgjandi.

Ķ bréfi samgöngurįšuneytisins til mķn, dags. 8. maķ 2002, er višurkennt aš mišaš viš framangreindar forsendur og atvik aš žvķ er varšar skipiš X hafi „innheimta fulls skipagjalds frį įrinu 1999, samkvęmt 28. gr. laga nr. 35/1993, svo sem hśn [hafi veriš] nįnar śtfęrš ķ reglugeršum um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl., [...] ekki įtt sér višhlķtandi lagastoš“. Er hins vegar į žaš bent aš eiganda skips sé skylt aš fara fram į nišurfellingu skrįningar skips į skipaskrį séu fyrir hendi žau tilvik sem fram koma ķ 15. gr. laga nr. 115/1985, um skrįningu skipa, auk žess aš geta óskaš žess aš eigin frumkvęši fyrir tilgreind tķmamörk. Viš žaš falli nišur skylda til greišslu skipagjalds. Žó er rakiš af hįlfu rįšuneytisins aš vegna žess reksturs sem B ehf., félag A, hefur meš höndum um borš ķ skipinu sé hins vegar naušsynlegt fyrir félagiš aš skipiš sé į skipaskrį og aš fram fari skošun af hįlfu Siglingastofnunar įrlega vegna žess rekstrar. Loks segir ķ bréfi rįšuneytisins aš B ehf. geti samkvęmt 3. mgr. 1. gr. reglugeršar nr. 106/2001 fariš fram į aš helmingur skipagjalds verši felldur nišur og sé žaš mat rįšuneytisins aš „skilyršislaust eigi aš verša viš slķkri beišni“. Žį segir ķ bréfi rįšuneytisins aš ekki yrši „lagt mat į žaš hvort umfang žeirra skošana sem naušsynlegt [vęri] aš Siglingastofnun [hefši] meš höndum vegna rekstrar [B] ehf. um borš ķ skipinu [vęru] žess ešlis aš žjónustan [vęri] ķ samręmi viš fjįrhęš helmings skipagjaldsins“. Taldi rįšuneytiš „ešlilegt aš žaš [yrši] yfirfariš hjį Siglingastofnun“.

Ķ mįli žessu lį fyrir aš geršar voru athugasemdir af hįlfu A vegna innheimtu į skipagjaldi į įrunum 1998 og 1999 vegna skipsins X. Hafši hann haldiš žvķ fram aš ašstęšur vęru meš žeim hętti aš ekki vęru skilyrši til žess aš innheimta skipagjald hjį honum. Ég hef hér aš framan fęrt aš žvķ rök aš fullnęgjandi lagagrundvöllur var ekki veriš til stašar til aš innheimta skipagjöld į įrunum 1998 og 1999, hvorki ķ 28. gr. laga nr. 35/1993 eša ķ reglugeršum um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl. Samkvęmt žessu fę ég ekki séš aš heimild hafi stašiš til žess aš lögum aš krefja A um greišslu skipagjalds į žeim įrum sem kvörtun hans tekur til. Aš žessu virtu var žaš heldur ekki fullnęgjandi śrlausn į mįlum hans aš fallast į nišurfellingu į helmingi skipagjalds vegna skipsins X og lįta svo Siglingastofnun Ķslands yfirfara hvort umfang žeirra skošana sem naušsynlegt vęri aš stofnunin hefši meš höndum vegna rekstrar B ehf. um borš ķ skipinu vęru žess ešlis aš žjónustan vęri ķ samręmi viš fjįrhęš į žeim helmingi skipagjaldsins sem žį myndi eftir standa. Ég minni žar jafnframt į aš lögum samkvęmt var žaš verkefni samgöngurįšuneytisins aš afmarka ķ reglugerš hvaša gjald heimilt var aš innheimta fyrir žį sérstöku skošun sem framkvęma žurfti į skipinu X meš tilliti til žeirrar starfsemi sem fram fór ķ skipinu.

3.

Ég tek fram aš skżrsla nefndar fjįrmįlarįšherra barst mér meš bréfi fjįrmįlarįšuneytisins, dags. 22. mars 1999. Hinn 26. janśar 2000 ritaši ég samgöngurįšuneytinu bréf žar sem žess var mešal annars óskaš aš rįšuneytiš lżsti višhorfi sķnu til žeirra athugasemda nefndarinnar sem gerš er grein fyrir hér aš framan. Žį var žess óskaš aš fram kęmi ķ svari rįšuneytisins hvort žaš teldi aš einhverju marki ekki unnt aš taka undir žęr athugasemdir og ašfinnslur sem fram kęmu ķ skżrslunni og žį į hvaša forsendum og meš hvaša rökum. Loks var žess óskaš aš rįšuneytiš gerši mér grein fyrir žvķ hvort og žį meš hvaša hętti žaš hygšist bregšast viš umręddum athugasemdum. Mér barst svarbréf rįšuneytisins 8. maķ 2000. Ķ žvķ kom fram aš rįšuneytiš teldi aš athugušu mįli ekki vera įstęšu til aš gera athugasemdir viš sjónarmiš nefndarinnar. Aš žvķ er sérstaklega varšar lög nr. 35/1993 segir svo ķ žessu bréfi rįšuneytisins:

„Ķ undirbśningi er frumvarp til laga til breytinga į žessum lögum žar sem tekiš veršur miš af sjónarmišum nefndarinnar og veršur žaš vęntanlega lagt fram nęsta haust į Alžingi.”

Žetta lagafrumvarp hefur eftir žvķ sem ég kemst nęst ekki veriš lagt fram į Alžingi. Ķ bréfi rįšuneytisins til mķn, dags. 8. maķ 2002, ķ tilefni af žessu mįli, kemur raunar fram aš nżtt frumvarp til laga um eftirlit meš skipum hafi veriš unniš ķ rįšuneytinu og lagt fram ķ Siglingarįši til umsagnar. Ķ žvķ hefšu veriš lagšar til breytingar į skipagjaldi sem taldar vęru koma til móts viš žęr athugasemdir sem geršar hefšu veriš viš nśverandi fyrirkomulag. Frumvarpiš hefši hins vegar ekki fengiš afgreišslu ķ Siglingarįši m.a. vegna žess aš meš breyttu fyrirkomulagi myndi rekstrargrundvöllur breytast frį žvķ sem nś er. Žį er rakiš ķ bréfi samgöngurįšuneytisins aš samhliša žessu hafi veriš unniš aš umfangsmikilli endurskošun į heildarfyrirkomulagi skipaskošunar ķ landinu, ž.į m. hvort unnt vęri aš einfalda skošunina og lękka kostnaš. Žeirri endurskošun sé enn ekki lokiš. Samkvęmt žessu vęri žaš višhorf samgöngurįšuneytisins, eins og fyrr er rakiš, aš framkvęmd innheimtu skipagjalda fęri eftir „gildandi lögum og reglum“ mešan unniš vęri aš tillögum um heildarbreytingu į fyrirkomulagi um skošun skipa.

Įšur er rakin sś breyting sem varš į įkvęši 77. gr. stjórnarskrįrinnar meš įkvęši 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Ég tek fram aš almennt veršur aš ganga śt frį žvķ aš ef geršar eru grundvallarbreytingar į stjórnarskrį, sem įhrif hafa į žęr kröfur sem geršar eru til forms og efnis lagareglna į sviši opinberrar stjórnsżslu, verši aš gera žį kröfu ķ ljósi sjónarmiša um réttaröryggi borgaranna aš stjórnvöld bregšist viš slķkum breytingum. Žótt žaš kunni almennt aš verša aš jįta stjórnvöldum nokkurt svigrśm og hęfilegan tķma til žess aš gera višeigandi rįšstafanir undir žessum kringumstęšum veršur ekki séš aš slķk sjónarmiš eigi viš ķ žessu mįli eins og atvik hafa oršiš. Žaš aš fjįrmįlarįšherra tęki frumkvęši um athugun į gjaldtöku rķkisins ķ ljósi nefndra breytinga į stjórnarskrįnni leysti samgöngurįšuneytiš ekki undan skyldu til aš gera naušsynlegar rįšstafanir til aš fella framkvęmd žeirra mįlaflokka sem undir hann heyra til samręmis viš kröfur stjórnarskrįr og laga. Meš skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra, sem endanlega lį fyrir ķ febrśar 1999, fékk samgöngurįšuneytiš sérstakt tilefni til žess aš huga aš žeirri gjaldtöku sem framkvęmd var į grundvelli 28. gr. laga nr. 35/1993.

Įšur er rakiš aš į įrinu 2000 bošaši samgöngurįšuneytiš viš mig aš lagt yrši fram frumvarp til breytinga į lögum um eftirlit meš skipum, žar sem m.a. yršu geršar višeigandi breytingar į lagaįkvęšum um skipagjald ķ ljósi nišurstašna nefndar fjįrmįlarįšherra. Samkvęmt bréfi samgöngurįšuneytisins til mķn, dags. 8. maķ 2002, sem ritaš var ķ tilefni af fyrirspurnabréfi mķnu vegna kvörtunar A, hefur slķkt frumvarp ekki enn veriš lagt fram og liggur ekki fyrir hvenęr žaš veršur gert.

Nś eru lišin tęp sjö įr sķšan framangreind breyting var gerš į įkvęši 77. gr. stjórnarskrįrinnar meš įkvęši 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Į žeim tķma hefur heimta skipagjalds eftir sem įšur veriš byggš į sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 og įšurnefndum reglugeršum um gjöld fyrir skošun, skrįningu, męlingu skipa o.fl. Hefur žvķ m.a. veriš lżst yfir af hįlfu samgöngurįšuneytisins ķ ofangreindu bréfi til mķn aš „framkvęmd innheimtu skipagjalda [muni fara] eftir gildandi lögum og reglum mešan unniš er aš tillögum um heildarbreytingu į fyrirkomulagi um skošun skipa“.

Ég minni hins vegar į žaš aš samgöngurįšuneytiš hefur ekki gert athugasemdir viš nišurstöšu nefndar fjįrmįlarįšherra um aš nśverandi fyrirkomulag og įkvęši sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 um skipagjald uppfylli ekki kröfur um innheimtu žjónustugjalda eša fyrirmęli stjórnarskrįrinnar um form og efni skattlagningarheimilda. Ašstašan er žvķ sś aš af hįlfu stjórnvalda hefur ķ tęp sjö įr veriš innheimt skipagjald af eigendum skipa žrįtt fyrir framangreinda annmarka į lagaheimild og reglugeršum.

Ķ ljósi žessa tel ég žaš skyldu mķna, sbr. įkvęši 2. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, sem męlir fyrir um aš umbošsmašur skuli „tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins“, aš vekja athygli į žessari ašstöšu og beina žeim tilmęlum til samgöngurįšuneytisins aš žaš geri eins fljótt og kostur er fullnęgjandi reka aš breytingum į sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993 eša aš rįšuneytiš taki afstöšu til žess hvort og žį meš hvaša hętti umrętt įkvęši feli ķ sér heimild til töku žjónustugjalda meš endurskošun į įkvęšum reglugeršar um töku skipagjalds. Žį hef ég, sbr. 11. gr. laga nr. 85/1997, įkvešiš aš vekja athygli Alžingis į žessu įliti.

Ég tek fram aš žau sjónarmiš sem ég hef reifaš ķ žessu įliti eiga viš aš breyttu breytanda ķ öšrum tilvikum žar sem fyrir liggur aš stjórnvöld hafi ekki enn gert višeigandi og ešlilegar rįšstafanir ķ tilefni af žeirri breytingu sem varš į 77. gr. stjórnarskrįrinnar meš 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 og framangreindri skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra frį febrśar 1999.

4.

Eins og lżst er ķ kafla III hér aš framan óskaši ég eftir žvķ aš samgöngurįšherra og rįšuneyti hans skżrši višhorf sitt til kvörtunar A ķ bréfi, dags. 18. aprķl 2001. Meš bréfum til samgöngurįšherra, dags. 1. jśnķ, 3. jślķ, 24. įgśst og 8. október 2001, ķtrekaši ég framangreint bréf mitt, dags. 18. aprķl s.į. Žar sem ķtrekunarbréf mķn bįru ekki įrangur hafši ég ķ nokkur skipti į śtmįnušum įrsins 2001 og į upphafsmįnušum įrsins 2002 samband sķmleišis viš starfsmenn samgöngurįšuneytisins. Óskaši ég eftir žvķ aš rįšuneytiš gerši sem fyrst reka aš žvķ aš svara bréfi mķnu frį 18. aprķl 2001. Af hįlfu rįšuneytisins var žvķ ķtrekaš lżst yfir aš svar myndi berast mér innan fįrra daga eša eins skjótt og unnt vęri. Svarbréf samgöngurįšuneytisins barst mér hins vegar ekki fyrr en 8. maķ 2002 eša rśmlega įri eftir aš ég ritaši rįšuneytinu fyrirspurnarbréf mitt.

Samkvęmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, skal umbošsmašur jafnan gefa stjórnvaldi, sem kvörtun beinist aš, kost į aš skżra mįliš fyrir umbošsmanni įšur en hann lżkur žvķ meš įlitsgerš, sbr. b-liš 2. mgr. 10. gr. laganna. Įkvęši 7. gr. laga nr. 85/1997 veita umbošsmanni einnig vķštękan rétt til aš krefja stjórnvöld um upplżsingar og skżringar sem hann žarfnast vegna starfs sķns. Ķ įliti mķnu frį 1. jślķ 2002 ķ mįli nr. 2957/2000, sem einnig beindist aš stjórnsżslu samgöngurįšuneytisins, tók ég fram aš yršu stjórnvöld ekki viš žvķ aš lįta umbošsmanni Alžingis ķ té naušsynlegar skżringar og gögn innan hęfilegs tķma frį žvķ aš beišni um slķkt bęrist vęri umbošsmanni torveldaš aš sinna žvķ eftirlitshlutverki sem honum vęri fališ samkvęmt 2. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis.

Ég hef hér aš framan rakiš aš samgöngurįšuneytiš hafi ekki gert fullnęgjandi reka aš endurskošun į fyrirkomulagi um töku skipagjalds samkvęmt 28. gr. laga nr. 35/1993. Hafi žvķ oršiš of mikill drįttur į žvķ aš rįšuneytiš brygšist viš žvķ įstandi sem skapašist meš breytingu į 77. gr. stjórnarskrįrinnar meš 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995. Samkvęmt framanröktu tel ég einnig tilefni til žess aš gera athugasemdir viš žann óhęfilega drįtt, sem ekki hefur veriš skżršur, sem varš į žvķ aš samgöngurįšherra og rįšuneyti hans svaraši erindi mķnu ķ tilefni af kvörtun žessa mįls. Ég tel aš žessi skortur į fullnęgjandi višbrögšum rįšuneytisins vegna fyrirspurnarbréfs mķns um rśmlega eins įrs skeiš sé ekki ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem lög um umbošsmann Alžingis byggja į.

Ķ framangreindu įliti mķnu frį 1. jślķ 2002 ķ mįli nr. 2957/2000, žar sem sambęrileg ašstaša var uppi, beindi ég žeim tilmęlum til samgöngurįšherra aš žess yrši gętt viš skipulagningu starfa ķ rįšuneyti hans aš svörum viš erindum sem umbošsmašur sendi žvķ ķ tilefni af kvörtunum sem honum bęrust yrši svaraš innan hęfilegs tķma. Ég ķtreka nś žessi tilmęli mķn og legg į žaš įherslu aš samgöngurįšherra sjįi til žess aš sambęrileg mįlsmešferš verši ekki framvegis višhöfš ķ störfum rįšuneytisins. Žį eru žaš tilmęli mķn aš skipulagning starfa ķ rįšuneytinu verši framvegis hagaš žannig aš ekki verši svo óhęfilegur drįttur į žvķ aš fęra framkvęmd žeirra mįla sem undir rįšuneytiš heyra til samręmis viš kröfur stjórnarskrįr og laga eins og raunin hefur oršiš ķ žvķ tilviki sem fjallaš hefur veriš um hér aš framan.

V.

Nišurstaša.

Samkvęmt framangreindu er žaš nišurstaša mķn aš innheimta į skipagjöldum vegna skipsins X, skrnr. [...], žį ķ eigu A, į įrunum 1998 og 1999 hafi ekki įtt sér stoš ķ lögum. Ķ ljósi žessa beini ég žeim tilmęlum til samgöngurįšuneytisins aš mįl A verši tekiš til endurskošunar, komi fram beišni žess efnis frį honum, og aš leitaš verši leiša til aš rétta hlut hans ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem rakin eru ķ žessu įliti.

Žį beini ég žeim tilmęlum til samgöngurįšherra aš hann sjįi til žess aš geršur verši eins fljótt og kostur er fullnęgjandi reki aš breytingum į įkvęši sķšari mįlsl. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 35/1993, um eftirlit meš skipum, eša aš rįšuneytiš taki afstöšu til žess hvort og žį meš hvaša hętti umrętt įkvęši feli ķ sér heimild til töku žjónustugjalda meš endurskošun į įkvęšum reglugeršar um töku skipagjalds. Žį eru žaš tilmęli mķn aš skipulagning starfa ķ samgöngurįšuneytinu verši framvegis hagaš žannig aš ekki verši svo óhęfilegur drįttur į žvķ aš fęra framkvęmd žeirra mįla sem undir rįšuneytiš heyra til samręmis viš kröfur stjórnarskrįr og laga eins og raunin hefur oršiš ķ žvķ tilviki sem fjallaš hefur veriš um hér aš framan. Žį hef ég, sbr. 11. gr. laga nr. 85/1997, įkvešiš aš vekja athygli Alžingis į žessu įliti. Ég tek fram aš žau sjónarmiš sem ég hef reifaš ķ žessu įliti eiga viš aš breyttu breytanda ķ öšrum tilvikum žar sem fyrir liggur aš stjórnvöld hafi ekki enn gert višeigandi rįšstafanir ķ tilefni af žeirri breytingu sem varš į įkvęši 77. gr. stjórnarskrįrinnar meš įkvęši 15. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 og framangreindri skżrslu nefndar fjįrmįlarįšherra frį febrśar 1999.

Ég tel aš sį drįttur sem varš į žvķ aš samgöngurįšherra og rįšuneyti hans svaraši erindi mķnu hafi ekki veriš ķ samręmi viš žau sjónarmiš sem lög nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, byggja į. Ķ įliti mķnu frį 1. jślķ 2002 ķ mįli nr. 2957/2000, žar sem sambęrileg ašstaša var uppi, beindi ég žeim tilmęlum til samgöngurįšherra aš žess yrši gętt viš skipulagningu starfa ķ rįšuneyti hans aš svörum viš erindum sem umbošsmašur sendi žvķ ķ tilefni af kvörtunum sem honum bęrust yrši svaraš innan hęfilegs tķma. Ég ķtreka nś žessi tilmęli mķn og legg į žaš įherslu aš samgöngurįšherra sjįi til žess aš sambęrileg mįlsmešferš verši ekki framvegis višhöfš ķ störfum rįšuneytis hans.

VI.

Į 128. löggjafaržingi 2002-2003 voru samžykkt nż lög um eftirlit meš skipum, nr. 47/2003. Ķ 28. gr. žeirra er aš finna įkvęši um gjöld. Ķ athugasemdum sem fylgdu frumvarpi žvķ sem varš aš lögum nr. 47/2003 segir m.a.:

„Meš žessu įkvęši er lögš til gjörbreyting į innheimtu skipagjalds. Hingaš til hafa eigendur skipa greitt eitt skipagjald sem samanstendur af bęši skatti og įrlegu skošunargjaldi. Gjaldiš hefur mętt hluta af kostnaši Siglingastofnunar Ķslands fyrir lögbundna įrlega ašalskošun skipa. [...] Įriš 1995 var 77. gr. stjórnskipunarlaga breytt og er žar nś kvešiš į um aš skattamįlum skuli skipaš meš lögum og ekki megi fela stjórnvöldum įkvöršun um hvort leggja skuli į skatt, breyta honum eša afnema hann. Žar segir ennfremur aš enginn skattur verši lagšur į nema heimild sé fyrir honum ķ lögum žegar žau atvik uršu sem rįša skattskyldu. Ķ ljósi žessarar breytingar į stjórnarskrįnni er brżn naušsyn į aš breyta gildandi lögum um innheimtu skipagjalda. Ķ frumvarpinu er lögš til sś breyting aš skipagjald verši mišaš viš stęrš skipa, sbr. lög nr. 39/1988, um bifreišagjald.

Gjöld samkvęmt 1. mgr. greinarinnar leggjast jafnt į alla skipaeigendur mišaš viš skipastęrš sem eiga skrįš skip į Ķslandi.

[...]

Ķ 2. mgr. įkvęšisins er lagt til aš innheimt verši gjald fyrir kostnaš sem Siglingastofnun Ķslands ber vegna žess hlutverks sem henni er ętlaš samkvęmt lögunum. Er gert rįš fyrir aš žeir sem žessarar žjónustu njóta greiši kostnaš samkvęmt gjaldskrį sem samgöngurįšherra setur aš tillögu Siglingastofnunar. Gjaldskrįin skal aldrei nema hęrri upphęš en sannanlegum kostnaši Siglingastofnunar af žvķ aš veita žjónustuna, [...].“

Žann 25. įgśst 2002 barst mér afrit af bréfi samgöngurįšuneytisins til A, dags. 20. sama mįnašar, žar sem segir aš meš vķsan til įlits umbošsmanns Alžingis ķ tilefni af kvörtun hans og meš tilliti til žeirrar starfsemi sem fram fór ķ skipi A geti rįšuneytiš fallist į endurgreišslu skipagjalda vegna skipsins frį įrinu 1998.