Persónuréttindi. Naušungarvistun į sjśkrahśsi. Leišbeiningarskylda. Starfssviš umbošsmanns Alžingis.
(Mįl nr. 3513/2002)

A kvartaši yfir žvķ aš hann hefši veriš vistašur gegn vilja sķnum į gešdeild X samkvęmt 2. og 3. mgr. 19. gr. lögręšislaga nr. 71/1997. Taldi A aš ekki hefši veriš tilefni til slķkrar vistunar, auk žess sem hśn hefši stašiš of lengi. Žį beindist kvörtun A aš žvķ aš honum hefši ekki veriš leišbeint um rétt sinn til aš bera įkvöršun um vistunina undir dómstóla.

Umbošsmašur rakti įkvęši 2. mgr. og 3. mgr. 19. gr. lögręšislaga en samkvęmt žeim er heimilt aš vista mann naušugan ķ sjśkrahśsi ef viškomandi er haldinn alvarlegum gešsjśkdómi aš mati lęknis eša verulegar lķkur eru į žvķ aš svo sé. Umbošsmašur benti į aš viš mat į žvķ hvort skilyršum umręddra lagaįkvęša vęri fullnęgt žyrfti aš afla żmissa sönnunargagna um heilsufar A og leggja dóm į gildi žeirra. Taldi umbošsmašur žennan žįtt kvörtunarinnar varša réttarįgreining sem heyrši undir dómstóla og ešlilegt vęri aš žeir leystu śr. Vęri žvķ ekki tilefni žess aš umbošsmašur fjallaši frekar um žaš, sbr. c-liš 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis. Umbošsmašur įkvaš žvķ aš takmarka athugun sķna viš žaš hvort og žį meš hvaša hętti gętt hafi veriš aš žvķ aš leišbeina A um rétt hans til aš bera įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins um aš vista hann į sjśkrahśsi undir dómstóla.

Ķ įliti sķnu rakti umbošsmašur 1. mgr. 30. gr. lögręšislaga žar sem kvešiš er į um rétt naušungarvistašs manns til žess aš bera įkvöršun um naušungarvistun undir dómstóla. Žį vķsaši umbošsmašur til žess aš samkvęmt e-liš 1. mgr. 26. gr. lögręšislaga skyldi vakthafandi sjśkrahśslęknir skrį ķ sjśkraskrį naušungarvistašs manns svo fljótt sem verša mętti hvenęr honum var kynntur réttur sinn til aš bera įkvöršun um naušungarvistun undir dómstóla. Benti umbošsmašur ķ žvķ sambandi į aš ašstęšur žeirra sem vistašir vęru naušugir ķ sjśkrahśsi hlytu oft aš vera meš žeim hętti aš viškomandi ęttu öršugt meš aš gera sér grein fyrir hvaša śrręši žeir hefšu til aš leita endurskošunar į slķkri įkvöršun. Žį taldi umbošsmašur aš lagafyrirmęli um skrįningu upplżsinga ķ sjśkraskrį žegar teknar vęru ķžyngjandi įkvaršanir samkvęmt heimild ķ lögręšislögum mišušu aš žvķ aš tryggja sönnun žess aš žolanda slķkrar įkvöršunar hefši veriš leišbeint um rétt sinn til aš leita endurskošunar dómstóla į įkvöršuninni. Aš baki slķkri skyldu byggju žvķ réttaröryggissjónarmiš og vanręksla į henni kynni enn fremur aš torvelda athugun į atvikum mįlsins af hįlfu dómstóla eša umbošsmanns Alžingis.

Umbošsmašur taldi hvorki hęgt aš rįša af gögnum mįlsins né žeim skżringum sem yfirlęknir gešdeildarinnar hefši lįtiš honum ķ té aš žess hefši veriš gętt aš leišbeina A meš fullnęgjandi og sannanlegum hętti um rétt hans til aš bera įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins um naušungarvistun hans undir dómstóla. Umbošsmašur benti į aš meš žessari nišurstöšu vęri ekki fullyrt af hans hįlfu aš į žaš hefši skort ķ raun aš A hefši veriš kynntur réttur sinn ķ žessum efnum. Umbošsmašur gęti hins vegar ekki stašreynt žaš af gögnum mįlsins hvort og žį meš hvaša hętti žaš var gert enda fengi hann ekki séš aš skrįningu ķ sjśkraskrį A hefši veriš hagaš ķ samręmi viš fyrirmęli e-lišar 1. mgr. 26. gr. lögręšislaga. Beindi umbošsmašur ķ kjölfariš žeim tilmęlum til yfirlęknis gešdeildar X aš framvegis yrši tekiš miš af žeim sjónarmišum sem rakin vęru ķ įliti umbošsmanns žegar teknar vęru įkvaršanir um vistun samkvęmt 2. eša 3. mgr. 19. gr. lögręšislaga.

I.

Hinn 10. maķ 2002 leitaši A til mķn og kvartaši yfir įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšu-neytisins frį 12. aprķl 2002, žar sem samžykkt var beišni ęttingja um įframhaldandi naušungarvistun A į sjśkrahśsi samkvęmt 2. mgr. 19. gr. lögręšislaga nr. 71/1997, sbr. einnig 3. mgr. 19. gr. sömu laga.

Ķ kvörtuninni kemur fram aš A hafi ekki įttaš sig į žvķ aš hann „gęti kęrt įkvöršunina til dómstóla mešan hann vęri vistašur į gešdeildinni“. Hafi rįšgjafi hans „ekki leišbeint honum um žessa kęruleiš“. Žį kemur žar fram aš A sé mjög ósįttur viš tķmalengd vistunarinnar, ž.e. 19 daga.

Athugun mķn į kvörtun A hefur ekki beinst sérstaklega aš įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins um naušungarvistun sem var tilefni kvörtunar hans. Eins og nįnar er rakiš ķ kafla IV.1 įkvaš ég aš takmarka athugun mķna į mįli žessu viš žaš hvort og žį meš hvaša hętti gętt var aš žvķ af hįlfu yfirlęknis gešdeildar X aš leišbeina A um rétt hans samkvęmt lögum nr. 71/1997 til aš bera įkvöršun rįšuneytisins um aš vista hann į sjśkrahśsi, sbr. 3. mgr. 19. gr. sömu laga, undir dómstóla.

Ég lauk mįli žessu meš įliti, dags. 26. nóvember 2002.

II.

Ķ gögnum mįlsins er atvikum lżst į žann veg aš A hafi komiš ķ lögreglufylgd į gešdeild Landspķtalans ašfaranótt 11. aprķl 2002. Ķ skżrslu sem gerš var viš komu hans į gešdeild segir aš lögreglužjónar hafi sótt hann heim ķ kjölfar žess aš nįgrannar kvörtušu yfir hįvaša. Žį segir svo ķ skżrslunni:

„Hann er mjög óįnęgšur meš hvernig lögreglan var ķ framkomu viš hann žegar žeir heimsóttu hann og fóru meš hann hingaš į móti vilja sķnum og aš hans mati beittu óžarfa valdi. Žegar viš tilkynnum honum aš hann žurfi aš vera hér ķ nótt til žess aš hęgt sé aš tala viš hann aftur ķ fyrramįliš, žį mótmęlir hann aš vķsu, en samžykkir žó ķ raun aš vera hér, ef žaš er alveg naušsynlegt. Hann neitar žó lyfjamešferš […].“

Samkvęmt beišni, dags. 11. aprķl 2002, óskušu tvö barna A og systir hans eftir žvķ viš dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš aš hann yrši vistašur ķ sjśkrahśsi samkvęmt lögręšislögum nr. 71/1997. Meš įkvöršun, dags. 12. aprķl 2002, samžykkti rįšuneytiš aš A yrši vistašur ķ sjśkrahśsi samkvęmt heimild ķ „3. mgr., sbr. 2. mgr. 19. gr. lögręšislaga“ enda vęri žaš mat rįšuneytisins aš skilyršum tilvitnašra lagaįkvęša vęri fullnęgt. Ķ śrskuršinum segir enn fremur:

„Vekja ber athygli sjśklings į žvķ meš višeigandi hętti, aš hann į rétt į aš njóta rįšgjafar og stušnings rįšgjafa vegna sjśkrahśssdvalarinnar og mešferšar žar, sbr. 27. gr. laganna, og enn fremur aš honum er heimilt aš leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytisins um vistun, sbr. 30. gr. laganna.“

III.

Ég ritaši yfirlękni į gešdeild X į Landspķtala-hįskólasjśkrahśsi bréf, dags. 21 maķ 2002, og óskaši eftir žvķ meš vķsan til 7. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, aš upplżst yrši hvort A hefši veriš leišbeint um rétt hans til aš leita śrlausnar dómstóla um žį įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins aš vista hann naušugan į sjśkrahśsi, sbr. 30. gr. laga nr. 71/1997. Óskaši ég žess jafnframt aš mér yršu lįtin ķ té gögn sem stašfestu aš svo vęri, ef slķk gögn vęru til stašar.

Ķ svarbréfi yfirlęknisins, dags. 4. jśnķ 2002, komu ekki fram žęr upplżsingar sem ég hafši óskaš eftir og ķtrekaši ég žvķ framangreinda ósk mķna ķ bréfi, dags. 18. jśnķ 2002. Auk žess óskaši ég eftir žvķ, sbr. 9. gr. laga nr. 85/1997, aš yfirlęknirinn lżsti višhorfi sķnu til kvörtunar A og aš mér yršu veittar skżringar į žvķ af hverju honum hefši ekki veriš leišbeint um framangreindan rétt sinn ef į žaš hefši skort. Svarbréf yfirlęknisins, dags. 21. jśnķ 2002, barst mér 28. jśnķ 2002. Žar segir mešal annars svo:

„Hjįlagt er ljósrit af bréfi rįšuneytisins. [A] fékk sjįlfur afrit af žvķ bréfi strax og žaš barst til deildarinnar.

Eins og fram kemur ķ bréfi rįšuneytisins eiga slķkir einstaklingar rétt į aš njóta rįšgjafar og stušnings rįšgjafa vegna sjśkrahśssdvalarinnar og mešferšar žar, sbr. 27. gr. lögręšislaga, og enn fremur er einstaklingunum heimilt aš leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytisins um vistun, sbr. 30. gr. laganna. [A] var gerš skżr grein fyrir žessum rétti sķnum og eins og fram kemur ķ fyrra bréfi undirritašs, dags. 4. jśnķ 2002, ręddi rįšgjafi viš [A] hinn 15. og 17. aprķl.

Ķ vištali [A] viš [B], gešlękni, hinn 11. 04. 2002, kemur skżrt fram aš [A] var mešvitašur um rétt sinn. Žetta er skrįš ķ sjśkraskrį og undirritašur ręddi žessi mįl viš [B] gešlękni hinn 21. jśnķ sl. [B] mundi mjög vel eftir mįlinu og sagši žaš engum vafa undirorpiš aš [A] hefši verši vel upplżstur um allan sinn rétt og greinilegt hefši veriš aš [A] hefši skiliš stöšu sķna.“

Žann 1. jślķ 2002 ritaši ég yfirlękni gešdeildar bréf į nż en žar segir mešal annars svo:

„Ķ bréfi yšar til mķn, dags. 21. jśnķ sl., kemur fram aš ķ vištali [A] viš [B], gešlękni, sem fram fór 11. aprķl 2002, hafi komiš skżrt fram aš hann hefši veriš mešvitašur um umręddan rétt sinn til aš leita meš mįl sitt til dómstóla. Žį segir aš žetta hafi veriš „skrįš ķ sjśkraskrį“. Meš bréfi yšar fylgdi ekki afrit af žeirri fęrslu eša hluta sjśkraskrįr [A], žar sem žetta kemur fram, en ég minni į aš ķ framangreindum bréfum mķnum til yšar hafši ég óskaš eftir slķkum upplżsingum į grundvelli 7. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis. Samkvęmt žessu óska ég žess aš žér sendiš mér afrit af framangreindri skrįningu ķ sjśkraskrį [A].“

Meš bréfi, dags. 8. jślķ 2002, bįrust mér afrit af athugasemdum lękna sem skrifašar voru mešan į vistun A į gešdeild Landsspķtala-hįskólasjśkrahśss stóš. Var ķ bréfinu sérstaklega bent į athugasemdir B, gešlęknis, frį 11. aprķl 2002 žar sem mešal annars kemur fram aš A hafi veriš „mešvitašur um rétt sinn“. Hinn 29. jślķ sl. įtti starfsmašur minn fund meš A žar sem honum var gefinn kostur į aš gera athugasemdir viš svarbréf yfirlęknis gešdeildar X til mķn. Kvašst A ekki hafa veriš upplżstur um rétt sinn og mótmęlti žvķ sem fram kęmi į komunótu, dags. 11. aprķl 2002, um aš svo hefši veriš.

IV.

1.

Įšur er rakiš aš kvörtun A beinist einkum aš žvķ aš honum hafi ekki veriš leišbeint um rétt hans til aš bera įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins, dags. 12 aprķl 2002, undir dómstóla. Af kvörtun A og žvķ sem fram hefur komiš ķ samtölum hans viš starfsfólk mitt veršur žó rįšiš aš kvörtun hans beinist einnig aš žvķ aš ekki hafi veriš tilefni til žess aš vista hann naušugan ķ sjśkrahśsi og aš sś vistun hafi stašiš lengur en naušsynlegt var.

Samkvęmt c-liš 2. mgr. 10. gr. laga nr. 85/1997, um umbošsmann Alžingis, getur umbošsmašur hafnaš žvķ aš taka mįl, ķ heild eša aš hluta, til mešferšar varši žaš réttarįgreining sem į undir dómstóla og ešlilegt er aš žeir leysi śr. Meš 1. mgr. 30. gr. laga nr. 71/1997 er žeim, sem vistašur hefur veriš naušugur ķ sjśkrahśsi samkvęmt 2. eša 3. mgr. 19. gr., veitt heimild til aš bera slķka įkvöršun undir dómstóla. Žetta lagaįkvęši endurspeglar žann rétt naušungarvistašs manns sem einnig nżtur stjórnarskrįrverndar, sbr. fyrri mįlsl. 4. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar nr. 33/1944. Žį tek ég fram aš samkvęmt 2. og 3. mgr. 19. gr. lögręšislaga nr. 71/1997 verša įkvaršanir um aš vista mann naušugan ķ sjśkrahśsi įvallt aš vera byggšar į mati lęknis į žvķ hvort viškomandi sé haldinn alvarlegum gešsjśkdómi eša verulegar lķkur séu taldar į žvķ aš svo sé, sbr. įkvęši 2. mgr. 19. gr. laga nr. 71/1997, eša aš slķk vistun teljist aš mati lęknis óhjįkvęmileg, sbr. 3. mgr. 19. gr. Ętla veršur aš viš mat į žvķ hvort skilyršum laga nr. 71/1997 hafi veriš fullnęgt ķ mįli A žurfi aš afla żmissa sönnunargagna um heilsufar hans og leggja dóm į gildi žeirra.

Meš vķsan til žess sem aš framan er rakiš tel ég aš sį žįttur kvörtunar A sem beinist aš tilefni umręddrar naušungarvistunar hans ķ sjśkrahśsi og tķmalengd hennar varši réttarįgreining sem heyri undir dómstóla og ešlilegt er aš žeir leysi śr. Hef ég žvķ įkvešiš aš fjalla ekki frekar um athugasemdir hans um žau atriši. Athugun mķn į kvörtun A er žvķ takmörkuš viš žaš hvort og žį meš hvaša hętti gętt var aš žvķ aš leišbeina honum um rétt hans til aš bera įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins um aš vista hann į sjśkrahśsi, sbr. 3. mgr. 19. gr. laga nr. 71/1997, undir dómstóla.

2.

Um efnisskilyrši naušungarvistunar og mįlsmešferš af žvķ tilefni gilda eins og fyrr greinir lögręšislög nr. 71/1997. Samkvęmt 2. mgr. 19. gr. getur lęknir įkvešiš aš sjįlfrįša mašur skuli fęršur og vistašur naušugur ķ sjśkrahśsi ef hann er haldinn alvarlegum gešsjśkdómi eša verulegar lķkur eru taldar į aš svo sé eša įstand hans er žannig aš jafna megi til alvarlegs gešsjśkdóms. Ķ sömu grein segir aš slķka įkvöršun taki vakthafandi sjśkrahśslęknir en žį įkvöršun hans skuli žó bera undir yfirlękni svo fljótt sem verša mį. Ķ įkvęšinu er męlt fyrir um žaš aš frelsisskeršing į žessum grundvelli megi ekki standa lengur en 48 klukkustundir.

Ég tek fram aš af kvörtun mįlsins veršur rįšiš aš athugasemdir A beinast ekki sérstaklega aš veru hans į sjśkrahśsinu 11. aprķl 2002. Ég minni į aš ķ skżrslu sem gerš var viš komu hans į gešdeild ašfaranótt 11. aprķl 2002 segir mešal annars aš žegar honum hafi veriš tilkynnt aš hann žyrfti aš vera į sjśkrahśsinu um nóttina „til žess aš hęgt [vęri] aš tala viš hann aftur ķ fyrramįliš“ žį hafi hann „mótmęlt [...] aš vķsu“ en žó samžykkt „ķ raun“ aš vera žar įfram vęri žaš „alveg naušsynlegt“ en neitaš lyfjamešferš. Žį segir ķ skżringarbréfi yfirlęknis į gešdeild sjśkrahśssins til mķn, dags. 21. jśnķ 2002, aš samkvęmt sjśkraskrį hafi A fallist į aš vera į deildinni ašfaranótt 11. aprķl 2002 mešan mįl hans vęru könnuš frekar. Ķ ljósi žessa tel ég ekki tilefni til žess aš ég fjalli sérstaklega um framkvęmd vistunar A frį og meš innlögn hans ašfaranótt 11. aprķl 2002 og fram aš žvķ aš dóms- og kirkjumįlarįšuneytiš tók žį įkvöršun 12. s.m. aš fallast į beišni ęttingja hans um aš vista hann į sjśkrahśsinu samkvęmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 71/1997. Ég tek žó fram aš žau sjónarmiš sem rakin verša hér į eftir um leišbeiningar til naušungarvistašs manns um rétt hans til aš bera mįl sitt undir dómstóla og um skrįningu slķkra upplżsinga ķ sjśkraskrį ķ tilefni af įkvöršun rįšuneytisins į grundvelli 3. mgr. 19. gr. laga nr. 71/1997 eiga einnig viš žegar ašeins liggur fyrir įkvöršun lęknis samkvęmt 2. mgr. 19. gr. sömu laga.

3.

Samkvęmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 71/1997 er dóms- og kirkjumįlarįšuneytinu heimilt aš vista sjįlfrįša mann ķ sjśkrahśsi ķ allt aš 21 sólarhring aš beišni ęttingja eša félagsmįlastofnunar, sbr. 20. gr., ef slķk naušungarvistun er óhjįkvęmileg aš mati lęknis. Ķ 1. mgr. 29. gr. laga nr. 71/1997 segir žó aš naušungarvistun ķ sjśkrahśsi megi aldrei haldast lengur en yfirlęknir telur hennar žörf.

Ķ 4. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar segir aš hver sį, sem sviptur er frelsi af öšrum įstęšum en vegna gruns um refsiverša hįttsemi, eigi rétt į žvķ aš bera lögmęti žess undir dómstóla svo fljótt sem verša mį. Įréttingu į žessum stjórnarskrįrvarša rétti ķ tilviki naušungarvistašs manns er aš finna ķ 1. mgr. 30. gr. laga nr. 71/1997. Į sś heimild viš hvort sem mašur hefur veriš vistašur ķ sjśkrahśsi samkvęmt 2. eša 3. mgr. 19. gr. laganna, sbr. athugasemdir ķ greinargerš meš frumvarpi žvķ er varš aš lögum nr. 71/1997.(Alžt. 1996-97, A-deild, bls. 3713). Įkvöršun um naušungarvistun į sjśkrahśsi felur ķ sér afar ķžyngjandi ķhlutun ķ persónuréttindi manna en samkvęmt meginreglu 1. mgr. 67. gr. stjórnarskrįrinnar nr. 33/1944 mį engan svipta frelsi sķnu nema samkvęmt heimild ķ lögum. Veršur žvķ aš gera rķkar kröfur til žess aš mįlsmešferš viš įkvöršun um naušungarvistun sé vönduš žannig aš žeim sem įkvöršunin beinist aš sé mešal annars leišbeint meš skżrum og glöggum hętti um réttarstöšu sķna.

Samkvęmt c- og d-lišum 1. mgr. 25. gr. laga nr. 71/1997 skal vakthafandi sjśkrahśslęknir tilkynna naušungarvistušum manni įn tafar um tiltekin atriši nema slķkt sé bersżnilega žżšingarlaust vegna įstands hans. Ķ fyrsta lagi ber aš tilkynna um įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins samkvęmt 3. mgr. 19. gr. ef žvķ er aš skipta og ķ öšru lagi um rétt til aš bera įkvöršun um naušungarvistun undir dómstóla samkvęmt 30. gr. laga nr. 71/1997. Įkvęši 26. gr. sömu laga męlir fyrir um skyldu vakthafandi sjśkrahśslęknis til aš skrį tiltekin atriši ķ sjśkraskrį naušungarvistašs manns. Ķ e-liš 1. mgr. 26. gr. er męlt fyrir um aš vakthafandi sjśkrahśslęknir skuli svo fljótt sem verša mį skrį ķ sjśkraskrį manns sem hefur veriš vistašur naušugur hvenęr honum var kynntur réttur hans til aš bera įkvöršun um naušungarvistun undir dómstóla. Samkvęmt 2. mgr. 26. gr. laga nr. 71/1997 hefur yfirlęknir eftirlit meš og ber įbyrgš į aš įkvęši 1. mgr. sé framfylgt.

4.

Ašstęšur og lķkamlegt įstand manna sem vistašir eru naušugir ķ sjśkrahśsi hlżtur oft aš vera meš žeim hętti aš viškomandi į erfitt meš aš gera sér nęgjanlega grein fyrir ešli naušungarvistunar og hvaša śrręši hann hefur aš lögum til aš leita endurskošunar į slķkri įkvöršun. Haga veršur fyrirkomulagi viš veitingu leišbeininga um lögbundin réttindi til naušungarvistašra manna meš žessar ašstęšur ķ huga og žį einnig skrįningu upplżsinga af žvķ tilefni. Ég tek ķ žvķ efni fram aš til žess aš leišbeiningar um rétt naušungarvistašra manna nįi tilgangi sķnum žarf mešal annars aš gera viškomandi grein fyrir žvķ hvernig hann žarf aš bera sig aš vilji hann nżta lögbundinn rétt sinn, m.a. um skriflega kröfugerš sem beina žarf til viškomandi dómstóls, sbr. fyrri mįlsl. 3. mgr. 30. gr. laga nr. 71/1997, og um aš hann geti notiš ašstošar rįšgjafa sķns ķ žvķ efni, sbr. žrišja mįlsl. sama įkvęšis.

Žį bendi ég į aš lagafyrirmęli um skrįningu upplżsinga um ķžyngjandi įkvaršanir samkvęmt heimild ķ lögręšislögum nr. 71/1997 miša aš žvķ aš tryggja sönnun žess aš žolendum slķkra įkvaršana hafi veriš leišbeint meš nęgjanlegum hętti um réttarstöšu sķna og śrręši til aš leita endurskošunar į slķkum įkvöršunum. Aš baki slķkri skyldu bśa žvķ réttaröryggissjónar-miš. Vanręksla į žvķ aš skrį upplżsingar meš réttum hętti ķ sjśkraskrį viš naušungarvistun kann enn fremur aš torvelda sķšari athugun į atvikum mįlsins af hįlfu eftirlitsašila į borš viš dómstóla eša eftir atvikum umbošsmann Alžingis. Meš hlišsjón af framangreindu tel ég žaš varša miklu aš vandaš sé til skrįningar ķ sjśkraskrį ķ slķkum tilvikum og aš gętt sé fyrirmęla 26. gr. lögręšislaga.

Ķ bréfi dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins 12. aprķl 2002 til yfirlękna į gešdeild X į Landspķtala-hįskólasjśkrahśss, žar sem samžykkt var sś įkvöršun aš vista A į sjśkrahśsi samkvęmt 3. mgr. 19. gr. laga nr. 7/1997, er mešal annars vakin athygli į framangreindum rétti hans samkvęmt 30. gr. laga nr. 71/1997 til aš leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytisins. Ég vek athygli į žvķ aš žar kemur ekki fram lżsing į žvķ hvernig naušungarvistašur mašur į aš bera sig aš ef hann vill nżta mįlskotsrétt sinn. Ķ svari yfirlęknis gešdeildar X til mķn, dags. 21. jśnķ 2002, segir aš A hafi veriš gerš grein fyrir rétti sķnum til aš leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytisins um vistun. Ķ bréfinu er žvķ til stušnings vķsaš til vištals A viš B, gešlękni, 11. aprķl 2002, og žvķ lżst aš žar komi skżrt fram aš A hafi veriš „mešvitašur um rétt sinn“. Ķ bréfi yfirlęknis gešdeildar X til mķn, dags. 8. jślķ 2002, er žar aš auki sérstaklega bent į athugasemdir B, gešlęknis, frį 11. aprķl 2002, en žar komi mešal annars fram aš A hafi veriš „mešvitašur um rétt sinn“. Ķ „komunótu“ B, dags. 11. aprķl 2002, segir oršrétt um žetta atriši:

„Ķ heilsufarsögu kemur fram aš hann hefur veriš óvinnufęr ķ 15 įr, hefur ekki nein próf, en viršist hafa įhuga į tölvum og żmsu svoleišis. Er mešvitašur um rétt sinn, en vill helst įkęra alla og er reišur śt ķ lögregluna og fleiri ašila.“

Ķ umręddri komunótu er hvergi vikiš aš žvķ aš A hafi veriš leišbeint sérstaklega um rétt sinn til aš leita śrlausnar dómstóla um žį įkvöršun aš vista hann naušugan ķ sjśkrahśsi. Žį hefur mér ekki veriš sżnt fram į aš ķ sjśkraskrį eša öšrum gögnum hafi veriš skrįš, sbr. sbr. e-liš 1. mgr. 26. gr. laga nr. 71/1997, hvort og žį hvenęr honum var kynntur sį réttur. Ég tek fram aš ķ svörum yfirlęknis gešdeildar X til mķn er žvķ ekki haldiš fram aš žaš hafi veriš bersżnilega žżšingarlaust aš kynna A réttindi sķn vegna įstands hans, sbr. upphafsįkvęši 1. mgr. 25. gr. laga nr. 71/1997. Žį veršur slķk afstaša ekki heldur rįšin af öšrum gögnum mįlsins.

Ég tel rétt aš taka fram aš ķ svari yfirlęknisins til mķn kemur fram aš A hafi veriš afhent framangreint bréf rįšuneytisins um umrędda įkvöršun en žar kemur eins og įšur segir fram aš leišbeina skuli um rétt hans til aš bera śrlausn rįšuneytisins undir dómstóla. Ekki er žvķ žó haldiš fram af hįlfu yfirlęknisins aš meš žeirri afhendingu hafi veriš fullnęgt leišbeiningarskyldu um žaš atriši. Ég legg į žaš įherslu aš ķ bréfi rįšuneytisins er žvķ sérstaklega beint til yfirlękna gešdeildar aš vekja beri athygli A į rétti hans til aš „njóta rįšgjafar og stušnings rįšgjafa vegna sjśkrahśssdvalarinnar og mešferšar žar, sbr. 27. gr. [laga nr. 71/1997], og enn fremur aš honum [sé] heimilt aš leita śrlausnar dómstóla um įkvöršun rįšuneytisins um vistun, sbr. 30. gr. laganna“. Ķ bréfinu er ekki aš finna frekari leišbeiningar um mįlsókn.

Samkvęmt framangreindu fę ég ekki rįšiš af gögnum mįlsins eša af skżringum žeim sem yfirlęknir gešdeildar X hefur lįtiš mér ķ té aš gętt hafi veriš aš žvķ aš tilkynna A meš fullnęgjandi og sannanlegum hętti um rétt hans til aš bera įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins frį 12. aprķl 2002 um naušungarvistun hans undir dómstóla. Ég tek fram aš meš žessari nišurstöšu er af minni hįlfu ekki veriš aš fullyrša aš į hafi skort ķ raun aš A hafi meš einhverjum hętti veriš kynntur réttur sinn, sbr. 1. mgr. 30. gr. laga nr. 71/1997. Ég get hins vegar ekki stašreynt žaš af gögnum mįlsins hvort og žį meš hvaša hętti žaš var gert enda fę ég ekki séš aš skrįningu ķ sjśkraskrį A hafi veriš hagaš ķ samręmi viš fyrirmęli e-lišar 1. mgr. 26. gr. lögręšislaga en ég minni į aš samkvęmt 2. mgr. 26. gr. sömu laga hefur yfirlęknir eftirlit meš žessu atriši og ber lagalega įbyrgš į žvķ aš skrįningu sé hagaš ķ samręmi viš lög. Į žaš skorti ķ žessu mįli.

V.

Nišurstaša

Samkvęmt framangreindu fę ég ekki rįšiš af gögnum mįlsins eša af skżringum žeim sem yfirlęknir gešdeildar X hefur lįtiš mér ķ té aš gętt hafi veriš aš žvķ meš fullnęgjandi og sannanlegum hętti aš leišbeina A um rétt hans til aš bera įkvöršun dóms- og kirkjumįlarįšuneytisins frį 12. aprķl 2002 um naušungarvistun hans undir dómstóla. Žaš er nišurstaša mķn aš ekki hafi veriš gętt įkvęšis e-lišar 1. mgr. 26. gr. lögręšislaga nr. 71/1997 um aš skrį ķ sjśkraskrį hvort A voru veittar upplżsingar um žau śrręši sem hann hafši til aš skjóta įkvöršun um naušungarvistun til dómstóla. Beini ég žeim tilmęlum til yfirlęknis gešdeildar X, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga nr. 71/1997, aš į deildinni verši framvegis tekiš miš af žeim sjónarmišum sem rakin eru ķ įliti žessu žegar įkvaršanir um vistun samkvęmt 2. eša 3. mgr. 19. gr. laga nr. 71/1997 eru teknar.

VI.

Ég ritaši yfirlękni gešdeildar X bréf, dags. 14. febrśar 2003, og óskaši eftir upplżsingum um hvort framangreint įlit mitt hefši gefiš honum tilefni til višbragša og žį ķ hverju žau hefšu falist. Ķ svarbréfi yfirlęknisins, dags. 28. sama mįnašar, kemur fram aš įlit mitt hafi veriš rętt į fundum yfirlękna gešdeildarinnar ķ desember 2002. Geršar hafi veriš tillögur til śrbóta og žęr sendar lögfręšingi sjśkrahśssins og lękningaforstjóra žess til umsagnar. Žaš var mat žeirra aš meš eyšublaši žvķ sem lęknarnir lögšu til aš notaš yrši vęri komiš til móts viš tilmęli mķn. Meš bréfi yfirlęknisins fylgdi afrit eyšublašsins.